Πόλεις του κόσμου: Ο ίδιος άνθρωπος που παρκάρει στην Πατησίων, στο Άμστερνταμ κάνει ποδήλατο. Δεν αλλάζει νοοτροπία — αλλάζει περιβάλλον.
Η πιο συνηθισμένη αντίδραση όταν κάποιος αναφέρει τι κάνει η Κοπεγχάγη ή το Παρίσι είναι «εδώ είναι Ελλάδα», υπονοώντας ότι η κουλτούρα μας είναι αυτή που δεν μας επιτρέπει να κινηθούμε προς αυτή την κατεύθυνση. Αλλά ο ίδιος Έλληνας που παρκάρει στο πεζοδρόμιο στην Πατησίων στο Άμστερνταμ κάνει ποδήλατο. Στο Λονδίνο περπατάει. Στη Βιέννη παίρνει τραμ. Δεν αλλάζει κουλτούρα στο αεροπλάνο. Αλλάζει υποδομή. Η κουλτούρα είναι αποτέλεσμα των υποδομών (υλικών και άυλων). Και αυτές οι πόλεις δεν ήταν πάντα έτσι. Ήταν ακριβώς σαν τις δικές μας.
Τη δεκαετία του ’60, η Κοπεγχάγη ήταν γεμάτη αυτοκίνητα και η κεντρική Strøget ήταν ένας θορυβώδης δρόμος. Όταν τον πεζοδρόμησαν το 1962, οι έμποροι αντέδρασαν ισχυριζόμενοι πως θα καταστραφούν. Σήμερα τα ποδήλατα ξεπερνούν τα αυτοκίνητα στο κέντρο, η πόλη έχει 380 χιλιόμετρα ποδηλατοδρόμων, συγχρονίζει τα φανάρια ώστε οι ποδηλάτες να έχουν συνεχές πράσινο, και βρίσκεται σταθερά στις πρώτες θέσεις ποιότητας ζωής παγκοσμίως.
Την ίδια εποχή, στην Ολλανδία, τα τροχαία σκότωναν τόσα παιδιά, που οι γονείς βγήκαν στους δρόμους. Η κυβέρνηση, εν μέσω της ενεργειακής κρίσης της δεκαετίας του 1970, άλλαξε πολιτική. Μέχρι το 2010, τα παιδικά θύματα τροχαίων είχαν μειωθεί κατά 97%. Σήμερα, στην Ολλανδία, οι οδικές αρχές μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνες για ατυχήματα, αν ο σχεδιασμός ενός δρόμου είναι χειρότερος από μια γνωστή ασφαλέστερη εναλλακτική.
Στο Παρίσι, η δήμαρχος Ινταλγκό μείωσε την κυκλοφορία αυτοκινήτων κατά 40% και τη ρύπανση κατά 45% σε μία δεκαετία. Τα επίπεδα λεπτών σωματιδίων στον αέρα έπεσαν κατά 55% από το 2005. Πώς; Αφαίρεσε 60.000 θέσεις στάθμευσης και τις αντικατέστησε με 3 τετραγωνικά χιλιόμετρα πράσινου. Πεζοδρόμησε τις όχθες του Σηκουάνα. Απαγόρευσε τα αυτοκίνητα γύρω από 168 σχολεία. Στο Λονδίνο, μετά την εφαρμογή της ζώνης χαμηλών εκπομπών, το 40% των παιδιών άρχισε να πηγαίνει σχολείο με τα πόδια ή με ποδήλατο.
Στη Βιέννη, το 60% των κατοίκων ζει σε κοινωνικές ή επιδοτημένες κατοικίες. Η πόλη λειτουργεί ως developer: χτίζει, διαχειρίζεται και κρατά τα ενοίκια χαμηλά. Αποτέλεσμα: η Βιέννη είναι σταθερά πρώτη στον κόσμο σε ποιότητα ζωής, ενώ τα ενοίκια της είναι κατά μέσο όρο 40% χαμηλότερα από αυτά του Βερολίνου.
Η λίστα δεν τελειώνει. Κανένα από αυτά δεν απαιτούσε επανάσταση. Η μετάβαση δεν ήταν πολιτισμική ή τεχνολογική, αλλά νέες υποδομές και πολιτική βούληση. Μερικές φορές με μικρές παρεμβάσεις όπως μια πινακίδα που εξηγεί γιατί κόπηκε ένα δέντρο, ένα φανάρι που δίνει προτεραιότητα στο λεωφορείο, μια κάμερα που λειτουργεί. Μερικές φορές με μεγαλύτερες, όπως ένα σχέδιο για κοινωνική στέγαση, ένα νέο δίκτυο ποδηλατοδρόμων, η τιμολόγηση του δημόσιου χώρου. Αλλά πάντα αποφάσεις και δουλειά. Εμείς γιατί δεν μπορούμε να κάνουμε το ίδιο;
→ Ο Αδάμ Μαρκάκης γράφει το newsletter «Take Back the City». Έχει ιδρύσει και διευθύνει την Astylab, ένα δίκτυο που συνδέει και ενδυναμώνει ανθρώπους και οργανισμούς που δουλεύουν για να κάνουν τις πόλεις καλύτερες. Είναι Founding Partner στην Idea Machines, έναν venture builder για εταιρείες με αντίκτυπο. Πριν από αυτά, έκανε εκατοντάδες ανθρώπους να αφήσουν το αυτοκίνητο για το ποδήλατο μέσω της Kineo. Ζει και μεγαλώνει δύο μικρά παιδιά στην Αθήνα.
17°
