Πολύ ωραία σκηνικά, χώροι, τοπία, ατμόσφαιρα, και πρόσωπα, αυτά των πρωταγωνιστών, με σπουδή επιλεγμένα, ακόμη και για τον πιο μικρό ρόλο, όπως αυτοί των αντρών με τους οποίους έρχεται σε σύντομη ερωτική επαφή η Μαρίνα –το κύριο πρόσωπο της ιστορίας– στις πρώτες της, άγουρες και εκδικητικές προς τη μάνα της, αναζητήσεις της ηδονής, ή η ηλικιωμένη και τσακισμένη από τους θανάτους των αγαπημένων της Αννεζιώ της έξοχης Καίτης Μανωλιδάκη και, φυσικά, η Ραΐζαινα μιας έμπειρης και στέρεης Καριοφυλλιάς Καραμπέτη, που διασώζει από την πρώτη της εμφάνιση ως το τελευταίο επεισόδιο ολόκληρη τη σειρά. Αυτές οι σύντομες αλλά δυνατές σκηνές αποδεικνύουν τη φροντίδα για την ποιότητα της παραγωγής της Μεγάλης Χίμαιρας.
Η τηλεοπτική μεταφορά της «Μεγάλης Χίμαιρας»
Τα 6 επεισόδια όμως κατά τα οποία εκτυλίχθηκε η ιστορία της Μαρίνας, μιας «ξένης» που παντρεύεται τον γοητευτικό Συριανό καραβοκύρη Γιάννη και εγκαθίσταται στο νησί, δεν κατάφεραν να αποδώσουν τον συναρπαστικό Καραγάτση. Παγιδεύτηκαν στην προσπάθεια να αναδείξουν τη δύναμη της σαρκικής επιθυμίας, που καθόρισε τη ζωή της ηρωίδας και όσων παρέσυρε η δίνη της, πτυχή βέβαια η οποία χαρακτηρίζει το καραγάτσειο έργο, χάνοντας το μέτρο που επιβάλλει το τηλεοπτικό μέσο.
Μεγαλωμένη στην Τεργέστη, σε πολυτελή οίκο ανοχής, από μητέρα η οποία εκδιδόταν και με την απόρριψη και απουσία του πατέρα, η Μαρίνα παλεύει με ψυχικά τραύματα, τα οποία πίστευε ότι θα έλυνε η μόρφωση, που θα την έκανε ανεξάρτητη και σεβαστή. Ονειρεύεται τη φυγή της από το περιβάλλον της Τεργέστης και του μητρικού, «ένοχου» σπιτιού. Ένα διδακτορικό (το σενάριο διορθώνει εδώ τον Καραγάτση, που του αρκεί για την εποχή του ένα μπακαλορεά) και μάλιστα διδακτορικό για τη Μήδεια –καθώς προσπαθεί να λύσει τη σχέση της με τη μάνα– είναι το πρώτο υλικό της φυγής από τα δεσμά του περιβάλλοντός της, ενώ η κληρονομιά που θα της αφήσει η μητέρα της είναι η ευκαιρία της να αναζητήσει την ελευθερία.
Σκηνοθέτης και σεναριογράφος επιλέγουν να περιγράψουν τον ψυχισμό της Μαρίνας με πλήθος αισθησιακών σκηνών, ξεκινώντας από τις τραυματικές της μνήμες και την πρώτη της επαφή με τον έρωτα μέσα από τους πληρωμένους αναστεναγμούς της εκδιδόμενης μητέρας της, ως τα δικά της, απεγνωσμένα και εκδικητικά προς τη μάνα ξεσπάσματα, με τυχαίους ερωτικούς συντρόφους στην εφηβεία και στα πρώτα νεανικά της χρόνια. Το βασανιστικό αίσθημα του ανικανοποίητου από κάθε της ερωτική επαφή, όμως, καταφέρνει να καλύψει ως εκ θαύματος η αιφνίδια ερωτική της συνεύρεση με τον Γιάννη (πολύ πειστικός ο Ανδρέας Κωνσταντίνου), τον Συριανό καπετάνιο του καραβιού της φυγής της. Η μία αισθησιακή σκηνή διαδέχεται την άλλη, αλλά χωρίς τις συναισθηματικές διαβαθμίσεις που θα έδιναν στον θεατή την αίσθηση μιας κλιμάκωσης.
Επιβαρυντική για την κατανόηση της ιστορίας είναι και η υποχρεωτική «διόρθωση» της καταγωγής της ηρωίδας σε Ιταλίδα από την Τεργέστη, γιατί η παραγωγή είχε ιταλικά κεφάλαια. Ο Καραγάτσης ήθελε τη Μαρίνα Γαλλίδα του βορρά, ώστε να δώσει με αμεσότητα στον αναγνώστη της εποχής του την αντίθεση με την κουλτούρα της ελληνικής επαρχίας. Η δημιουργία τέτοιων αντιθέσεων, άλλωστε, είναι από τα χαρακτηριστικά των λογοτεχνικών του έργων, όπως και η έμφαση στις ψυχολογικές διαστάσεις των χαρακτήρων του και των ανθρώπινων σχέσεων. Αυτό είναι που δυσκολεύει ίσως την τηλεοπτική μεταφορά ειδικά της «Μεγάλης Χίμαιρας», η οποία κατ’ εξοχήν βασίζεται σ’ αυτά. Κι αυτό παρόλο που η γλώσσα της λογοτεχνίας αποδίδεται θαυμάσια στις τηλεοπτικές μεταφορές, λένε οι γνώστες της θεωρίας της τηλεόρασης –μια μεγάλη συζήτηση στους αμερικανικούς λογοτεχνικούς κύκλους που γίνεται τις τελευταίες δύο δεκαετίες και συνεχίζεται–, καθώς η τηλεόραση δίνει τον χρόνο για αναλυτική προσέγγιση σε πρόσωπα και χαρακτήρες.
Ωστόσο, στην τηλεοπτική Χίμαιρα ο σκηνοθέτης αγνοεί τους όρους της τηλεόρασης, χάριν της επιμονής στην περιγραφική ατμόσφαιρα με ωραία, «καλλιγραφικά» πλάνα, που φτάνουν ως την ακαδημαϊκή αποστείρωση. Το βλέπουμε, για παράδειγμα, στις σκηνές του γαμήλιου γλεντιού Μαρίνας και Γιάννη, με το ωραίο φόντο του συριανού τοπίου, όπου όμως δεν αποτυπώνεται κανένα συναίσθημα γαμήλιας χαράς, δίνοντας την εντύπωση ντοκιμαντέρ για τις ομορφιές του νησιού. Πώς και με τι να ταυτιστεί ο τηλεθεατής ώστε να τον αφορά η υπόθεση; Είναι δύσκολο για όποιον δεν έχει διαβάσει το βιβλίο να καταλάβει την ιστορία από αυτή τη συρραφή καρτποσταλικών πλάνων.
Ωστόσο έχουμε δει στην ελληνική τηλεόραση συναρπαστικές μεταφορές έργων του Καραγάτση, από σπουδαίους τηλεοπτικούς αφηγητές, όπως ήταν ο «Κίτρινος φάκελος» από τον Κώστα Κουτστομύτη με το έξοχο σενάριο του Βαγγέλη Γκούφα ή το δύσκολο και ημιτελές «10», που απέδωσε εξαιρετικά η Πηγή Δημητρακοπούλου. Έχουμε δει και δύο «Γιούγκερμαν», με τον παλαιότερο, τον ασπρόμαυρο, να έχει ευτυχήσει με την ερμηνεία του κεντρικού ρόλου από τον Αλέκο Αλεξανδράκη. Οι ολοκληρωμένοι χαρακτήρες και ο αφηγηματικός ρυθμός των έργων του Καραγάτση διευκολύνει την τηλεοπτική τους μεταφορά. Η «Μεγάλη Χίμαιρα» των Μαρινάκη, στη σκηνοθεσία, Ιωσηφέλλη στο σενάριο δεν τα κατάφερε, απορροφημένη από μια φλυαρία στιλιζαρισμένων πλάνων. Για τους τεχνίτες της τηλεόρασης είναι κοινός τόπος ότι η τηλεόραση των κοντινών πλάνων απαιτεί δράση για να κρατήσει το ενδιαφέρον, χαρακτήρες που «χτίζουν» οικειότητα με τον θεατή. Η αφαιρετική τεχνική με τη συμπλήρωση της ιστορίας από τα «συμφραζόμενα» αφορά περισσότερο τον κινηματογράφο.
Οι ερμηνείες που δίνουν νόημα στην ιστορία
Σωτήρια για την αφήγηση, ωστόσο, ήταν η «παρέμβαση» της γήινης ερμηνείας της Καροφυλλιάς Καραμπέτη. Η κάθε της εμφάνιση στον φακό, η έκφρασή της, η χροιά της φωνής της από την πρώτη σκηνή που γνωρίζει τη Μαρίνα και λέει η «ξένη» αρκούν για να αντιληφθούμε το πλαίσιο της νέας φυλακής της νιόπαντρης, τα στενά όρια των κανόνων και των ελεγχόμενων συναισθημάτων της επαρχίας.
Όσο για τον Μηνά, αδελφό του Γιάννη, με τον Δημήτρη Κίτσο να έχει ελάχιστα περιθώρια να αναδείξει τον ρόλο του, μένει ως χαρακτήρας από επεισόδιο σε επεισόδιο στη σκιά των αλλεπάλληλων αισθησιακών σκηνών. Σκηνές που επιχειρούν προφανώς να αποδώσουν την ψυχολογική θύελλα της Μαρίνας λόγω της βασανιστικής λίμπιντο. Άλλωστε αυτή εντέλει κυριαρχεί και, σαν ανυπέρβλητη δύναμη καταστροφής και θανάτου, παραμερίζει όλα τα υψηλά ανθρώπινα συναισθήματα, της μάνας, του χρέους, της ερωτευμένης γυναίκας. Όλα αυτά τα βλέπουμε με ένταση στο τελευταίο επεισόδιο να αναδύονται από σκηνοθεσία και ερμηνείες. Γι’ αυτό και μας άφησε την αίσθηση της σειράς του ενός επεισοδίου.
Εκεί, στο τραγικό φινάλε, οι ερμηνείες δίνουν νόημα και ένταση σε όλη την ιστορία, που ως τότε κυλάει βασανιστικά αργά, σχεδόν πληκτικά. Μέχρι τη νύχτα του καρναβαλιού, που η Μαρίνα, κυνηγώντας τους δαίμονές της, αφήνει την κόρη της μόνη και απροστάτευτη στο κρύο της νύχτας. Η Αννούλα πέφτει βαριά άρρωστη. Σπεύδει ο Μηνάς από την Αθήνα να βοηθήσει τις δύο γυναίκες, αφού ο Γιάννης είναι με το καράβι μακριά. Η ερωτική επιθυμία μεταξύ τους, όμως, θα σβήσει για λίγο κάθε ίχνος μητρικού χρέους. Μηνάς και Μαρίνα θα παραδοθούν στο πάθος, ενώ το παιδί φεύγει από τη ζωή αβοήθητο. Από εδώ αναλαμβάνει η ερμηνεία της Καριοφυλλιάς Καραμπέτη να δώσει το βάθος του όλεθρου που θα σαρώσει τις ζωές όλων. Είναι η μάνα που της ξεριζώνεται η ψυχή από την προδοσία γιου και νύφης, η Συριανή καραβοκύρισσα που δεν κατάφερε να συγκρατήσει τον όλεθρο, η θυμωμένη, εκδικητική πεθερά που θέλει να τιμωρήσει, που παρεμβαίνει στις ζωές Μαρίνας και Γιάννη, κρύβοντας τα γράμματά του και μεγεθύνοντας τον όλεθρο, αλλά και η γυναίκα στο τέλος που κατανοεί και προσπαθεί να περισώσει ό,τι νομίζει πως μπορεί για τον γιο που έρχεται από τη θάλασσα χωρίς να γνωρίζει το αληθινό μέγεθος της τραγωδίας.
Στο τελευταίο επεισόδιο, ξεδιπλώνεται και η ερμηνευτική ποιότητα της Φωτεινής Πελούσο. Μια Μαρίνα που μοιάζει χαμένη από το ξέσπασμα της μοίρας, από την αδυσώπητη πραγματικότητα των θανάτων που η ίδια προκάλεσε, συγκλονισμένη μπροστά στον καθρέφτη της σκληρής αλήθειας που ορθώνει απέναντί της η τσακισμένη από τους θανάτους των δικών της «γριά Αννεζιώ» της έξοχης Καίτης Μανωλιδάκη. Με ένα παιδί στην κοιλιά (όλοι νομίζουν ότι είναι του Μηνά, αλλά δεν υπάρχει πουθενά η βεβαιότητα) αποτρελαίνεται και ρίχνεται στον γκρεμό ψιθυρίζοντας το όνομα του Γιάννη. Και ο Ανδρέας Κωνσταντίνου, ο γοητευτικός Γιάννης, ο ερωτευμένος καραβοκύρης, ο ανυποψίαστος, υπογραμμίζει με τον θρήνο του, παγιδευμένος στο καράβι του, την ακραία τραγικότητα του χαρακτήρα που υποδύεται.
Η τηλεοπτική δικαίωση για τη «Μεγάλη Χίμαιρα» αργεί 5 ολόκληρα επεισόδια.
17°
