Pat Andrea: Ο διάσημος Ολλανδός καλλιτέχνης μιλάει στην Athens Voice λίγο πριν τα εγκαίνια της νέας του έκθεσης στην Αθήνα

Ο Πατ Αντρέα βρισκόταν ακόμα στο Παρίσι τη μέρα που μιλήσαμε, λίγες μέρες πριν επιστρέψει στην Αθήνα για την έκθεσή του με έργα πάνω σε κεραμικά αγγεία με τίτλο «A dog at your boop», στην Γκαλερί Alma στο Κολωνάκι. Η συζήτηση ξεκίνησε με την Ελλάδα, καθώς ο διάσημος Ολλανδός καλλιτέχνης άρχισε να μου διηγείται ιστορίες και να ξεδιπλώνει περιστατικά από το πρώτο του οδοιπορικό στη χώρα μας. Αρχές της δεκαετίας του ’60, φοιτητής στην Καλών Τεχνών, κάνει 54 ώρες για να φθάσει μαζί με έναν συμφοιτητή του από το Άμστερνταμ στην Αθήνα με το τρένο ώστε να επισκεφθούν τους Δελφούς, την Πελοπόννησο, την Κρήτη. Μέχρι και οτοστόπ θαλασσινό επιχείρησαν με ένα καΐκι που αναλάμβανε μεταφορές εμπορευμάτων, μου λέει γελώντας. «Από το Γύθειο στη Μονεμβασιά ξεφορτώναμε καρπούζια, πριν συνεχίσουμε με φορτίο κρασί για τα Χανιά. Δεν είχαμε πυξίδα, ταξιδεύαμε τη νύχτα με οδηγό τ’ αστέρια αλλά, καθώς ο καπετάνιος ήταν νεαρός και άπειρος, χάσαμε τον δρόμο, παραβγήκαμε δυτικά στο πέλαγος. Άσε που όταν φθάσαμε τελικά ήμασταν μεθυσμένοι γιατί κοιμόμασταν ανάμεσα στα βαρέλια με το κρασί… Αγαπώ την Ελλάδα και τους ανθρώπους της. Από το πρώτο ταξίδι με εντυπωσίασε η φιλοξενία και η γενναιοδωρία απέναντι στον επισκέπτη. Μας προσκαλούσαν παντού, μας έδιναν να φάμε ενώ δεν είχαμε χρήματα. Είναι κάτι έμφυτο στους Έλληνες. Και στη γλώσσα σας ο ξένος και η φιλοξενία είναι έννοιες κοντινές».

Κρατάει χρόνια η σχέση του διάσημου καλλιτέχνη με τη χώρα μας, που τη νιώθει τόπο δικό του, όπως τη γενέτειρά του Ολλανδία, τη Γαλλία όπου έχει ζήσει για χρόνια και την Αργεντινή απ’ όπου κατάγεται η σύζυγος και μητέρα των παιδιών του. Από τη δεκαετία του 1990 και μετά αποκτά και επαγγελματικό έρεισμα. Η γνωριμία και η φιλία του με τον Βλάση Φρυσίρα θα γίνει η αφετηρία για την πρώτη του ατομική έκθεση στην Αθήνα το 2001, στο μουσείο του συλλέκτη στην Πλάκα, ενώ πριν από έναν χρόνο η Μαρία Αλμπάνη προσκάλεσε σύσσωμη την καλλιτεχνική οικογένεια Andrea να εκθέσουν στην γκαλερί Άλμα. Εδώ επιστρέφει ο ίδιος από την 1η Δεκεμβρίου, στην έναρξη μιας ιδιαίτερα δραστήριας σεζόν που προμηνύεται μέσα στο 2023 τρεις εκθέσεις ακόμα: στο Παρίσι στη φουάρ «Drawing now» και στην γκαλερί Strouk (σόλο στην αίθουσα της λεωφόρου Ματινιόν και μαζί με δύο νεότερους καλλιτέχνες στην Rue du Mail) αλλά και στην Κουένκα της Ισπανίας μαζί με τη σύζυγό του Cristina Ruiz Guinazu, τα παιδιά τους Azul και Mateo και δημιουργίες του πατέρα του Kees Andrea.

Επιστρέφετε στην Αθήνα με έργα που ξεδιπλώνονται σε διαφορετικό «καμβά». Πώς προέκυψε η ιδέα να ζωγραφίσετε σε κεραμικά αγγεία;

Ήταν πρόταση της Μαρίας Αλμπάνη. Είχε δει έναν μεγάλο κεραμικό τοίχο που έφτιαξα για το σπίτι του Αλέξη Βερούκα στην Ύδρα, με τίτλο «Μωρίας εγκώμιον», όπου ζωγράφισα σε χειροποίητα πλακάκια μιαν απίθανη, τρελή σκηνή, σε απαλούς τόνους του μπλε. Δούλεψα στο εργαστήριο του κεραμίστα Σταμάτη Φιλιππαίου και όταν τελείωσα μου έδωσε μερικά βάζα να ζωγραφίσω για πλάκα. Μου άρεσε πολύ: οι καμπύλες των αγγείων έπαιξαν ένα περίεργο παιχνίδι με τις εικόνες μου. Αρχικά σκεφτήκαμε τα νέα έργα να είναι επιτοίχια ζωγραφισμένα πλακάκια, αλλά τελικά επιλέξαμε να ζωγραφίσω σε βάζα, εν μέρει για να τιμήσουμε την ελληνική παράδοση αλλά και γιατί ήταν συναρπαστική η πρόκληση να ζωντανέψω τον κόσμο των εικόνων μου πάνω στις καμπύλες επιφάνειες σύγχρονων κεραμικών.

Μιλήστε μας γι’ αυτό το σώμα δουλειάς.

Πρώτα έπρεπε να αποφασίσουμε τις φόρμες για τα αγγεία. Ο Σταμάτης έκανε τα σχέδια, επέλεξα ορισμένα και τα είχε έτοιμα όταν ήρθα στην Αθήνα. Εγώ δεν είχα προετοιμάσει τίποτα, ούτε σκίτσα, ούτε ιδέες. Ίσως ήταν ριψοκίνδυνο, αλλά είχα εμπιστοσύνη στις δυνατότητές μου, το απόθεμα εικόνων, πλασμάτων και καταστάσεων που κουβαλούσα μέσα μου θα έβγαινε ως έμπνευση. Έτσι κι έγινε, μερικές φορές με δισταγμό, χωρίς σαφή εικόνα για το πώς να συνεχίσω, αλλά δουλεύοντας 10 έως 12 ώρες την ημέρα μπόρεσα να το κάνω. Κάθε πρωί στις 8:30 πηγαίναμε με τον Σταμάτη για ένα αναζωογονητικό μπάνιο στη θάλασσα και στις 10 δουλεύαμε.

Πώς ο πηλός και οι καμπυλόγραμμες επιφάνειες των αγγείων διαμόρφωσαν τη ζωγραφική σας;

Μου δημιουργούσαν κυρίως προβλήματα! Το αγγείο είναι μια καμπύλη επιφάνεια στον χώρο και δεν το βλέπεις ποτέ ως σύνολο. Ένα μέρος του βρίσκεται πάντα έξω από το οπτικό σου πεδίο, επομένως πρέπει να σκεφθείς εντελώς διαφορετικά τη σύνθεση από ό,τι για μια επίπεδη επιφάνεια. Η παραμόρφωση των προσώπων αλλάζει τη σημασία της αναπαράστασής τους, τελικά όμως μπόρεσα να το δεχτώ και μου φάνηκε πολύ διασκεδαστικό, μια ευπρόσδεκτη παρενέργεια. Η ζωγραφική στον πηλό υπήρξε επίσης ζήτημα. Πρωταρχικά γιατί το χρώμα είναι χρωστικές με νερό. Οπότε, εάν το εφαρμόσεις πάνω στον πηλό, το νερό απορροφάται και είναι δύσκολο να επιζωγραφίσεις την υδαρή χρωστική ουσία χωρίς να χαθούν τα πρώτα στρώματα χρώματος.

Τι προσέφερε η κεραμική στη δουλειά σας;

Είναι απλώς ένα ακόμα μέσο στη φαρέτρα μου, δεν άλλαξε την κύρια πρακτική μου, μόνον ίσως ότι δίνω περισσότερη έμφαση στο καθαρό γραμμικό σχέδιο. Αυτό που με γοητεύει είναι ότι το κεραμικό, μόλις βγει από τον φούρνο και κρυώσει, είναι άφθαρτο, σαν βράχος (εντάξει, μπορεί να σπάσει αλλά μπορείς να το συγκολλήσεις), αλλά δεν γίνεται να σαπίσει ούτε να διαβρωθεί από μύκητες ή έντομα ούτε να καεί, κάτι που συμβαίνει με το πέρασμα του χρόνου στο χαρτί και τον καμβά.

Ποιες είναι οι γυναίκες που αποτυπώνετε στα κεραμικά σας; Αντιπροσωπεύουν συγκεκριμένους χαρακτήρες, σκέψεις; Και τι θα έλεγαν, αν μπορούσαν να μιλήσουν;

Είναι οι γυναίκες που με ενδιαφέρουν στην καθημερινή ζωή, που ανακαλύπτω σε φωτογραφίες ή συναντώ όταν ανοίγω την πύλη στο υποσυνείδητό μου. Είναι κυρίως δυνατοί χαρακτήρες και λίγο διεστραμμένοι, οπότε, για να είμαι ειλικρινής, χαίρομαι που οι ζωγραφιές μου δεν μιλούν. Θα ήθελα, ωστόσο, να προσθέσω μια μικρή σκέψη σχετικά με την ερμηνεία του έργου τέχνης: κάθε θεατής βλέπει και νιώθει πράγματα στους πίνακες που περιεργάζεται, δίνοντάς τους νόημα. Συμφωνώ με τον Μαρσέλ Ντυσάν ότι ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε μια εικόνα προέρχεται κατά 50% από το έργο και 50% από τον θεατή.

Τι σας γοητεύει τόσο στις γυναίκες και εμφανίζονται παντού στα έργα σας; Είναι ένα μυστήριο που θέλετε να αποκρυπτογραφήσετε;

Οι γυναίκες είναι το άλλο μισό του είδους μας, υποτίθεται ότι ζούμε μαζί για τη διαιώνιση του ανθρώπινου είδους. Υπάρχουν πολλές γυναίκες που αξίζει να γίνουν το θέμα σου. Αυτό δεν είναι πρόβλημα. Αλλά καθώς με τα χρόνια δυσκολευόμουν να τις καταλάβω έγιναν το κύριο αντικείμενο της δουλειάς μου – ήλπιζα ότι ζωγραφίζοντάς τις θα μπορούσα να τις καταλάβω καλύτερα… Κάτι που δεν συμβαίνει σχεδόν καθόλου, αλλά με γοήτευαν όλο και περισσότερο και δέθηκα τόσο πολύ με τα θηλυκά στη δουλειά μου – έτσι, χωρίς να χρειάζεται να λύσω το μυστήριο. Ας είναι.

Έννοιες όπως η σεξουαλικότητα, η βία και η επιθυμία απασχολούν τη δουλειά σας. Είναι η κινητήρια δύναμη στην τέχνη σας;

Το φύλο και η σεξουαλικότητα, η βία και η επιθυμία είναι παρόντα στη δουλειά μου όπως είναι στην κοινωνία, στον τρόπο που ζούμε. Καθώς η «ζωή» είναι στην πραγματικότητα το θέμα μου, οτιδήποτε θα μπορούσε να αποτελέσει αφορμή για έναν πίνακα. Αλλά, πάλι, έχω ζωγραφίσει και γαλήνιες και όμορφες στιγμές γιατί αυτό που πραγματικά αναζητώ είναι η ομορφιά, το θέμα του καλλιτέχνη είναι απλά η ομορφιά (ό,τι κι αν είναι αυτό!) και αν καταφέρω να τη βρω και να τη δείξω στις συγκρούσεις και τις καταστροφές, ξέρω γιατί υπάρχω, για να ανακαλύπτω και να αναδεικνύω την ομορφιά εκεί όπου κανείς δεν υποψιάζεται ότι υπάρχει. Αν αυτό λειτουργήσει, είναι θρίαμβος.

INFO
Pat Andrea, «A dog at your boop»
Γκαλερί Άλμα, Υψηλάντου 24, Κολωνάκι, 2114003160
Εγκαίνια: 1 Δεκεμβρίου, 19:00-22:00
Διάρκεια έκθεσης: μέχρι 28 Ιανουαρίου 2023
Ημέρες & ώρες λειτουργίας: Τρ., Πέμ.-Παρ. 11:00-20:00, Τετ. & Σάβ. 11:00-15:00

Η ATHENS VOICE είναι χορηγός επικοινωνίας της έκθεσης