Νέλλυ Ευαγγελίδου: «Η τέχνη χωρίς έκθεση και ευαλωτότητα είναι αδύνατο να υπάρξει»

Βλέπω την ταινία: πώς γίνεται να συγκινεί τόσο κάτι που διαρκεί μόνο 5 λεπτά και 13 δευτερόλεπτα;

(Κοιτάζω τη σκόνη στο χαλί του σπιτιού μου, τη σκόνη πάνω στους δίσκους, τη σκόνη πάνω στα βιβλία… Σκέφτομαι: Είμαι σωστά τοποθετημένος απέναντι σ’ αυτή τη σκόνη; Είμαι σωστά τοποθετημένος μέσα σ’ αυτή τη σκόνη;)

Ύστερα διαβάζω το υπερβολικά σύντομο βιογραφικό: «Το Νέλλυ Ευαγγελίδου γεννήθηκε στην Αθήνα το 2002. Σπουδάζει στο Τμήμα Κινηματογραφικών Σπουδών του Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου. Το (ΑΝ)ΟΙΚΙΑ είναι το πρώτο κινηματογραφικό του πείραμα». Εικοσιτεσσάρων ετών, εικοσιτεσσάρων ετών, εικοσιτεσσάρων ετών…

Πώς γίνεται να έχει μέσα του τόση ποίηση κάτι που διαρκεί μόνο 5 λεπτά και 13 δευτερόλεπτα;

(Να μάθω –κάποτε– να καθαρίζω τελετουργικά το σπίτι – μήπως έτσι καταφέρω να βγάλω μιαν άκρη με τον εαυτό μου…)

- Το (ΑΝ)ΟΙΚΙΑ είναι το πρώτο σου κινηματογραφικό πείραμα. Πότε ένιωσες για πρώτη φορά την ανάγκη να αφηγηθείς αυτή την ιστορία; Υπήρξε μια συγκεκριμένη εικόνα, ένα περιστατικό ή ένα συναίσθημα από το οποίο ξεκίνησαν όλα;

Νιώθω πως το γυναικείο και το τρανς βίωμα ενέχουν πάρα πολλή βία και πως η καθημερινότητα και τα μίντια που καταναλώνουμε προσπαθούν πάρα πολύ να μας κάνουν εχθρούς του εαυτού μας. Σαν θηλυκότητα που ανακάλυπτα την ταυτότητά μου μεγαλώνοντας, φοβόμουν να οικειοποιηθώ ταυτότητες, γιατί μάθαινα πως το να είμαι τρανς πρέπει αυτόματα να σημαίνει πως μισώ τον εαυτό μου. Δεν είχα προσλαμβάνουσες με ευτυχισμένο περιεχόμενο, που να μου μαθαίνουν πώς να προσεγγίζω τόσο την πολυπλοκότητά μου όσο και το σώμα μου με αγάπη και φροντίδα. Η ταινία αυτή ξεκίνησε ως μία προσπάθεια να εκφράσω τη δυσφορία μου και κατέληξε να είναι μία πρόταση ουδετερότητας σε αυτό το βίωμα, αντί για την παρουσίαση άλλου ενός ατόμου που βασανίζεται.

- Έχεις πει ότι οι άνθρωποι αποτελούν «σπίτια» για άλλους ανθρώπους και ότι το σώμα μας είναι επίσης ένα σπίτι που χρειάζεται φροντίδα. Πότε θυμάσαι να πρωτοήρθε αυτή η σκέψη στο μυαλό σου;

Πιστεύω ότι η έννοια του σπιτιού εμπεριέχει σε μεγάλο βαθμό την έννοια της φροντίδας και της αλληλεγγύης, κάτι το οποίο ένιωσα βαθιά στις πρώτες μου ουσιαστικές φιλίες. Κάπου στην εφηβεία μου συνειδητοποίησα τι σημαίνει να νιώθεις ασφαλής στην παρουσία άλλων ανθρώπων και έβαλα στόχο να μπορώ να παρέχω αυτό το συναίσθημα σε ανθρώπους που αγαπάω. Είναι απαραίτητο, τελικά, να μπορείς να το παρέχεις αυτό στον εαυτό σου πρώτα, τόσο συναισθηματικά όσο και σωματικά. Πόσο μάλλον για κάποιους από μας που, μεγαλώνοντας, διαπιστώνουν πως το σώμα μας φαίνεται αφιλόξενο ή ξένο. Ήταν τεράστιο άλμα για μένα να αλλάξω την προσέγγισή μου απέναντι στον εαυτό μου και στην ασυμβατότητα ή τη δυσκολία που ένιωσα με το σώμα μου, σε μία που να ενέχει την αλληλεγγύη.

- Έχεις πει επίσης ότι προσπάθησες να ενσωματώσεις τα δικά σου συναισθήματα στον χαρακτήρα και ότι αυτή η διαδικασία σε βοήθησε σε βάθος. Πόσο προσωπική είναι τελικά η ταινία; Υπήρξε κάτι που ανακάλυψες για τον εαυτό σου μέσα από τη δημιουργία της και δεν θα είχες ανακαλύψει διαφορετικά;

Η ταινία φιλοξενεί ένα κομμάτι μου που είναι πολύ βαθύ και, θεωρούσα, πέρα από λέξεις. Το έργο εξυπηρέτησε τελικά ως όχημα ή εργαλείο για να μπορέσω να μεταφράσω ένα πολύ σύνθετο συναίσθημα που είχα ανάγκη να επικοινωνήσω και να το μετατρέψω σε μία εμπειρία που θα μπορούσε κάποιος θεατής να ταυτιστεί ή να βιώσει. Γι’ αυτό και ξεκίνησε με εμένα ως «συγγραφέα» της και οδήγησε σε εμένα ως πρωταγωνιστή. Γιατί λειτούργησε και ως προσωπικό πείραμα να μπορέσω να δω και τον εαυτό μου, το σώμα μου, την εμφάνισή μου, ως όχημα αφήγησης – να το προσεγγίσω ως εξωτερικός παρατηρητής. Η επιλογή μου να μην φέρω άλλο ηθοποιό ήταν πολύ συνειδητή από αυτή την άποψη. Ήταν περισσότερο καταγραφή και κατάθεση, και με ανάγκασε να έχω την ίδια τρυφερή, δημιουργική ματιά απέναντι στην εικόνα μου που θα έπρεπε και θα ήθελα να έχω απέναντι σε κάποιον τρίτο που, υπό άλλες συνθήκες, θα σκηνοθετούσα.

- Όταν μια ιστορία είναι τόσο κοντά στον δημιουργό της, πώς βρίσκει κανείς την απόσταση που χρειάζεται για να γίνει κινηματογράφος; Υπήρξε κάποια στιγμή που χρειάστηκε να απομακρυνθείς από το προσωπικό σου βίωμα, να αλλάξεις κάτι ή να αφήσεις μια ιδέα πίσω για χάρη της ταινίας;

Πιστεύω πως το πόσο κρύβεται κανείς πίσω από την τέχνη του είναι μια συνειδητή επιλογή, η οποία είναι δικαίωμα του κάθε δημιουργού. Δεδομένου ότι αυτή η ταινία ξεκίνησε πρώτα ως εργασία σχολής, την οποία θα χρειαζόταν να παρουσιάσω μπροστά σε συμφοιτητές, έπρεπε να επιλέξω ανάμεσα στην απόλυτη έκθεση –και άρα, εφόσον υπάρχει κουήρ περιεχόμενο, το ρίσκο– ή έναν συμβιβασμό –να γενικεύσω ή να αποκρύψω–, ο οποίος θα επηρέαζε όμως την αυθεντικότητα του συναισθήματος που προσπαθούσα τελικά να εκφράσω. Αλλά για μένα η εξομολογητική τέχνη είναι η πιο ουσιαστική και χωρίς έκθεση και ευαλωτότητα είναι αδύνατο να υπάρξει. Επέλεξα να μην χρησιμοποιήσω κουήρ λεξιλόγιο στο voice-over, αλλά υπάρχει ένα πλάνο στην ταινία στο οποίο αλλάζω μπλούζα και φοράω binder (=ειδικό ρούχο συμπίεσης). Όσοι είχαν τα αντανακλαστικά, το είδαν κι όσοι δεν το είδαν, ταυτίστηκαν για δικούς τους λόγους. Είμαι πολύ ικανοποιημένο μ’ αυτό.

- Θα ήθελες να μου μιλήσεις για τους ανθρώπους που στάθηκαν κοντά σου κατά τη διάρκεια που δούλευες πάνω στην ταινία;

Θα μπορούσα να γεμίσω βιβλία ολόκληρα για το καθένα ξεχωριστά. Τα φιλαράκια μου που ήταν εκεί για να συζητήσουν την ιδέα και να με βοηθήσουν να την κάνω πιο ξεκάθαρη (την Αιμιλία, τη Βίκυ, τη Βενετία, την Αμαλία, την Άννα), τα φιλαράκια που ήρθαν για να βοηθήσουν στο γύρισμα και να είναι τα μάτια μου πίσω από την κάμερα (την Ηλιάνα, τη Τζένη), τον κάμερα-μαν, ηχολήπτη και συν-διευθυντή φωτογραφίας μου, τον Γιώργο, χωρίς τη συμβολή και τη δουλειά του οποίου δεν θα φτιαχνόταν τίποτα, και το Σοφ, στου οποίου το σπίτι κατασκήνωσα τέσσερις μήνες για να μπορέσω να μοντάρω την ταινία, εφόσον εγώ δεν είχα υπολογιστή. Τη Θεοδώρα που ήρθε απ’ τη Γλασκόβη μέχρι τη Δράμα. Το Λενς που ήταν εκεί σε κάθε στάδιο ανεξαιρέτως για να ακούσει και να καθησυχάσει τα παραληρήματα που αναπόφευκτα υπέστην και που κρατούσε το χέρι μου στην τελετή λήξης του φεστιβάλ. Μου είναι όλα ανεκτίμητα. Νιώθω πολύ τυχερό που τα έχω στη ζωή μου.

- Επειδή σπουδάζεις κινηματογράφο, θα ήθελα να σε ρωτήσω τι σε ενδιαφέρει περισσότερο σε αυτή την τέχνη. Ξεκινάς συνήθως από μια ιστορία, από έναν χαρακτήρα, από μια εικόνα ή από την επιθυμία να εκφράσεις κάτι που δεν μπορείς να πεις με άλλον τρόπο;

Είχα μανία να εξιχνιάσω αυτή τη μαγική τέχνη από μικρό, γιατί συνδυάζει τα καλύτερα στοιχεία από κάθε άλλη αγαπημένη μου τέχνη, τα εικαστικά, τη φωτογραφία, τη λογοτεχνία, τη μουσική κ.ο.κ. Διψάω να βρω τρόπους να χρησιμοποιήσω τον κινηματογράφο σαν γλώσσα, γιατί έχει κάτι μοναδικό για μένα, που είναι η δυνατότητά του να λειτουργεί σαν εμπειρία. Να σε απορροφά και να σε κάνει να βιώνεις πράγματα. Εγώ, όταν ξεκινάω να δημιουργήσω κάτι, κι αυτό ισχύει κι εκτός κινηματογράφου, ξεκινάω πάντα από κάποιο συναίσθημα. Συνήθως από εκεί που πονάω.

- Το (ΑΝ)ΟΙΚΙΑ απέσπασε τρία βραβεία στο φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους. Πώς βίωσες αυτή την πρώτη αναγνώριση; Σε έκανε να νιώσεις μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση για τη συνέχεια ή σου δημιούργησε και την αγωνία για το τι πρέπει να κάνεις μετά;

Έχω τρομάξει τελείως από τις προσδοκίες που έχω δημιουργήσει, γιατί νιώθω ότι έχω τόσα πολλά να μάθω ακόμα κι έχει κάποια ντροπή να μαθαίνεις σε κοινή θέα. Ταυτόχρονα, έχω πάρει τρομερή ενθάρρυνση και κουράγιο, όχι τόσο από τα βραβεία, αλλά από την ανταπόκριση του κόσμου στην ταινία. Η τέχνη φτάνει πολύ μακριά τελικά όταν φεύγει από τα χέρια σου. Είναι τεράστια τιμή μου, βέβαια, που μία ταινία τόσο μικρής κλίμακας είχε τόσο μεγάλη αναγνώριση από έναν επίσημο θεσμό, όπως το φεστιβάλ της Δράμας. Τρία βραβεία! Αδιανόητο. Έχω πολύ μεγάλη εκτίμηση και μου έχει δημιουργήσει μια κάποια σιγουριά ότι δεν χρειάζεται να απελπίζομαι από όλους τους τεχνικούς και οικονομικούς περιορισμούς που μπορεί να έχω, γιατί η ουσία είναι το περιεχόμενο κι η τέχνη, τελικά.

- Όταν μια ταινία αγγίζει ζητήματα ταυτότητας και προσωπικής εμπειρίας, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος το κοινό να σταθεί μόνο σε αυτά και να παραβλέψει την ίδια την κινηματογραφική της γλώσσα. Πώς θα ήθελες ο θεατής να δει πρωταρχικά το (ΑΝ)ΟΙΚΙΑ;

Νομίζω πως η αβεβαιότητα κι η ανασφάλεια ως προς το σώμα είναι πολύ βασική εμπειρία που έχουμε όλοι βιώσει σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Θα ήθελα κάποιος που δεν ταυτίζεται με προβληματισμούς ταυτότητας να δει πρώτη φορά την ταινία με αυτό το συναίσθημα σαν πυξίδα. Είναι πολύ κοινό βίωμα σε έναν κόσμο όπου τα σώματά μας δέχονται επίθεση από όλα τα μίντια, τις πολυεθνικές, τα επιθετικά μάρκετινγκ και τα στερεότυπα.

- Είσαι στην αρχή της διαδρομής σου και η πρώτη σου ταινία έχει ήδη βρει τον δρόμο της προς το κοινό. Αν μπορούσες να κάνεις σήμερα μια δεύτερη ταινία, χωρίς να σκέφτεσαι καθόλου τις προσδοκίες που μπορεί να δημιουργήθηκαν από την πρώτη, ποια ιστορία θα ήθελες να αφηγηθείς; Και τι θα ήθελες να τολμήσεις αυτή τη φορά που δεν τόλμησες στο (ΑΝ)ΟΙΚΙΑ;

Με ενδιαφέρουν πολύ οι γυναικείες φιλίες, η αλληλεγγύη κι η σημασία της σε έναν κόσμο που προσπαθεί πολύ να μας απομονώσει. Πιστεύω πως, αν είχα όλα τα μέσα και τον χρόνο, θα ήθελα να επιχειρήσω μία μυθοπλαστική ταινία που να είναι φόρος τιμής στην κοινότητα, στην οικογένεια που βρίσκουμε μεγαλώνοντας σε ξένους και στην τρυφερότητα που απαιτείται για να επιβιώσουμε έναν πολύ βίαιο κόσμο. Θα ήθελα πολύ, σαν δημιουργός, να μπορέσω να συντονίσω μία μεγάλη ομάδα και να μη θυσιάσω τίποτα από το αισθητικό μου όραμα για να το πετύχω.