Σαρκοφάγα «σούπερ-σκουλήκια» αλλάζουν τον τρόπο καθαρισμού σκελετών σε μουσεία και ερευνητικά κέντρα

Πριν ένας σκελετός ζώου ενταχθεί στη συλλογή ενός μουσείου, πρέπει να καθαριστεί σχολαστικά. Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν διάφορες μεθόδους για να απομακρύνουν τη σάρκα από τα οστά, όπως χημικές επεξεργασίες, βρασμό ή ακόμα και σκαθάρια του γένους Dermestes που τρέφονται με κρέας. Ωστόσο, κάθε μέθοδος παρουσιάζει τα δικά της μειονεκτήματα. Τώρα, ερευνητές αναφέρουν ότι βρήκαν μια πολλά υποσχόμενη νέα λύση: το Zophobas morio, γνωστό ευρέως ως «superworm» (σούπερ σκουλήκι).

Περιγράφουν την αποτελεσματική ικανότητα αυτών των πλασμάτων να καταναλώνουν σάρκα, σε μελέτη που δημοσιεύτηκε την 1η Ιουλίου στο περιοδικό PLOS One.

«Τα superworms είναι πραγματικά γρήγορα σε σύγκριση με άλλες παραδοσιακές μεθόδους. Είναι πιο φιλικά προς το περιβάλλον και η συντήρησή τους είναι εξαιρετικά εύκολη», δηλώνει στo περιοδικό Science η Niloofar Alaei Kakhki, συν-συγγραφέας της μελέτης από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Στουτγκάρδης.

Αυτά τα ανθεκτικά πλάσματα, που απαντώνται στη Νότια και Κεντρική Αμερική, δεν είναι στην πραγματικότητα σκουλήκια, αλλά οι προνύμφες ενός είδους σκαθαριού της οικογένειας Tenebrionidae (γνωστά και ως σκαθάρια του σκότους). Συχνά πωλούνται ως τροφή πλούσια σε πρωτεΐνη για ερπετά, αμφίβια, πτηνά και ψάρια που διαβιούν σε αιχμαλωσία.

Στη μελέτη, η Alaei και οι συνεργάτες της χρησιμοποίησαν διάφορους αριθμούς προνυμφών του είδους Zophobas morio σε υπολείμματα οκτώ ζωικών ειδών, συμπεριλαμβανομένων ενός αλιγάτορα, ενός γκρίζου λύκου, μιας αιγυπτιακής νυχτερίδας, ενός ευρασιατικού μπούφου και ενός κοινού ποντικού. Πριν αφήσουν τις προνύμφες να δράσουν, αφαιρούσαν το δέρμα και τα εσωτερικά όργανα από κάθε ζώο, ενώ έβραζαν τα υπολείμματα για να μαλακώσουν τους ιστούς τους.

Χρειάστηκε κάποιος πειραματισμός για να βρεθεί η σωστή αναλογία. Τελικά, κατέληξαν στην ιδανική λύση: 10 έως 15 προνύμφες ανά γραμμάριο σφαγίου. Με αυτή την αναλογία, οι προνύμφες χρησιμοποιούσαν τα ισχυρά σαγόνια τους για να ολοκληρώσουν τον καθαρισμό μέσα σε διάστημα από λίγες ώρες έως μερικές ημέρες - ανάλογα με το μέγεθος του δείγματος - χωρίς να προκαλέσουν ζημιά στα οστά.

Τα «superworms» είναι παμφάγα, αλλά τρέφονται κυρίως με φυτικές ουσίες. Έτσι, μετά από κάθε κύκλο καθαρισμού σφαγίου, οι ερευνητές τούς χορηγούσαν διατροφή φυτικής προέλευσης και τους έδιναν χρόνο να ανακάμψουν πριν τα χρησιμοποιήσουν ξανά, όπως αναφέρουν η Alaei και ο συν-συγγραφέας της μελέτης Morteza Monfared, ζωολόγος στο Πανεπιστήμιο Ferdowsi του Ιράν.

Καθώς τα «superworms» εκτρέφονται και πωλούνται ως τροφή για κατοικίδια, είναι σχετικά εύκολο να τα προμηθευτεί κανείς. Επιπλέον, είναι οικονομικά. «Μπορείς να επαναχρησιμοποιήσεις τις ίδιες προνύμφες για διάστημα σχεδόν έξι μηνών», δηλώνει η Alaei στο NPR.

Τα συγκεκριμένα έντομα παραμένουν στο στάδιο της προνύμφης για αρκετούς μήνες εφόσον διατηρούνται σε ομάδες, οπότε είναι απίθανο να διαφύγει κάποιο από αυτά. Αυτό αποτελεί ζήτημα ανησυχίας στις αποικίες σκαθαριών δερμεστιδών (dermestid beetles), οι οποίες τείνουν να περιλαμβάνουν έντομα σε όλα τα στάδια του κύκλου ζωής τους. Εάν ενήλικα σκαθάρια δερμεστίδες διέφευγαν ή εναπόθεταν αυγά πάνω ή μέσα σε ένα καθαρισμένο δείγμα, θα μπορούσαν να εξαπλωθούν και να προκαλέσουν ζημιές στις συλλογές ενός μουσείου.

Η χρήση των «superworms» ίσως αποτελεί «έναν λιγότερο ριψοκίνδυνο τρόπο διαχείρισης εντόμων», δηλώνει στο περιοδικό Science ο Mike Rutherford, επιμελητής ζωολογίας και ανατομίας στο Hunterian Museum & Art Gallery του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης στη Σκωτία, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη. Ο ίδιος σημειώνει ότι βρίσκει ενδιαφέρουσα τη νέα πρόταση για τη χρήση αυτής της «ομάδας καθαρισμού» και ίσως δοκιμάσει να τη χρησιμοποιήσει σε έναν σκελετό φιδιού - που διαθέτει εκατοντάδες μικροσκοπικά, εύθραυστα πλευρά - τον οποίο σκόπευε να καθαρίσει από τους ιστούς.

Στην περίπτωση που δεν υπάρχει άλλη λύση, επισημαίνει η Alaei, οι προνύμφες αυτές θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια καλή επιλογή για ερευνητικά κέντρα που στερούνται τον χώρο, το προσωπικό ή τους πόρους για την εφαρμογή των παραδοσιακών μεθόδων καθαρισμού σκελετών. Για παράδειγμα, οι αποικίες σκαθαριών δερμεστίδων απαιτούν συχνά ασφαλή και απομονωμένο χώρο φύλαξης, ώστε να ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος διαφυγής τους.

Οι ερευνητές «μπορούν απλώς να προσαρμόσουν αυτή τη μέθοδο, ακόμη και αν αντιμετωπίζουν σημαντικούς περιορισμούς στους πόρους τους», αναφέρει η Alaei. «Το πρώτο βήμα είναι απλώς να εμπιστευτούν τη νέα προσέγγιση. Μόλις τη δοκιμάσουν έστω και μία φορά, ακόμη και σε πολύ μικρή κλίμακα, μπορούν να διαπιστώσουν τις μεγάλες διαφορές ανάμεσα σε αυτή τη μέθοδο και τις παραδοσιακές πρακτικές».

Οι συντάκτες της μελέτης δεν αναμένουν ότι τα «superworms» θα αντικαταστήσουν τις άλλες μεθόδους καθαρισμού σκελετών. Αντιθέτως, θεωρούν τις προνύμφες αυτές ως ένα «πολύτιμο νέο εργαλείο» το οποίο μουσεία, πανεπιστήμια και ερευνητικά εργαστήρια μπορούν να «υιοθετήσουν και να προσαρμόσουν ανάλογα με τις ανάγκες τους», δηλώνουν οι Alaei και Monfared στο Live Science.

«Κάθε μέθοδος προετοιμασίας έχει τα δικά της πλεονεκτήματα και περιορισμούς και η βέλτιστη επιλογή εξαρτάται από το είδος του δείγματος και τους στόχους του ερευνητή», προσθέτουν. «Ωστόσο, με βάση την εμπειρία μας, πιστεύουμε ότι η τεχνική με τα superworms προσφέρει μια εξαιρετική ισορροπία μεταξύ κόστους, αποτελεσματικότητας, ασφάλειας και ποιότητας του δείγματος».

Με πληροφορίες από smithsonianmag.com