«Spider-Noir»: Στον ιστό του μοναδικού Νίκολας Κέιτζ

Η σειρά «Spider-Noir» που στριμάρει στο Amazon (για εμάς, ο μοναδικός λόγος να σπάσουμε για λίγο το εμπάργκο μας στην πλατφόρμα τού Μπέζου) κάνει μερικά πραγματικά σπουδαία πράγματα, και μας αποζημίωσε —πώς να το πούμε— πάνω από 100%.

Καταρχάς, ανήκει στην πιο ενδιαφέρουσα σήμερα κατηγορία υπερηρωικής μυθοπλασίας: εκείνη που προσπαθεί να ξεφύγει από την ομοιομορφία του είδους —μια ομοιομορφία που προσωπικά μάς έχει κάπως κουράσει— χωρίς όμως να αποκόπτεται πλήρως από τα αναγνωρίσιμα, και υπεραγαπημένα, συστατικά του.

Σπάιντερμαν λοιπόν, αλλά όχι ακριβώς Σπάιντερμαν. Νέα Υόρκη, αλλά όχι η σημερινή Νέα Υόρκη, ούτε η Νέα Υόρκη της γέννησης του κόμικς, των 60s κ.ε. δηλαδή. Αλλά μια σκοτεινή, στιλιζαρισμένη, κιαροσκούρο Νέα Υόρκη της δεκαετίας τού ’30, μια νουάρ Νέα Υόρκη: η πόλη όπου ο Μπεν Ράιλι, ένας κουρασμένος ιδιωτικός ντετέκτιβ με μια μυστική ταυτότητα, μπλέκεται σε μια υπόθεση που τον αναγκάζει να βγάλει πάλι από την ντουλάπα —ή από τον τοίχο— την παλιά του στολή: τον Σπάιντερ.

Το πρώτο στοιχείο που ξεχωρίζει εδώ —ή μάλλον το δεύτερο— είναι η αισθητική. Η σειρά ποντάρει όλα της τα λεφτά στο κλασικό νουάρ: σκιές και σκιές σκιών, βρόμικα γραφεία ιδιωτικών ντετέκτιβ, νυχτερινά κλαμπ πλημμυρισμένα καπνούς γκλάμουρ, στρας, καρδιοχτύπι και τρόμο, σκληροί γκάνγκστερ, μοιραίες γυναίκες, βρόμικα μυστικά — και βέβαια μια πόλη που έχει χτιστεί πάνω σε παλιές, κλασικές, αθάνατες κινηματογραφικές αναφορές. Έχουμε να κάνουμε με έναν πολύωρο φόρο τιμής (οχτώ 45λεπτα επεισόδια) στο παλιό Χόλιγουντ. Όμως όλα αυτά δίνονται με τον τρόπο των κόμικς: με μια παιχνιδιάρικη, συχνά υποδόρια, υπερβολή που είναι ο καταλύτης εδώ για τα πάντα.

Στο κέντρο βέβαια βρίσκεται ο Νίκολας Κέιτζ, για πρώτη φορά στον πρωταγωνιστικό ρόλο μιας τηλεοπτικής σειράς. Και αυτός —ο Κέιτζ, το Πρώτο Στοιχείο, το κινούν αίτιον— είναι που ξεχωρίζει πρωτίστως στο «Spider-Noir». Και κερδίζει κάθε στιγμή, κάθε λεπτό, και κάθε αγώνα. Αν ήταν φαγητό, θα ήταν το χοτ-ντογκ που φάγαμε σε εκείνο το λούνα-παρκ, μικροί, με την έντονη μουστάρδα και τη μαύρη μπίρα από δίπλα.

Ο αγαπημένος μας ηθοποιός του Χόλιγουντ είναι (δηλαδή: έγινε· με τον τρόπο που κατέχει και αγαπά) ο ίδιος ο Σπάιντερ, η Αράχνη, ο ιδιωτικός ντετέκτιβ Μπεν Ράιλι, ένας άνθρωπος που έχει ζήσει υπερβολικά πολλά, και όχι καλά τα περισσότερα. Και που το ξέρει, και δρα και υποφέρει αναλόγως. Δεν υπάρχει ηθοποιός σήμερα —και αμφιβάλλουμε αν υπήρξε ποτέ, ή και αν θα εμφανιστεί στο μέλλον— που να μοιάζει ταυτόχρονα σαν ήρωας βγαλμένος από παλιά b-movie, από γκανγκστερικό μελόδραμα, και από υπερηρωικό κόμικ. Ούτε άλλος ηθοποιός που να μοιάζει γεννημένος για την ταινία που παίζει κάθε φορά.

Παρά ταύτα, εσείς οι ορκισμένοι φαν μην περιμένετε εδώ μια ερμηνεία σχολαστικά εκκεντρική, εσκεμμένα διογκωμένη, με φωνή, πόζα, γουρλωμένα μάτια και χειρονομίες αλά Κέιτζ: υπάρχουν και αυτά —δόξα τω Θεώ· και κάποια θα προσθέσουν νέα τζιφάκια στη θαλερή μιμιδιοθήκη τού Κέιτζ: μετρήσαμε τουλάχιστον δέκα—, αλλά κυρίως υπάρχει ένας τόνος που γεννιέται απευθείας μέσα από τους κλασικούς σκληρούς τύπους του σινεμά, αλλά με τον τρόπο του Νικ Κέιτζ.

Δεν μπορούμε να το πούμε καλύτερα ή να είμαστε πιο συγκεκριμένοι. Οι γνώστες θα το καταλάβουν και θα συγκινηθούν. Και θα έχουν πολλές, δεκάδες ευκαιρίες για να συγκινούνται και να υπερηφανεύονται βλέποντας τη σειρά. Κυρίως όταν περιμένουν μια γκροτέσκα έκρηξη του Σπάιντερ-Ράιλι για να σηκωθούν από τον καναπέ τους πανηγυρίζοντας, μόνο και μόνο για να δουν μια ελαφριά σύσπαση, ή το βάθεμα μιας ρυτίδας στο πρόσωπό του, που όμως μιλά όσο δέκα ηθοποιοί της Μεθόδου μαζί. Και αυτό, εκείνη τη στιγμή, είναι καλύτερο· είναι προτιμότερο· είναι μεγαλειώδες. Η παράστασή του, εδώ, είναι μια άσκηση πάνω στη μελαγχολία της αφήγησης του σώματος. Πελώρια ερμηνεία, για να το πούμε απλά. Υποκλινόμαστε.

Τώρα, μολονότι έχουμε να κάνουμε με έναν superhero εδώ, αυτό που κυριαρχεί στη σειρά είναι το νουάρ περιβάλλον και ο νουάρ ρυθμός της, όχι τα κασκαντεριλίκια και το CGI (μολονότι ούτε αυτά λείπουν). Οι καλύτερες στιγμές του «Spider-Noir» έρχονται όταν ο Μπεν Ράιλι κινείται μέσα σε έναν κόσμο όπου το υπερηρωικό στοιχείο δεν καταπίνει το σκοτεινό αστυνομικό μυστήριο: ίσα-ίσα, όταν δεν υπάρχει καθόλου, όταν αυτοαναιρείται και υποχωρεί (στις σκιές). Και, ευτυχώς, σ’ αυτό το έξοχα καλοκουρδισμένο (πολύ) μεγάλου μήκους φιλμ, το νουάρ έχει το πάνω χέρι — με όλα τα ωραία, αυθεντικά του συστατικά: παλιές ενοχές και ουροβόρες τύψεις, μια συντριπτική απώλεια, μια διαρκή αίσθηση αποτυχίας, τη δύναμη της ευθύνης και την αιώνια επιστροφή της, το καθήκον που αίφνης τίθεται πάνω από καθετί, την ιδέα ενός ήρωα που έχει παραιτηθεί από τον μύθο του μα που, κάποια στιγμή, λέει πως θα πάει κι ας τού βγει και σε κακό. Όλα αυτά δίνουν στη σειρά ένα συμπαγές ανθρώπινο υπόβαθρο και σου ζεσταίνουν την καρδιά με έναν τρόπο που ποτέ δεν θα μπορέσει να τον μιμηθεί η κλιματική κρίση.

Το δεύτερο δυνατό χαρτί είναι το καστ γύρω από τον Κέιτζ. Είναι όλοι τους ένας κι ένας. Αν έπρεπε να ξεχωρίσουμε δύο, ασφαλώς θα ποντάραμε στον τεράστιο Μπρένταν Γκλίσον, που δίνει στον Σίλβερμεϊν το απαραίτητο βάρος ενός γκάνγκστερ κινούμενου ανάμεσα στην μπρουτάλ απειλή και στη κομιξάδικη θεατρικότητα, και στη σπουδαία Λι Τζουν Λι, που δίνει στην Κατ Χάρντι μια υπόσταση πολύ πέρα και πάνω από αυτήν τής μοιραίας γυναίκας. Έξοχοι και οι δύο, πραγματικά έξοχοι. Κι αν έπρεπε να ξεχωρίσουμε έναν κακό, αυτός βέβαια θα ήταν ο σεξπιρικός Megawatt — τι εύρημα!

Το τρίτο πράγμα που σε κερδίζει είναι η σκηνογραφία. Δεν υπάρχει σκηνικό αντικείμενο, εξωτερική λήψη, λεπτομέρεια και μικρολεπτομέρεια, φως και σκιά, που να μην εντάσσεται άψογα στο περιβάλλον και στη δράση. Έχει γίνει τρομερή δουλειά εδώ, από μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων που ξέρουν και αγαπούν το είδος (ή μάλλον: ΤΑ είδη) και το δείχνουν. Έχουμε εντυπωσιαστεί πολύ, και το απολαύσαμε με όλες μας τις αισθήσεις. Ακόμη και με την όσφρηση.

Το «Spider-Noir», με την εντυπωσιακή του ατμόσφαιρα παρακμής και κρυφής έντασης, αυτή η υπόκλιση στο παλιό σινεμά, κατήγαγε άμα τη εμφανίσει μία κεντρική και κυρίως διακριτή θέση στην υπερηρωική τηλεόραση. ΔΕΝ συνιστά έναν ακόμη κρίκο σε μια αλυσίδα κινηματογραφικών / τηλεοπτικών συμπάντων: είναι μια αυτόνομη άσκηση ύφους, με σαφή δημιουργική ταυτότητα και με έναν πρωταγωνιστή από άλλο σύμπαν, που —σαν άλλος μετρονόμος— δίνει στη σειρά τον τόνο της. Μια σειρά με προσωπικότητα, γεμάτη ωραία μετρημένη υπερβολή, χιούμορ τόσο όσο, οπτικά προσεγμένη και συχνά απολαυστική. Το «Spider-Noir» δείχνει πως οι ιστορίες με υπερήρωες μπορούν ακόμα να ρισκάρουν. Αντί να επικεντρώνεται στο —συχνά κουραστικό: μας τα ’παν κι άλλοι— θέαμα, στρέφεται στην ατμόσφαιρα, στο μυστήριο και στην παλιά σχολή αστυνομικής αφήγησης. Ο Νίκολας Κέιτζ, άλλωστε, αν και φερμένος από το μέλλον, είναι old-school από μόνος του: ο ορισμός.

Μπορείτε να την παρακολουθήσετε σε δύο χρωματικές εκδοχές: σε ασπρόμαυρο (Authentic Black & White) και στην έγχρωμη βερσιόν της (True-Hue Full Color). Ή και στις δύο, όπως εμείς. Όσο για τους νέους, αυτοί θα επιλέξουν σίγουρα την έγχρωμη. Αλλά οι τυχεροί και έξυπνοι ανάμεσά τους μετά θα περάσουν και στην Α/Μ, και έτσι θα οδηγηθούν —ίσως— και στους μεγάλους κλασικούς. Αυτούς προς τους οποίους νεύει συνεχώς ο επίσης μεγάλος κλασικός Νικ Κέιτζ.

Έτσι κι αλλιώς, το «Spider-Noir» σε πιάνει από το χέρι και σε μεταφέρει στο κινηματογραφικό σύμπαν τού 1940 και του 1950. Οι βαθιές και έντονες σκιές, οι σιλουέτες, οι φωτισμένες από πίσω μισόκλειστες περσίδες των παραθύρων, οι κεκλιμένες γωνίες λήψης, και ο χαμηλός ή «επιθετικός» φωτισμός ανεβαίνουν επίπεδο όταν αφαιρεθεί το χρώμα —αυτός ο πνιγηρός ρεαλισμός—, μετατρέποντας τους συνηθισμένους χώρους σε κόσμους γεμάτους υποψία, ίντριγκα, αβεβαιότητα, ένταση, δυσφορία, μυστήριο, και ηθική ασάφεια. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Γερμανικός Εξπρεσιονισμός είναι η μήτρα που γέννησε το νουάρ.

Το κόμικ «Spider-Man Noir» κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στις 17 Δεκεμβρίου 2008 (ημερομηνία εξωφύλλου: Φεβρουάριος 2009) από τη Marvel Comics, σε σενάριο των David Hine & Fabrice Sapolsky και σχέδιο του Carmine Di Giandomenico. Η σειρά κράτησε μόνο για 4 τεύχη, αλλά λόγω της μεγάλης επιτυχίας του χαρακτήρα ακολούθησαν και τα εξής: «Spider-Man Noir: Eyes Without a Face» (2009-2010, #1-#4), «Spider-Verse» (2014-2015, το μεγάλο crossover γεγονός της Marvel), «Spider-Geddon» (2018, η συνέχεια του «Spider-Verse»), «Spider-Man Noir: Twilight in Babylon» (2020, #1-#5), και «Spider-Man Noir» (2025-2026: συνδέεται με την τηλεοπτική μεταφορά του κόμικς).

Να σημειωθεί ότι ο Spider-Man Noir δεν είναι ο Πίτερ Πάρκερ με καμπαρντίνα και καπέλο. Ο κλασικός Σπάιντερμαν αποκτά δυνάμεις από το τσίμπημα μιας ραδιενεργού αράχνης, ενώ ο Noir δαγκώνεται από μια αράχνη που βγήκε από ένα αρχαίο άγαλμα (Spider-God). Ο κλασικός Σπάιντερμαν δεν σκοτώνει ποτέ, ενώ ο Noir είναι ένας σκληροτράχηλος εκδικητής… με ό,τι συνεπάγεται αυτό. Ο κλασικός Σπάιντερμαν φτιάχνει χημικούς εκτοξευτές ιστού, ενώ ο Noir βγάζει οργανικό, μαύρο ιστό απευθείας από τους καρπούς του. Ο κλασικός Σπάιντερμαν κινείται από τις τύψεις του για τον θάνατο του θείου Μπεν, ενώ ο Noir κινείται από οργή και από τη χαρά της εκδίκησης. Δεν είναι ο φιλικός υπερήρωας της γειτονιάς μας.

Στα κόμικς, οι κλασικοί εχθροί του Σπάιντερμαν έχουν μεταμορφωθεί σε σκληρούς γκάνγκστερ, σε παραμορφωμένους τύπους από τσίρκο, και σε τρελούς επιστήμονες:

• Goblin (Norman Osborn): Ο απόλυτος άρχοντας του υποκόσμου της Νέας Υόρκης. Έχει μια σπάνια, ερπετοειδή πάθηση στο δέρμα και είναι ο ηθικός αυτουργός της δολοφονίας του θείου Μπεν.
• Kraven (Sergei Kravinoff): Πρώην θηριοδαμαστής του τσίρκου, χρησιμοποιεί εκπαιδευμένα ανθρωποφάγα ζώα και είναι ο βασικός εκτελεστής του Goblin.
• Chameleon (Dmitri Smerdyakov): Ο μετρ των μεταμφιέσεων και ετεροθαλής αδελφός του Kraven, που βοηθά τον Goblin να κρύβει το πρόσωπό του και να ελέγχει την πόλη.
• Vulture (Adrian Toomes): Κανίβαλος που δούλευε επίσης στο τσίρκο (έτρωγε ζωντανά κοτόπουλα…), ζει πλέον στα σκοτάδια… και είναι αυτός που —κυριολεκτικά— κατασπάραξε τον θείο Μπεν.
• Crime Master (Anthony Rodriguez): Ο αδίστακτος μαφιόζος με την ανέκφραστη λευκή μάσκα που παίρνει τα ηνία της πόλης στο «Eyes Without a Face».
• Doctor Octopus (Otto Octavius): Ένας καθηλωμένος σε αναπηρικό καροτσάκι επιστήμονας που διεξάγει απάνθρωπα φυλετικά πειράματα σε μυστικές εγκαταστάσεις στη Νήσο Έλις για λογαριασμό των Ναζί.

Στη σειρά, οι δημιουργοί —οι Oren Uziel και Steve Lightfoot, σε συνεργασία με τους Phil Lord, Christopher Miller και Amy Pascal (από το «Spider-Verse»)— επέλεξαν μια πιο «γήινη» πλην εξίσου σκοτεινή προσέγγιση, με κακούς που ξεπηδούν μέσα από τους καπνούς, τα πειράματα και τα τραύματα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου:

• Silvermane (Finbar «Finn» Byrne): Ο πανίσχυρος, κυνικός Ιρλανδός αρχηγός της μαφίας.
• Sandman (Flint Marko): Ο εραστής και σωματοφύλακας της Cat Hardy.
• Tombstone (Lonnie Lincoln): Φίλος του Flint Marko και πρωτοπαλίκαρο του Silvermane.
• Megawatt (Dirk Leydon): Όπως το λέει και το όνομα, οι δυνάμεις του βασίζονται στον ηλεκτρισμό. Αλλά θα τα βάλει με τον λάθος υπερήρωα. Όμως με τι τρόπο! Ο μετρ της θεατρικής απαγγελίας.

* * *

Το Ημερολόγιο κυκλοφορεί κάθε Δευτέρα και Πέμπτη. Κάθε Σάββατο, παρουσιάζουμε το πορτρέτο μιας «άγνωστης» γυναίκας πρωτοπόρου του περασμένου καιρού, ή μιας Άλλης Γυναίκας. Τις Κυριακές, η στήλη μεταμορφώνεται στο Βιβλίο της Εβδομάδας. Στείλτε μας μέιλ αν θέλετε να μας πείτε ή να μας ρωτήσετε κάτι — οτιδήποτε. Μην ξεχνάτε, επίσης, πως κάθε Τρίτη πρωί έχουμε και πόντκαστ! Σας ευχαριστούμε πολύ.