Κάτω απ’ το τυχερό αστέρι του Θοδωρή Βουτσικάκη

Σε μια εποχή που η φωτεινή και ήρεμη πλευρά των πραγμάτων συχνά παραγνωρίζεται στον βωμό των εντυπώσεων που κυνηγά η νέα εποχή, ο Θοδωρής Βουτσικάκης επιμένει εδώ και χρόνια να κινείται σε αυτήν την πλευρά. Με τραγούδια, προγράμματα και συνεργασίες που αναζητούν το φως, χωρίς ωστόσο να αγνοούν και όσα συμβαίνουν μακριά του, έχει διαμορφώσει σταδιακά μια από τις πιο αναγνωρίσιμες ερμηνευτικές ταυτότητες της γενιάς του: θεατρική, συναισθηματική αλλά και ιδιαίτερα ισορροπημένη. Προσεκτική με τις λέξεις και με εκείνο το παλιό και πάντα δύσκολο στοίχημα του ελληνικού τραγουδιού — να πάρεις κάτι που έχει ήδη αγαπηθεί πολύ και να του δώσεις νέα ζωή χωρίς να φοβάσαι να το αγγίξεις αλλά και χωρίς να το τραβάς «με το ζόρι» στο σήμερα.

Η ίδια ιστορία του Θοδωρή Βουτσικάκη θα μπορούσε να φωτίζεται από κάποιο τυχερό αστέρι που έφερε στο δρόμο του η κλίση και το ταλέντο του. Πριν από τις συνεργασίες με τη Λίνα Νικολακοπούλου, πριν από την «Όμορφη Ζωή», «Το Πρώτο μου Τριαντάφυλλο» και τώρα το «Τυχερό Αστέρι», υπήρξε ένας φοιτητής της Νομικής στη Θεσσαλονίκη που πήγαινε σε συναυλίες και φανταζόταν τον εαυτό του πάνω στη σκηνή. Κάπου εκεί, όπως λέει ο ίδιος, «κάτι δυνατό δονήθηκε μέσα του» και ένα όνειρο που μέχρι τότε δεν είχε ακόμη αποκτήσει καθαρό σχήμα άρχισε σιγά σιγά να γίνεται πραγματικότητα.

Λίγες ημέρες πριν τις 7 Σεπτεμβρίου όπου και θα ανέβει για πρώτη φορά στη σκηνή του Θεάτρου Δόρα Στράτου, στον λόφο του Φιλοπάππου, με το «Τυχερό Αστέρι», ο Θοδωρής Βουτσικάκης μιλάει για τα μυστικά που κρύβουν τα μεγάλα τραγούδια, για το πότε μια διασκευή αποκτά πραγματικά λόγο ύπαρξης, για όσα έμαθε δίπλα στη Λίνα Νικολακοπούλου, για την ισορροπία ανάμεσα στο συναίσθημα και τον έλεγχό του πάνω στη σκηνή, αλλά και για εκείνες τις —πιο αχαρτογράφητες ίσως— πλευρές του που περιμένουν το κατάλληλο τραγούδι για να βρουν τον δρόμο τους.

- Από τη Νομική στο Αριστοτέλειο στο «Τυχερό Αστέρι». Ενδιάμεσα πολλή μουσική, σπουδές, συνεργασίες, τραγούδια, εμφανίσεις. Πότε και πώς έγινε το κλικ για να δεις τη μουσική ως τον δρόμο σου;

Η σχέση μου με τη μουσική ξεκίνησε από πολύ νωρίς. Ωστόσο, στην εφηβεία μου, στις πρώτες συναυλίες που πήγα με φίλους ή ακόμα και μόνος, νιώθω ότι έγινε το πρώτο «κλικ». Φαντάστηκα τον εαυτό μου στη σκηνή. Κάτι δυνατό δονήθηκε μέσα μου. Μέχρι το πανεπιστήμιο, ήταν ένα όνειρο. Μετά όμως ξεκίνησα, θέατρο, τραγούδι, και άρχισα να αισθάνομαι πιο βαθιά τη σχέση μου με τη σκηνή. Το τραγούδι βέβαια ήταν από πάντα εκεί για μένα, αλλά δεν μπορούσα να αποκωδικοποιήσω καθαρά αυτό που είχα μέσα μου. Πιστεύω τότε, στα χρόνια της Νομικής, κατάλαβα τι θα ερχόταν τα επόμενα χρόνια στη ζωή μου.

- Από την «Όμορφη Ζωή» μέχρι «Το Πρώτο μου Τριαντάφυλλο» και τώρα στο «Τυχερό Αστέρι». Τίτλοι αισιόδοξοι, σχεδόν παραμυθένιοι, σε μια εποχή που όλα αυτά αναζητούνται. Πρόκειται για μια αισθητική επιλογή ή για μια προσωπική αντίσταση στους καιρούς που ζούμε;

Είμαι από τη φύση μου αισιόδοξος. Με γοητεύει το φως στους ανθρώπους. Πιστεύω στην ελπίδα, στο όραμα. Μπορώ όμως να κατανοήσω και να εκτιμήσω και την άλλη όψη των πραγμάτων. Την έχω ζήσει, όπως και όλοι οι απάνθρωποι. Ίσως κάποιες φορές το χαμόγελο να είναι αντίσταση σε μια μίζερη στάση ζωής, σε μια αντανακλαστική απαισιοδοξία που εύκολα σου χτυπάει την πόρτα στους καιρούς που ζούμε, όπως είπατε. Είναι όμως πρωτίστως εσωτερική ανάγκη. Είναι ο τρόπος μου να υπάρχω. Και ως εκ τούτου, δεν θα μπορούσε να μη βγαίνει στον τρόπο που τραγουδάω αλλά και στα τραγούδια που διαλέγω να πω. Βέβαια, αν κάποιος εμβαθύνει λίγο στη σύντομη μέχρι τώρα πορεία μου στη δισκογραφία, θα βρει και την άλλη όψη, εκείνα τα συναισθήματα που είναι πιο σκούρα, αλλά που υπογραμμίζουν ακριβώς την ουσία που έχει το φως, όταν του επιτρέπουμε να πάρει τον χώρο που του αξίζει.

- Το πρόγραμμα «Τυχερό Αστέρι» ενώνει τραγούδια σημαντικών Ελλήνων και ξένων δημιουργών. Τι πρέπει να συμβεί για να αισθανθείτε ότι ένα τραγούδι που δεν γράφτηκε για εσένα γίνεται τελικά «δικό σας»;

Πιστεύω πως κάθε τραγούδι έχει ένα μυστικό. Κι όταν καταφέρεις να το βρεις, είναι σαν να το κατακτάς· σαν να σου αποκαλύπτει κάτι που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχες δει. Αυτό το μυστικό είναι διαφορετικό για τον καθένα μας, γιατί ο καθένας ακούει και αισθάνεται ένα τραγούδι μέσα από τα δικά του βιώματα, αλλά κατά κάποιον τρόπο ισχύει για όλους. Για μένα, ένα τραγούδι γίνεται «δικό μου» όταν μπορώ να βρω μέσα του μια αλήθεια που με αφορά και να την κάνω δική μου χωρίς να προδώσω την αρχική του πρόθεση. Όταν πάψει να είναι απλώς ένα σπουδαίο τραγούδι και γίνει ένας προσωπικός μου τόπος έκφρασης. Εκεί, συμβαίνει η κατάκτηση.

- Πώς επαναφέρετε ένα κλασικό ή πολύ αγαπημένο τραγούδι στο σήμερα χωρίς ούτε να «κλειστεί» στην ιστορία του ούτε να το «εκσυγχρονιστεί» με το ζόρι;

Τα τραγούδια όταν γράφονται έχουν τη γλώσσα του συνθέτη και του στιχουργού. Κουβαλάνε και το αισθητικό αποτύπωμα της εποχής τους, όσο και αν μιλάνε για κάτι οικουμενικό ή έχουν αγαπηθεί από πολλές γενιές. Οι διασκευές πετυχαίνουν περισσότερο, όταν δεν παραβιάζουν την πρωτογενή γλώσσα του τραγουδιού, αλλά καταφέρνουν και εκσυγχρονίσουν ή να προτείνουν κάτι ευφυές σχετικά με το αισθητικό αποτύπωμα. Αυτό πιστεύω. Έτσι ένα κλασικό τραγούδι, μιας άλλης εποχής, που αναφέρεται σε άλλο ακροατήριο, μπορεί πραγματικά να αποκτήσει μια δεύτερη και τρίτη ζωή.

- Με τη Λίνα Νικολακοπούλου σας συνδέει αισίως μια συνεργασία με διάρκεια και πολλούς διαφορετικούς σταθμούς. Πώς τη βιώνετε; Ποιο είναι το μεγαλύτερο μάθημα που έχετε πάρει από αυτήν;

Συνάντησα τη Λίνα Νικολακοπούλου πολύ νωρίς στη μουσική μου διαδρομή και αυτό ήταν μια μεγάλη τύχη. Όχι μόνο γιατί το είχα ονειρευτεί αλλά γιατί βασικά μετά από δέκα χρόνια, ξέρω τι είναι να προχωράς δίπλα σε μία τόσο σημαντική δημιουργό. Πόσο ακόνισε δηλαδή αυτή η συνύπαρξη το κριτήριό μου στα πράγματα, στις επιλογές μου, στον τρόπο που ερμηνεύω, στο τι ψάχνω ή τι αφήνω πίσω μου. Το μεγαλύτερο μάθημα είναι όσα δεν μπορώ να περιγράψω. Άλλωστε, ακόμα έχουμε πολλά να κάνουμε μαζί.

- Διαθέτετε μια φωνή με θεατρικότητα και μεγάλη συναισθηματική ακρίβεια. Ερμηνεύεται τελικά το συναίσθημα; Ή απλά συμβαίνει; Υπάρχουν παγίδες σε αυτό και αν ναι πώς τις αποφεύγετε;

Το συναίσθημα είναι αυτόνομο. Έχει το δικό του σύμπαν. Νιώθεις, αισθάνεσαι, ζεις. Αυτό που θέλει διαχείριση είναι το τι κάνεις με όσα νιώθεις πάνω στη σκηνή. Αυτό θέλει μια ικανότητα, που στη δική μου περίπτωση ήρθε με τα χρόνια. Ξέρω ότι έχω εξελιχθεί σε αυτό το κομμάτι. Κάθε φορά όμως είναι ένα άλλο παιχνίδι, μια άλλη ακροβασία, και προσπαθώ να ισορροπήσω εκεί ό,τι σκέφτομαι και ό,τι έχω ανάγκη να πω, και την ίδια ώρα να καταλάβω τον κόσμο, να τους κάνω να νιώσουν κάτι ωραίο, κάτι ανάλαφρο, κάτι αφυπνιστικό, και στο τέλος να κοιταζόμαστε στα μάτια με χαμόγελο, σαν να γυρίσαμε όλοι μόλις από ένα ωραίο ταξίδι. Δεν είναι εύκολο. Όταν όμως πετυχαίνει, είναι υπέροχο.

- Το Θέατρο Δόρα Στράτου και ο λόφος του Φιλοπάππου διαθέτουν μια πολύ ισχυρή ατμόσφαιρα. Επηρεάζει ο χώρος πραγματικά τον τρόπο με τον οποίο στήνεται και αποδίδεται ένα πρόγραμμα;

Ναι. Ο χώρος μπορεί να προσθέσει μαγεία σε μια συναυλία και βασικά να σε υποβάλλει και σαν ακροατή και σαν καλλιτέχνη. Θυμάμαι την πρώτη φορά που τραγούδησα στο Ηρώδειο, όταν έκανα τον Ερωτόκριτο το 2017. Σε μια σκηνή ξάπλωνα κάτω και κοιτούσα την Ακρόπολη, όσο το έργο εξελισσόταν και πραγματικά δεν το πίστευα αυτό που ζούσα. Κάτι αντίστοιχο ένιωσα και σαν θεατής πρώτη φορά στο ίδιο θέατρο, όταν πήγα να δω τον Γιώργο Νταλάρα με την Dulce Pontes. Το αισθάνομαι αυτό έντονα στους ανοιχτούς χώρους όταν έχουν μια τέτοια μοναδικότητα και ισχυρή ενέργεια. Εκεί δίπλα, στο Θέατρο Δόρα Στράτου, στον λόφο Φιλοπάππου, θα βρεθούμε σε λίγες μέρες. Ανυπομονώ γιατί δεν έχω ξανατραγουδήσει εκεί, ενώ όταν είχα δει τον χώρο αυτό, τυχαία σε μια βόλτα μου την πρώτη μου χρονιά στην Αθήνα, είχα μαγευτεί.

- Έχετε συνδεθεί με ένα συγκεκριμένο είδος κομψότητας και ποιητικότητας στο ελληνικό τραγούδι. Υπάρχει ίσως κάποια πλευρά σας —πιο λαϊκή ενδεχομένως ή πιο σκοτεινή— που θα θέλατε να διερευνήσετε ή να παρουσιάσετε;

Σας ευχαριστώ για αυτό που λέτε. Ωστόσο να ξέρετε ότι οι ρυθμοί με τους οποίους δημιουργείται ένας δίσκος ή στήνεται μια περιοδεία είναι διαφορετικοί από τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσομαι εγώ ως άνθρωπος. Δεν είμαι κάτι στατικό· αλλάζω, μετακινούμαι, ανακαλύπτω συνεχώς καινούργιες πλευρές του εαυτού μου. Οπότε υπάρχουν ήδη πλευρές μου που αναζητούν τον κατάλληλο τρόπο για να βγουν στην επιφάνεια — ίσως κάποιες πιο λαϊκές, κάποιες πιο σκοτεινές όπως είπαμε και πριν, κάποιες που ακόμη δεν έχω καν αναγνωρίσει. Και αυτό είναι μάλλον το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της διαδρομής. Δεν ξέρω ακόμη όλα όσα θα θελήσω να εκφράσω. Υπάρχουν πράγματα που θα τα ανακαλύψω στην πορεία και, όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή και το κατάλληλο τραγούδι, θα βρουν κι αυτά τον δρόμο τους.

- Η απώλεια και οι σκοτεινές περίοδοι που ζει ένας καλλιτέχνης επηρεάζουν τελικά την τέχνη όσο θέλει το φαντασιακό του κοινού;

Ο καλλιτέχνης δεν μπορεί να είναι αποκομμένος από όσα ζει, από τις απώλειες, τις χαρές, τις σκοτεινές του περιόδους. Όλα αυτά, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, περνούν μέσα στην τέχνη του. Ο τρόπος όμως, αλλά και ο χρόνος στον οποίο συμβαίνει αυτή η σύνδεση, είναι διαφορετικός για τον καθένα. Άλλο είναι αυτό που ζεις και άλλο το πώς, πότε και αν τελικά θα το εκφράσεις. Κάποιες εμπειρίες μπορεί να μεταβολίζονται μέσα σου για χρόνια πριν εμφανιστούν στην τέχνη σου, ενώ άλλες μπορεί να βρουν σχεδόν αμέσως έναν τρόπο έκφρασης. Νομίζω λοιπόν ότι είναι στενή η σχέση ανάμεσα στο «τι ζω» και στο «τι εκφράζω», αλλά δεν είναι πάντα ούτε άμεση ούτε η προφανής. Και ίσως εκεί βρίσκεται και η διαφορά ανάμεσα σε αυτό που πραγματικά συμβαίνει στον καλλιτέχνη και σε αυτό που θέλει να φαντάζεται το κοινό για εκείνον.

- Ποιο τραγούδι του «Τυχερού Αστεριού» αισθάνεστε ότι μιλά πιο άμεσα για τη δική σας ζωή αυτή την περίοδο;

Ένα τραγούδι που νιώθω πολύ κοντά μου αυτή την περίοδο είναι ο «Προσκυνητής» του Αλκίνοου Ιωαννίδη. Ίσως γιατί βρίσκομαι κι εγώ σε μια φάση που περισσότερο από απαντήσεις με ενδιαφέρει η ίδια η διαδρομή, το να προχωράς και να ανακαλύπτεις στην πορεία τι σημαίνει τελικά αυτό που ζεις, και αυτό που αναζητάς. Ο στίχος «ψυχή μου πάντα να κυλάς» με συγκινεί πολύ.

- Ποιο είναι το δικό σας «Τυχερό Αστέρι»;

Αν υπάρχει μια «τύχη» που θα ήθελα να κρατήσω, είναι να μπορώ να αναγνωρίζω την αγάπη όταν τη συναντώ και να αισθάνομαι ευγνώμων γι’ αυτήν.