The Waterboys - Mike Scott: «Οι χειρότερες αποφάσεις της ζωής μου ήταν εκείνες στις οποίες αγνόησα το ένστικτό μου»

Εδώ και περισσότερα από σαράντα χρόνια, ο Μάικ Σκοτ μοιάζει να κυνηγά την ίδια ιδέα από διαφορετικές κατευθύνσεις: πώς μπορείς να παραμένεις ο ίδιος άνθρωπος αλλά να μη γράψεις ποτέ τον ίδιο δίσκο δύο φορές. Rock, folk, soul, country, ψυχεδέλεια, κέλτικη παράδοση, λογοτεχνία, μυστικισμός, ελληνική μυθολογία· στο σύμπαν των Waterboys όλα συνυπάρχουν, αρκεί να υπηρετούν το τραγούδι. Όχι την αγορά. Όχι τον αλγόριθμο.

Την ώρα που η μουσική βιομηχανία ανακαλύπτει ξανά τη νοσταλγία ως προϊόν, ο Μάικ Σκοτ επιστρέφει στο παρελθόν για διαφορετικό λόγο. Στις 17 Ιουλίου κυκλοφορεί το «Atlantic Rain – The Lost Fisherman's Blues Recordings», ένα τριπλό αρχειακό άλμπουμ που γεννήθηκε όταν αποφάσισε να ακούσει ξανά σχεδόν τετρακόσιες μπομπίνες από τις θρυλικές ηχογραφήσεις του «Fisherman's Blues» των Waterboys. Αντί να βρει αναμνηστικά, ανακάλυψε είκοσι πέντε ακυκλοφόρητες ηχογραφήσεις και εκτελέσεις που είχαν μείνει θαμμένες για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Σαν να άνοιξε μια χρονοκάψουλα και να συνειδητοποίησε ότι το παρελθόν εξακολουθεί να αναπνέει.

Ίσως γι’ αυτό οι συναυλίες των Waterboys εξακολουθούν να μοιάζουν απρόβλεπτες. Δεν είναι μια τελετουργική αναπαράσταση της δισκογραφίας τους ούτε μια παρέλαση επιτυχιών. Είναι ένας οργανισμός που μεταμορφώνεται πάνω στη σκηνή, αφήνοντας κάθε τραγούδι να βρει τη δική του μορφή μπροστά στο κοινό. Λίγο πριν από τη συναυλία των Waterboys στο Sani Festival, στη Χαλκιδική, το Σάββατο 1 Αυγούστου, συναντήσαμε τον Μάικ Σκοτ στο Zoom για μια συζήτηση που ξεκίνησε από τη μουσική και κατέληξε στο ένστικτο, τη λογοτεχνία, την ελληνική μυθολογία και την εσωτερική φωνή που, όπως λέει ο ίδιος, αξίζει να εμπιστεύεσαι περισσότερο από οποιονδήποτε «ειδικό».

Λίγο πριν από τη συναυλία των Waterboys στο Sani Festival, ο Mike Scott μιλά στην Athens Voice

Τι σκέφτεστε όταν συνειδητοποιείτε ότι χιλιάδες άνθρωποι σε όλο τον κόσμο συνδέονται καθημερινά με τη μουσική σας;
Δεν το σκέφτομαι πολύ συχνά. Αλλά όταν το κάνω, νιώθω βαθιά ευγνωμοσύνη. Πραγματικά μεγάλη ευγνωμοσύνη.

Είστε ένας άνθρωπος που έχει επηρεάσει πολλούς μουσικούς και καλλιτέχνες. Πώς ορίζετε την επιτυχία;
Για μένα, η σημαντικότερη μορφή επιτυχίας είναι να είμαι ένας άνθρωπος που αισθάνεται πλήρης. Να συνεχίζω να μαθαίνω, να εξερευνώ, να εξελίσσομαι, να διευρύνεται η συνείδησή μου. Αυτό είναι το πιο ουσιαστικό. Φυσικά και έχει σημασία να γράφω όσο καλύτερη μουσική μπορώ, να αγαπά ο κόσμος τη δουλειά μου ή να μπορώ να βγάζω τα προς το ζην από αυτήν. Όμως πάνω απ' όλα με ενδιαφέρει η σχέση που έχω με τον εαυτό μου, με τη ζωή μου, αλλά και με τα παιδιά μου. Αν είμαι ευτυχισμένος με όλα αυτά, τότε νιώθω ότι έχω πετύχει.

Πριν γνωρίσετε την επιτυχία, υπήρχε κάποια αυταπάτη που είχατε για αυτήν;
Όχι ιδιαίτερα. Η ιδέα ότι η επιτυχία σε κάνει αυτόματα ευτυχισμένο έχει διαψευστεί από αμέτρητα παραδείγματα. Από μικρός είχα μεγάλη επαφή με την κουλτούρα γύρω από τη μουσική και είχα δει καλλιτέχνες να παίρνουν τα μυαλά τους αέρα ή να χάνουν τον δρόμο τους. Οπότε όχι, δεν νομίζω ότι είχα πολλές ψευδαισθήσεις.

Έχετε ταξιδέψει πολύ στη ζωή σας. Ποιο είναι το ομορφότερο μέρος που έχουν αντικρίσει ποτέ τα μάτια σας στον πλανήτη Γη;
Ίσως η Βενετία. Η αρχιτεκτονική της είναι μοναδική, τα κανάλια της πανέμορφα, και το γεγονός ότι δεν υπάρχουν αυτοκίνητα δημιουργεί μια αίσθηση που δεν τη συναντάς πουθενά αλλού. Είναι μια πραγματικά μεγαλοπρεπής πόλη.

Ως έφηβος κάνατε ωτοστόπ για να δείτε τον Μπομπ Ντίλαν και καταφέρατε να βρεθείτε στον κύκλο της Πάτι Σμιθ. Ήταν απλώς το θράσος της νιότης ή νιώθατε ήδη ότι έπρεπε να βρίσκεστε κοντά σε αυτούς τους ανθρώπους για να ανακαλύψετε ποιος θέλατε να γίνετε;
Ήταν τα τέλη της δεκαετίας του 1970, η εποχή του punk. Εκείνα τα χρόνια η απόσταση ανάμεσα στους καλλιτέχνες και το κοινό ήταν πολύ μικρή. Ήταν φυσιολογικό, ακόμη και επιθυμητό, να συναντάς τα συγκροτήματα μετά τις συναυλίες, να τους μιλάς και να συνειδητοποιείς ότι όλοι είμαστε άνθρωποι, χωρίς μεγάλες αποστάσεις μεταξύ μας. Όταν λοιπόν ο Μπομπ Ντίλαν ήρθε στο Λονδίνο, αντιμετώπισα την περίπτωσή του με την ίδια λογική. Με έναν φίλο μου ακολουθήσαμε το λεωφορείο του μετά τη συναυλία, ανακαλύψαμε σε ποιο ξενοδοχείο έμενε και απλώς μπήκαμε μέσα για να τον συναντήσουμε, όπως θα κάναμε με τους Clash ή τον Ρίτσαρντ Χελ. Αν ήταν κάτι, ήταν η τόλμη της νεότητας.

Ζούμε σε μια εποχή όπου όλοι μοιάζουν να πρέπει να χτίσουν ένα προσωπικό brand. Εσείς, αντίθετα, εδώ και περισσότερα από σαράντα χρόνια αλλάζετε συνεχώς μουσική, ήχο και καλλιτεχνική ταυτότητα. Πιστεύετε ότι η συνέπεια σημαίνει να διατηρείς ένα αναγνωρίσιμο ύφος ή να παραμένεις πιστός στον εαυτό σου;
Εξαρτάται από τον άνθρωπο. Υπάρχουν συγκροτήματα όπως οι AC/DC που ακούγονται σχεδόν ίδια σε κάθε δίσκο τους, σαν να ηχογραφήθηκαν όλοι την ίδια μέρα. Και αυτό λειτουργεί άψογα γι’ αυτούς και για το κοινό τους. Για μένα όμως δεν θα λειτουργούσε ποτέ έτσι. Μου αρέσει να αλλάζω, να με συναρπάζουν νέοι ήχοι, να δοκιμάζω καινούργια πράγματα, να ανακαλύπτω. Μεγάλωσα τη δεκαετία του 1960, όταν η μουσική άλλαζε με απίστευτη ταχύτητα. Η διαφορά ανάμεσα στους Beatles του 1963 και στους Beatles του 1967 ήταν τεράστια. Κάθε νέος δίσκος αποκάλυπτε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο. Το ίδιο συνέβαινε με καλλιτέχνες όπως ο Μπομπ Ντίλαν, ο Νιλ Γιανγκ, ο Ντέιβιντ Μπόουι ή ο Μάρβιν Γκέι. Από άλμπουμ σε άλμπουμ εξελίσσονταν συνεχώς. Για μένα αυτή είναι η φυσιολογική πορεία της μουσικής. Έτσι πρέπει να είναι.

Θα εμφανιστείτε στο Sani Festival, σε έναν χώρο όπου η θάλασσα και το πευκοδάσος γίνονται μέρος της ίδιας της συναυλίας. Επηρεάζει το φυσικό περιβάλλον τον τρόπο με τον οποίο βιώνετε μια ζωντανή εμφάνιση; Πιστεύετε ότι σήμερα η επαφή με τη φύση είναι πιο αναγκαία από ποτέ για έναν καλλιτέχνη ή πρόκειται απλώς για μια ρομαντική ιδέα;
Εξαρτάται από τον κάθε καλλιτέχνη. Έχω περάσει μεγάλο μέρος της ζωής μου μέσα στη φύση. Έχω ζήσει σε άγρια τοπία. Πλέον όμως δεν αισθάνομαι ότι το χρειάζομαι. Μου αρέσει να ζω και σε μια πόλη, γιατί αυτή η αίσθηση της αγριότητας υπάρχει πλέον μέσα μου. Αν παίζουμε σε έναν όμορφο χώρο, ασφαλώς το απολαμβάνω. Δεν αλλάζει όμως ουσιαστικά τη μουσική.

Θυμάστε το πρώτο σας ταξίδι στην Ελλάδα; Τι είναι αυτό που σας έχει μείνει πιο έντονα από εκείνη την επίσκεψη;
Βεβαίως. Ήταν το 1990, στο ταξίδι του μέλιτος. Περάσαμε δύο εβδομάδες με τη γυναίκα μου. Πρώτα στην Κυπαρισσία, δίπλα στη θάλασσα, και ύστερα στη Στεμνίτσα, στα βουνά της Αρκαδίας. Αυτό που θυμάμαι περισσότερο είναι ο ήχος από τα κουδούνια των κατσικιών στις πλαγιές. Εκείνος ο διακριτικός ήχος που απλώνεται στα βουνά. Και φυσικά θυμάμαι τη μουσική που άκουγα στις ταβέρνες και στα μπαρ, το κλαρίνο και το μπουζούκι.

Ο θεός Πάνας εμφανίζεται ξανά και ξανά στο έργο σας. Τι συμβολίζει σήμερα για εσάς; Και γενικότερα, τι είναι αυτό που σας γοητεύει στη μυθολογία; Έχουμε ακόμη ανάγκη από τους μύθους ή απλώς τους αντικαταστήσαμε με διασημότητες και αλγορίθμους;
Πιστεύω ότι οι θεοί της αρχαιότητας ήταν προσωποποιήσεις πραγματικών δυνάμεων και ιδιοτήτων που οι άνθρωποι εκείνης της εποχής μπορούσαν να αντιληφθούν. Ήταν αληθινές δυνάμεις. Με το πέρασμα του χρόνου, όμως, άλλαξε ο τρόπος που τις βλέπουμε. Η ανθρώπινη συνείδηση σήμερα είναι εντελώς διαφορετική από εκείνη των ανθρώπων που δημιούργησαν αυτό που σήμερα αποκαλούμε μυθολογία. Για μένα, ο Πάνας συμβολίζει την αγριότητα, τη φυσική ζωή της Γης και εκείνη τη βαθιά, πρωτογενή δύναμη που υπάρχει μέσα σε κάθε άνθρωπο· τη σύνδεσή μας με τη φύση.

Ποιες είναι οι σημαντικότερες αρετές ενός καλού frontman;
Πρώτα απ’ όλα, το χάρισμα. Η ικανότητα να κρατάς τη σκηνή και την προσοχή του κοινού. Δεύτερον, να κινείσαι καλά πάνω στη σκηνή. Και τρίτον, φυσικά, να τραγουδάς καλά.

Τι ήταν αυτό που σας τράβηξε τόσο πολύ στη ζωή του Ντένις Χόπερ ώστε να αφιερώσετε ολόκληρο concept album σε εκείνον;
Ήταν ένας συναρπαστικός άνθρωπος, που δεν ακολούθησε ποτέ άλλους κανόνες πέρα από τους δικούς του. Αυτό έκανε τη ζωή του εξαιρετικά ενδιαφέρουσα. Ταυτόχρονα, έζησε μια μοναδική ιστορική διαδρομή. Ως καλλιτέχνης βρέθηκε παρών σχεδόν σε κάθε σημαντική πολιτιστική στιγμή από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 μέχρι την εποχή των social media. Έπαιξε δίπλα στον Τζέιμς Ντιν στο «Επαναστάτης Χωρίς Αιτία». Έζησε από κοντά τη χρυσή εποχή του rock 'n' roll και έκανε παρέα με τον Έλβις Πρίσλεϊ στο Χόλιγουντ. Βρέθηκε στα πρώτα βήματα της pop art, στην άνθηση του χίπικου κινήματος, στους αγώνες για τα πολιτικά δικαιώματα, στις ταραχές του Λος Άντζελες, στο Χέιτ-Άσμπερι, στο νέο αμερικανικό σινεμά των δεκαετιών του 1960 και του 1970. Κατέγραψε ακόμη και την έκρηξη του punk, ενσωματώνοντάς το στην ταινία «Out of the Blue». Είχε πάντα μια απίστευτη ικανότητα να βρίσκεται εκεί όπου γεννιόταν κάτι καινούργιο. Ακόμη και όταν οι εξαρτήσεις του τον δυσκόλευαν, συνέχισε να δημιουργεί σπουδαίο έργο. Τι απίστευτη ζωή...

Στην εποχή των social media η μεγαλύτερη πίεση για έναν καλλιτέχνη συχνά δεν είναι να δημιουργήσει κάτι ουσιαστικό, αλλά απλώς να παραμένει ορατός. Πιστεύετε ότι αυτή είναι μία από τις μεγαλύτερες παγίδες της εποχής; Οι Waterboys έγιναν γνωστοί επειδή είχαν κάτι να πουν. Σήμερα πολλοί γίνονται διάσημοι προτού καν βρουν τη δική τους φωνή. Είναι αυτή η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στη δική σας γενιά και τη σημερινή; Κάποτε η φήμη ήταν αποτέλεσμα του έργου· σήμερα μοιάζει να προηγείται του έργου.
Συμφωνώ μαζί σας. Από την άλλη, όμως, όλες αυτές οι αλλαγές αποτελούν μέρος της εξέλιξης του ανθρώπου. Θα οδηγήσουν σε νέες αλλαγές και, μακροπρόθεσμα, πιστεύω ότι όλα αυτά θα αποδειχθούν προς το καλύτερο.

Πιστεύετε ότι αυτό έχει αλλάξει και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ίδια την τέχνη;
Ναι, νομίζω πως ναι. Όταν ήμουν παιδί, μαζευόμασταν με τους φίλους μου και ακούγαμε μουσική όλοι μαζί. Ο ήχος έβγαινε από τα μεγάλα ηχεία και γέμιζε το δωμάτιο. Σήμερα τα παιδιά ακούν μουσική είτε από μικροσκοπικά ηχεία του κινητού είτε με ακουστικά. Είναι μια εντελώς διαφορετική εμπειρία.

Έχει χαθεί η συλλογική εμπειρία.
Ναι. Ο καθένας βρίσκεται πλέον μέσα στο δικό του μικρό σύμπαν. Αυτό όμως δεν είναι απαραίτητα κακό. Είναι απλώς διαφορετικό.

Στην πορεία σας έχετε γνωρίσει πολλούς ανθρώπους που έγιναν θρύλοι. Ποιος σας εξέπληξε περισσότερο όταν έσβησαν τα φώτα της σκηνής;
Ο Λου Ριντ. Ήταν πραγματικά ένας πολύ, πολύ ευγενικός άνθρωπος.

Έχετε αλλάξει πολλά στη διαδρομή σου: μουσικά στιλ, χώρες, ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο γράφεις τραγούδια. Υπάρχει κάτι στον Μάικ Σκοτ που δεν έχει αλλάξει ποτέ;
Ναι. Είναι ο ίδιος Μάικ Σκοτ σε κάθε δίσκο που έχω κάνει. Η μορφή μπορεί να αλλάζει, μπορεί να ανακαλύπτω νέους τρόπους έκφρασης ή καινούργια πράγματα που θέλω να πω, αλλά πιστεύω ότι ο πυρήνας της προσωπικότητάς μου παραμένει πάντα ο ίδιος.

Έχετε κάποιο τελετουργικό πριν ανεβείτε στη σκηνή;
Όχι.

Πότε φεύγετε από τη σκηνή έχοντας την αίσθηση ότι συνέβη κάτι πραγματικά ξεχωριστό;
Όταν η μουσική κυλάει φυσικά. Την ώρα που τραγουδάω, πολύ συχνά ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να ειπωθεί κάθε στίχος εμφανίζεται στο μυαλό μου πριν ακόμη τον τραγουδήσω. Τότε η δική μου δουλειά είναι απλώς να τον αποδώσω όπως ο ίδιος «θέλει» να ειπωθεί. Όταν συμβαίνει αυτό, είμαι πάντα ευτυχισμένος. Είναι σαν να μην παίζω εγώ τη μουσική, αλλά να παίζει εκείνη εμένα.

Πώς επαναφορτίζετε τις δημιουργικές σας μπαταρίες;
Κοιμάμαι. Το βράδυ επτά ώρες, οκτώ αν μπορώ, έξι αν χρειαστεί. Και μέσα στην ημέρα, όταν νιώσω ότι χρειάζομαι μια επανεκκίνηση, θα κοιμηθώ για μισή ώρα.

Έχετε χρησιμοποιήσει ποτέ την τεχνητή νοημοσύνη είτε στη δημιουργική σας διαδικασία είτε στην καθημερινότητά σας;
Όχι στη μουσική. Τη χρησιμοποιώ όμως για νομικά ζητήματα και είναι πραγματικά εξαιρετική. Το ChatGPT είναι πολύ καλό όταν χρειάζομαι νομικές πληροφορίες ή όταν θέλω να κατανοήσω κάποιο νομικό θέμα. Επίσης, όταν χρειάζομαι πραγματολογικά στοιχεία, συνήθως αποδεικνύεται πολύ χρήσιμο.

Η μητέρα σας ήταν καθηγήτρια αγγλικών και η λογοτεχνία μπήκε πολύ νωρίς στη ζωή σας. Αν δεν σας είχε κερδίσει η μουσική, πιστεύετε ότι θα είχατε γίνει συγγραφέας; Πόσο σας έχει διαμορφώσει η λογοτεχνία ως άνθρωπο και ως καλλιτέχνη;
Ίσως. Ναι, ίσως. Διαβάζω συνεχώς. Τρία ή τέσσερα βιβλία την εβδομάδα. Δεν μπορώ να φανταστώ τη ζωή μου χωρίς διάβασμα. Τον τελευταίο καιρό διαβάζω κυρίως αμερικανικά hard-boiled αστυνομικά μυθιστορήματα. Tα απολαμβάνω. Ειδικά όταν είναι πραγματικά καλογραμμένα, όπως του Ρέιμοντ Τσάντλερ. Ήταν σπουδαίος συγγραφέας.

Ποιο είναι το σημαντικότερο μάθημα που έχεις πάρει από τη ζωή, μέσα ή έξω από τη μουσική;
Να εμπιστεύομαι τον εαυτό μου. Σε κάθε απόφαση που καλούμαστε να πάρουμε, υπάρχει μια πληροφορία που μας δείχνει τον δρόμο, και αυτή βρίσκεται στο πώς νιώθουμε. Κοιτάζοντας πίσω, μερικές από τις χειρότερες αποφάσεις που πήρα ήταν εκείνες στις οποίες αγνόησα το ένστικτό μου. Θυμάμαι, για παράδειγμα, ότι κάποτε ένας πολύ γνωστός μάνατζερ ήθελε να με αναλάβει. Μέσα μου ένιωθα ξεκάθαρα ότι δεν ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος. Παρ’ όλα αυτά σκέφτηκα: «Είμαι νέος, ίσως να μην ξέρω καλύτερα», και συνεργάστηκα μαζί του. Ήταν λάθος. Από τότε έμαθα να εμπιστεύομαι αυτό που μου λέει η εσωτερική μου φωνή.

Αν εκείνο το εξάχρονο αγόρι που άκουγε ασταμάτητα μουσική μέσα στο κεφάλι του μπορούσε να σας δει σήμερα πάνω στη σκηνή, πιστεύετε ότι θα αναγνώριζε τον άνθρωπο που έχετε γίνει ή θα εκπλησσόταν από τη διαδρομή που ακολούθησατε;
Νομίζω πως θα ήταν χαρούμενο. Θα χαιρόταν πραγματικά. Άλλωστε, βρίσκεται ακόμη εδώ μέσα μου.