Μήπως το κινητό σού έχει πάρει το μυαλό; Πώς να ξανακερδίσεις την προσοχή σου
Το ατελείωτο scroll, η διάσπαση προσοχής και η σχέση μας με το smartphone - Τι δείχνουν οι έρευνες και πώς μπορούμε να περιορίσουμε την εξάρτησή μας από την οθόνη
Το κινητό σού κλέβει τη συγκέντρωση; Πώς να προστατεύσεις τον εγκέφαλό σου
Έχω παρατηρήσει επισταμένως να με πιάνει τρέλα όταν έχω το κινητό μου σε άλλο δωμάτιο να φορτίζει. Δεν ξέρω τι να κάνω με τα χέρια μου. Κι όταν το έχω δίπλα μου το κοιτάω τελείως άσκοπα, δεν μου έχει στείλει κανείς και δεν έχω κανένα λόγο να πιάσω το κινητό στα χέρια μου. Και καθώς έχω γράψει κάποια άρθρα για τον εθισμό στα τηλέφωνα, είχα ξεχάσει τελείως να κοιτάξω τη δική μου καμπούρα. Κι εκεί με χτύπησε αστροπελέκι: η προσοχή μου, η ηρεμία μου, η μνήμη μου έχουν αλλάξει από τότε που ήμουν 20. Φταίει που πάτησα τα 30 ή φταίει το κινητό μου;
Μη λέμε τα ίδια! Το κινητό είναι προέκταση του χεριού μας: έχουμε χωρέσει εκεί μέσα σχεδόν ολόκληρη τη ζωή μας και, ταυτόχρονα, μας κάνει να χάνουμε κομμάτια της πραγματικότητας. Διαβάζουμε ειδήσεις, δουλεύουμε, μιλάμε με ανθρώπους που βρίσκονται δίπλα μας ή στην άλλη άκρη του κόσμου και οργανώνουμε την καθημερινότητά μας. Στο ενδιάμεσο, όμως, έχουμε αποκτήσει τη συνήθεια να ανοίγουμε το Instagram χωρίς να θυμόμαστε γιατί, να ελέγχουμε το email ενώ βλέπουμε μια ταινία και να ψάχνουμε κάτι ενδιαφέρον στην οθόνη ακόμη κι όταν δεν συμβαίνει απολύτως τίποτα. Και κάθε φορά διαλέγουμε το κινητό με την μεγαλύτερη μνήμη γιατί πλέον η δική μας δεν χωράει τίποτα…
Το κινητό μάς κλέβει την προσοχή – Τι λένε οι έρευνες
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2025 στο επιστημονικό περιοδικό PNAS Nexus, για την οποία εξετάστηκαν 10.000 ενήλικες στις ΗΠΑ, η μέση ημερήσια χρήση κινητού φτάνει περίπου τις έξι ώρες. Αν ο αριθμός σού φαίνεται υπερβολικός, σκέψου πόσο συχνά χρησιμοποιείς το κινητό για μικρά, διάσπαρτα διαστήματα που δεν καταγράφονται εύκολα στη μνήμη σου. Δεν χρειάζεται να περάσεις ένα ολόκληρο απόγευμα στο TikTok για να χάσεις χρόνο. Αρκεί να τον μοιράσεις σε δεκάδες μικρές επισκέψεις, σαν να πληρώνεις με δόσεις τη συνδρομή σου στην ψηφιακή διάσπαση προσοχής.
Και δεν πρόκειται μόνο για τον χρόνο που περνάμε μπροστά στην οθόνη. Στη συγκεκριμένη έρευνα, ο ερευνητής Νόα Καστέλο και οι συνεργάτες του μελέτησαν τι συμβαίνει όταν περιορίζεται η πρόσβαση στο διαδίκτυο από το smartphone. Οι συμμετέχοντες μπορούσαν να πραγματοποιούν κλήσεις και να στέλνουν μηνύματα, αλλά δεν είχαν πρόσβαση στο υπόλοιπο διαδίκτυο από το κινητό τους. Σε διάστημα δύο εβδομάδων, το 91% ανέφερε βελτίωση σε τουλάχιστον έναν τομέα, όπως η ευεξία, η ψυχική υγεία ή η ικανότητα συγκέντρωσης. Πολλοί πέρασαν περισσότερο χρόνο με άλλους ανθρώπους, ασκήθηκαν και βγήκαν στη φύση.
Προφανώς, δεν ανακαλύψαμε ξαφνικά την πυρίτιδα. Προφανώς και μια βόλτα έξω, λίγη μουσική, η κουβέντα με έναν φίλο, ένα βιβλίο είναι μακράν καλύτερα από το αέναο scroll. Το ενδιαφέρον είναι πως, όταν απομακρύνθηκε ένα συγκεκριμένο ψηφιακό εμπόδιο, αρκετοί άνθρωποι βρήκαν ξανά χρόνο για δραστηριότητες που είχαν παραμελήσει. Είχαν κανονικά κινητό αλλά στην αρχική του μορφή που έπαιρνες τηλέφωνο, έστελνες μηνύματα, άντε να παίξεις και κανένα φιδάκι.
Γιατί δεν μπορούμε να αφήσουμε το κινητό από τα χέρια μας;
Και να πούμε σε αυτό το σημείο ότι γίνεται μάχη για το ποια εταιρεία θα διεκδικήσει την προσοχή μας. Ο Μάικλ Σόμπολεφ, ερευνητής της ψηφιακής ζωής στο Cornell University, έχει επισημάνει ότι οι εταιρείες τεχνολογίας σχεδιάζουν τις υπηρεσίες τους ώστε να ενθαρρύνουν τη συχνή χρήση. Οι ειδοποιήσεις, οι ατελείωτες ροές περιεχομένου και οι απρόβλεπτες ανταμοιβές κρατούν ζωντανή την προσδοκία ότι το επόμενο άνοιγμα της εφαρμογής θα μας προσφέρει κάτι ενδιαφέρον. Ένα αστείο βίντεο, ένα μήνυμα, ένα like, μια είδηση που δεν είχαμε προλάβει να διαβάσουμε. Ποτέ δεν ξέρεις τι σε περιμένει. Κι έτσι τα 5 λεπτά του «κάτσε να διαβάσω κι αυτό» ή «μισό να δω και αυτό το βίντεο» οδηγούν στο χάσιμό μας μέσα στην οθόνη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που περνά πολύ χρόνο στο κινητό έχει κάποια κλινική εξάρτηση (το επισημαίνουμε γιατί στις μέρες μας όλοι είναι πολύ έτοιμοι για …διαγνώσεις). Η επιστημονική συζήτηση για τον χαρακτηρισμό της υπερβολικής χρήσης ως εθισμού παραμένει ανοιχτή. Ωστόσο, η συνήθεια, η δυσκολία διακοπής και η χρήση που συνεχίζεται παρά τις αρνητικές συνέπειες, είναι λόγοι να εξετάσουμε πιο προσεκτικά τη σχέση μας με τη συσκευή.
Υπάρχει, επίσης, η επίδραση που έχει το κινητό ακόμη κι όταν δεν το χρησιμοποιούμε. Μελέτη των Έιντριαν Γουόρντ και συνεργατών του, που δημοσιεύτηκε στο «Journal of the Association for Consumer Research» το 2017, έδειξε ότι η απλή παρουσία του smartphone μπορεί να επηρεάζει τη διαθέσιμη γνωστική μας ικανότητα. Με άλλα λόγια, το τηλέφωνο πάνω στο γραφείο μπορεί να αποσπά μέρος της προσοχής μας ακόμη κι όταν παραμένει κλειστό. Όμως έτσι λειτουργούν οι εθισμοί: μόνο και μόνο που ξέρεις ότι κάτι είναι εκεί, ηρεμείς.
Πώς να ξεκολλήσεις από την οθόνη χωρίς να εξαφανιστείς από τον κόσμο
Τι κάνουμε, λοιπόν; Δεν χρειάζεται ούτε να κόψουμε το Wi-Fi μας ούτε να χρυσοπληρώσουμε κάποιο πρόγραμμα ψηφιακής αποτοξίνωσης ούτε να βασιστούμε και να επαναπαυτούμε στο ότι κάποιος ή κάτι άλλο θα μας βοηθήσει. Ο άνθρωπος έχει βούληση – use it. Μπορούμε να αρχίσουμε με μερικές μικρές αλλαγές. Να αφήνουμε το κινητό έξω από την κρεβατοκάμαρα και να χρησιμοποιούμε ένα κανονικό ξυπνητήρι. Να κλείσουμε τις ειδοποιήσεις που δεν εξυπηρετούν κάποια πραγματική ανάγκη. Να απομακρύνουμε τις εφαρμογές που ανοίγουμε μηχανικά από την αρχική οθόνη ή να δοκιμάσουμε την ασπρόμαυρη λειτουργία, ώστε η συσκευή να χάσει λίγη από την οπτική της γοητεία.
Κυρίως, ας δοκιμάσουμε να τρώμε χωρίς δεύτερη οθόνη, να βλέπουμε μια ταινία χωρίς να κάνουμε παράλληλα scroll και να αφήνουμε μερικά λεπτά της ημέρας να κυλούν χωρίς να τα γεμίζουμε με περιεχόμενο. Ο παιδίατρος Μάικλ Ριτς, διευθυντής του Center on Media and Child Health στο Boston Children’s Hospital, έχει υπογραμμίσει ότι για τα παιδιά δεν μετρά μόνο ο χρόνος μπροστά στις οθόνες, αλλά και το τι κάνουν εκεί και ποιες εμπειρίες χάνουν στην πορεία. Η παρατήρηση αφορά ιδιαίτερα την ανάπτυξη, όμως η ανάγκη για ύπνο, ουσιαστική επαφή και χρόνο χωρίς συνεχή ερεθίσματα δεν εξαφανίζεται όταν ενηλικιωνόμαστε.
Κι επειδή αρεσκόμαστε να φορτώνουμε ευθύνες στα πάντα εκτός από τον εαυτό μας, έχουμε υιοθετήσει την καραμέλα ότι η τεχνολογία φταίει που κολλάμε. Το κινητό μάς συνδέει με τους ανθρώπους μας, μπορεί να μας κρατά ενήμερους ή να μας δώσει μια πληροφορία που παλιότερα θα χρειαζόμασταν μέρες για να αποκτήσουμε. Εάν εμείς επιλέγουμε να το έχουμε στα χέρια μας κάθε λεπτό της ημέρας είναι επιλογή μας - δεν φταίει η τεχνολογία.
Ο ψηφιακός κόσμος απαιτεί δεξιότητες τις οποίες λίγο – πολύ όλοι έχουμε. Η δεξιότητα την οποία δεν έχουμε εξασκήσει, είναι να αφήνουμε το κινητό μας στην άκρη χωρίς FOMO. Όσο εμείς ψάχνουμε τι συμβαίνει στην οθόνη, η ζωή συνεχίζει να συμβαίνει και έξω απ’ αυτήν.
Το ατελείωτο scroll, η διάσπαση προσοχής και η σχέση μας με το smartphone - Τι δείχνουν οι έρευνες και πώς μπορούμε να περιορίσουμε την εξάρτησή μας από την οθόνη
Πλέον δεν αγοράζουμε, αλλά νοικιάζουμε καθημερινές υπηρεσίες και αγαθά από εταιρείες και διοικητικούς οργανισμούς από την καλή θέληση των οποίων και εξαρτιόμαστε
20°
