Βίκτορ Σερζ: «Από τον Λένιν στον Στάλιν»

Ο Βίκτορ Σερζ είναι από τις εμβληματικότερες φιγούρες μιας πολύ μακρινής εποχής είναι η αλήθεια, ο οποίος πίστεψε πραγματικά, μεταξύ άλλων, ότι ο κόσμος μπορεί να αλλάξει. Εκδότης, λινοτύπης, φωτογράφος, δημοσιογράφος, μεταφραστής, αξιόλογος συγγραφέας αλλά και πυροβολητής και συνεργάτης του Ζηνόβιεφ, πράκτορας της Κομμουνιστικής Διεθνούς και πολιτικός υψηλού κύρους, αφιερώθηκε ψυχή τε και σώματι σε αυτό που πρέσβευε η Οκτωβριανή Επανάσταση: στη σοσιαλιστική ευωχία, στην αξιοπρέπεια και ευημερία του ανθρώπου, στην πάταξη του φασισμού και στην ευτυχία που ακολουθεί όταν παύει η εκμετάλλευση και η ιδιοτέλεια. Λέξεις που τις έχουμε ξανακούσει, φράσεις που έχουν ειπωθεί δεκάδες φορές, βιβλία από θεωρητικούς της αριστεράς και μελέτες από ιστορικούς και ιστοριοδίφες, που επιμένουν ότι η συλλογική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, είναι η κιβωτός, που θα οδηγήσει στην ευφορία της ίδιας της ύπαρξης.

Ο Σερζ στο βιβλίο «Από τον Λένιν στον Στάλιν», από τις εκδόσεις Θύραθεν, σε λίαν καλή μετάφραση της Αλεξάνδρας Αδαμτζίλογλου, καταγγέλλει τον σταλινικό κομμουνισμό (δεν είναι η πρώτη φορά), τις εξορίες, τα βασανιστήρια των αντιφρονούντων, τις εκτελέσεις εναντιούμενων στο καθεστώς χωρίς δικαστικό αγώνα αλλά και τις κλειστές δίκες, τις φυλακίσεις με γελοίες δικαιολογίες και πορίσματα, κατά την περίοδο των Δικών της Μόσχας. Ο Μεγάλος Τρόμος είναι παρών στα 2/3 του βιβλίου και οι εκκαθαρίσεις αντιφρονούντων απέναντι στον Πατερούλη παρούσες. Το name-dropping είναι απίστευτο, καθώς από τα μάτια του αναγνώστη, περνούν όλα τα γνωστά ή μη ονόματα αγωνιστών, αξιωματούχων, απλών πολιτών που πίστεψαν στον μπολσεβικισμό και συμμετείχαν στον εμφύλιο κατά των Λευκών, για να καταλήξουν υπόδικοι, αντεπαναστάτες, φιλοτροτσκιστές και απόβλητοι από ένα σύστημα που υπηρέτησαν με πάθος, ανιδιοτέλεια και πάνω απ’ όλα ειλικρινή χαρά για την ανατροπή του τσαρισμού και την εγκαθίδρυση της κοινωνικής γαλήνης, με όχημα τις μηχανές, την αγροτική πολιτική και την εξάλειψη της γραφειοκρατίας. Θυμίζει αυτό το ανόθευτο γλέντι, το ετερόκλητο πλήθος των στρατιωτών του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι οποίοι κατέκλυζαν τους δρόμους σε χωριά, πολίχνες και μητροπόλεις, με τον ίδιο ενθουσιασμό για τον επικείμενο πόλεμο και τη νίκη. Από το γερμανικό πυροβολικό, στους Αυστραλούς που αποβιβάστηκαν στην Νέα Γουινέα πριν το μεγάλο ταξίδι στην φρίκη, το αποτέλεσμα είναι γνωστό: κατέληξαν δακτυλοδεικτούμενοι με δυσώνυμο παρελθόν, κακή φήμη, πολλά χρέη, καταφρονημένοι, παρίες σε έναν κόσμο που είχε ουσιαστικά καταρρεύσει και που οι περισσότεροι, βεβαίως, κατέληξαν νεκροί.

Ο Σερζ δεν μασάει τα λόγια του. Θυμίζει στους αναγνώστες, την αγαστή συνεργασία ναζιστών και κομμουνιστών, πριν ολοκληρωθεί η απόλυτη λατρεία στο πρόσωπο του Πατερούλη, την γεωπολιτική πονηριά του στον ισπανικό εμφύλιο, το μίσος του για την σοσιαλδημοκρατία και τις Φιλελεύθερες δυνάμεις της εποχής, την αποφασιστικότητά του να εξαλείψει την οποιαδήποτε φωνή διαφορετικότητας στο όνομα του «σοσιαλισμού σε μια χώρα», το πείσμα του και την ικανότητά του να φτάσει στην κορυφή της εξουσίας. Ανεξαρτήτως του γεγονότος, ότι το μπολσεβικικό στέμμα, προϋποθέτει μοναξιά και συνεχή επαγρύπνηση με πολλές νευρώσεις. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα η εναντίωση στο μεγαλύτερο κόμμα της κομμουνιστικής αντιπολίτευσης, το γνωστό POUM (Partido Obrero de Unification Marxista), το οποίο χαρακτηρίστηκε προδοτικό, φιλοφασιστικό με τα γνωστά αποτελέσματα τουφεκισμών, λασπολογίας και φυσικά cancel culture της εποχής. Η σταλινική ηθική στα καλύτερά της. Όποιος δεν συμφωνεί μαζί μας είναι εχθρός μας.

Το συγκεκριμένο βιβλίο έχει την ικανότητα να μας μεταφέρει στο σκηνικό της εποχής, μέσα από μια αχλή αιματηρών γεγονότων: Μια σύντομη εισαγωγή στην Οκτωβριανή Επανάσταση, μια συνοπτική εκδοχή των γεγονότων που τάραξαν τον κόσμο, ένα κατατοπιστικό σημείωμα για τον συγγραφέα, σημειώσεις για τα διάφορα γεγονότα και πρόσωπα που αναφέρονται στο βιβλίο, φωτογραφίες της εποχής: Στον Λένιν και τις περιπέτειές του λίγο πριν αναλάβει την εξουσία, στον Τρότσκι και τις αντιπαλότητές του με τον Στάλιν, στους εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που πίστεψαν στο όνειρο της ισότητας και της ουτοπίας. Θυμάμαι μια πρόταση του Λιούις Μάμφορντ, αυτού του μεγάλου οικουμενικού στοχαστή, ο οποίος είχε πει: «Όσο η ζωή του ανθρώπου προκόβει, δεν υπάρχει όριο στις δυνατότητές του, ούτε τέρμα στην δημιουργικότητά του∙ γιατί είναι μέρος της ουσιώδους φύσης του ανθρώπου να υπερβαίνει τα όρια της βιολογικής του φύσης και να είναι έτοιμος, αν χρειαστεί, να πεθάνει για να καταστήσει εφικτή μία τέτοια υπερβατικότητα». Φρονώ ότι ελλείψει Δημοκρατικών φρονημάτων και ορίων που σέβονται την διαφορετικότητα και τα πρόσωπα που εκφράζουν αντιτιθέμενες απόψεις, κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό. Πόσω μάλλον που οι κομμουνιστές της εποχής αλλά και οι νεοσταλινικοί του 21ου αιώνα, έκριναν και κρίνουν τα πεπραγμένα με ωφελιμιστικό τρόπο και όχι με δημοκρατική κουλτούρα. Ωστόσο, κατ’ εμέ, το συγκεκριμένο βιβλίο, αποτελεί ένα φρικαλέο παραμύθι με συναρπαστικές στιγμές και με διαψευσμένες προσδοκίες, που δεν προσφέρουν τίποτα πια σε έναν αιώνα που χρειάζεται επειγόντως μεταρρυθμίσεις∙ και όχι αίμα.