Είναι ταχύτερος ο φτεροπόδαρος Αχιλλέας από μια χελώνα;

Αρχαία Ελλάδα.

Ηράκλειτος. ~535 – 475 π.Χ.: Η φιλοσοφία της αλλαγής. «Δεν μπορείς να μπεις δύο φορές στο ίδιο ποτάμι». Το νερό που σε ακούμπησε μπαίνοντας στο ποτάμι αμέσως έφυγε κατάντι. Κάθε στιγμή είσαι σε «άλλο νερό, σε άλλο ποτάμι» Τα πάντα ρει. Μήπως και εσύ άλλαξες όπως το νερό, αφού και εσύ δεν είσαι ο ίδιος μια στιγμή πριν; Έχεις ήδη «φορτωθεί» αυτήν την στιγμή και είσαι κατά μία στιγμή μεγαλύτερος. Κορυφαία αντίθεση: Τα πάντα αλλάζουν; Μήπως η αλλαγή είναι το μόνο σταθερό πράγμα.

Παρμενίδης. 515 – 450 π.Χ.: Η άρνηση της αλλαγής «Το Είναι υπάρχει. Το Μη Είναι δεν υπάρχει». Τίποτα δεν γεννιέται, τίποτα δεν χάνεται, η αλλαγή είναι ψευδαίσθηση των αισθήσεων. Μετωπική, άμεση σύγκρουση του Παρμενίδη με τον Ηράκλειτο.

Ζήνων ο Ελεάτης. 490 – 430 π.Χ.: Τα παράδοξα της κίνησης. «Ο Αχιλλέας δεν θα φτάσει ποτέ τη χελώνα». Εδώ ο φιλόσοφος Ζήνων επιλέγει για το απόφθεγμα του τον ταχύτατο Αχιλλέα και την αργοκίνητη χελώνα για να δώσει στους μαθητές του ένα εντυπωσιακό παράδοξο. Αν η χελώνα είναι μπροστά πριν ξεκινήσουν ο Αχιλλέας πρέπει πρώτα να καλύψει την απόσταση μέχρι εκεί που ήταν η χελώνα. Όταν το κάνει, η χελώνα έχει προχωρήσει λίγο. Μετά ξανά το ίδιο, άπειρες φορές. Παράδοξο: η λογική φαίνεται να αποδεικνύει ότι η προσπέραση είναι αδύνατη, ενώ όλοι διαπιστώνουμε ότι είναι δυνατή.

Σωκράτης. 470 – 399 π.Χ.: Η παράδοξη σοφία. «Ένα μόνο ξέρω: Ότι δεν ξέρω τίποτα». Η γνώση ξεκινά από την παραδοχή της άγνοιας.

Πλάτων. 427 – 347 π.Χ.: Ο μύθος του σπηλαίου: Οι άνθρωποι είναι δεσμώτες σε σπήλαιο, βλέπουν μόνο σκιές και νομίζουν ότι είναι πραγματικότητα. Αν κάποιος βγει έξω και δει τον αληθινό κόσμο, όταν επιστρέψει θα θεωρηθεί παράφρων.

Διογένης ο Κυνικός. 412-323 π.Χ.: Η πρόκληση προς τον πολιτισμό. Όταν ο Μέγας Αλέξανδρος τον ρώτησε τι θέλει, απάντησε: «Να μη μου κρύβεις τον ήλιο». Ο ισχυρότερος άνθρωπος του κόσμου μπροστά σε κάποιον που δεν ζητά τίποτα.

Άλλη παράδοξη ιδέα του: «Η φτώχεια είναι δάσκαλος της αρετής».

Ελληνιστική και Ελληνο-Ρωμαϊκή περίοδος.

Επίκουρος. 341-270 π.Χ.: Το παράδοξο του φόβου: «Όταν υπάρχουμε εμείς, δεν υπάρχει ο θάνατος· όταν υπάρχει ο θάνατος, δεν υπάρχουμε εμείς». Γιατί να φοβόμαστε κάτι που δεν θα βιώσουμε ποτέ;

Στωικοί: Η αντίφαση της ελευθερίας. Η πραγματική ελευθερία δεν είναι να κάνεις ότι θέλεις. Είναι να θέλεις αυτό που είναι εφικτό, αυτό που μπορείς να κάνεις.

Αναγέννηση – Νεότερη φιλοσοφία.

Νικολό Μακιαβέλι: «Είναι καλύτερο να σε φοβούνται παρά να σε αγαπούν, αν δεν μπορείς να έχεις και τα δύο». Βίαιη ανατροπή της παραδοσιακής ηθικής.

Ρενέ Ντεκάρτ: «Σκέφτομαι, άρα υπάρχω». Ακόμη κι αν όλα είναι ψευδαίσθηση, υπάρχει τουλάχιστον η πράξη της αμφιβολίας.

Ντέιβιντ Χιουμ: Το πρόβλημα της αιτιότητας. Δεν βλέπουμε ποτέ την «αιτία». Βλέπουμε μόνο γεγονότα να συμβαίνουν το ένα μετά το άλλο. Άρα πιστεύουμε στην αιτία επειδή έχουμε συνηθίσει, όχι επειδή την αποδεικνύουμε.

19ος αιώνας

Φρίντριχ Νίτσε: «Ο Θεός πέθανε». Δεν σημαίνει απλώς αθεΐα. Σημαίνει ότι ο παλιός κόσμος αξιών κατέρρευσε και πρέπει ο άνθρωπος να δημιουργήσει νέες αξίες.

Άλλη εκρηκτική φράση: «Ότι δεν με σκοτώνει, με κάνει δυνατότερο».

Άρθουρ Σοπενχάουερ: «Η ζωή κινείται σαν εκκρεμές ανάμεσα στον πόνο και στην ανία». Όταν θέλουμε κάτι υποφέρουμε. Όταν το αποκτούμε βαριόμαστε.

20ός αιώνας

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν: «Τα όρια της γλώσσας μου είναι τα όρια του κόσμου μου». Ότι δεν μπορούμε να εκφράσουμε, ίσως δεν μπορούμε ούτε να το σκεφτούμε καθαρά.

Ζαν-Πωλ Σαρτρ: «Ο άνθρωπος είναι καταδικασμένος να είναι ελεύθερος». Η ελευθερία δεν είναι μόνο δώρο, είναι βάρος ευθύνης.

Αλμπέρ Καμύ: «Ο μύθος του Σισύφου» Ο άνθρωπος σπρώχνει αιώνια έναν βράχο που πάντα πέφτει. Και όμως: «Πρέπει να φανταστούμε τον Σίσυφο ευτυχισμένο».

Μισέλ Φουκώ: «Η γνώση είναι πάντα δεμένη με την εξουσία». Αυτό που θεωρούμε «αλήθεια» συχνά διαμορφώνεται από κοινωνικές δομές.

Μερικά από τα πιο παράξενα σε μία γραμμή:

Αναξίμανδρος: «Τα πράγματα πληρώνουν μεταξύ τους την αδικία της ύπαρξης».

Επίκτητος: «Δεν μας ταράζουν τα πράγματα, αλλά οι κρίσεις μας για αυτά».

Μάρκος Αυρήλιος: «Η ζωή σου γίνεται αυτό που σκέφτεσαι».

Μπέρτραντ Ράσελ: «Το πρόβλημα με τον κόσμο είναι ότι οι ανόητοι είναι βέβαιοι, ενώ οι έξυπνοι γεμάτοι αμφιβολίες».