Μικρό λεξικό για να μάθεις να μιλάς... γατίσια

Έχεις αναρωτηθεί ποτέ τι προσπαθεί να σου πει η γάτα σου όταν νιαουρίζει επίμονα, γουργουρίζει στην αγκαλιά σου ή βγάζει έναν παράξενο ήχο κοιτάζοντας ένα πουλί έξω από το παράθυρο; Ναι, κι εσύ και πολλοί άλλοι, γι’ αυτό και το διαδίκτυο έχει γεμίσει εφαρμογές που υπόσχονται να μεταφράσουν τα νιαουρίσματα στη γλώσσα μας. Μία από τις πιο γνωστές εφαρμογές είναι η MeowTalk, η οποία χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη για να αναλύσει τα νιαουρίσματα και να τα αντιστοιχίσει σε πιθανές προθέσεις, όπως «θέλω φαγητό» ή «θέλω την προσοχή σου». Άλλες εφαρμογές λειτουργούν περισσότερο σαν παιχνίδι, μετατρέποντας ανθρώπινες φωνές σε ήχους που θυμίζουν γάτες. Η ιδέα ότι μπορούμε να συνομιλήσουμε με το γατάκι μας είναι δελεαστική. Χρειάζεται, ωστόσο, να κρατάμε μικρό καλάθι. Δεν υπάρχει κάποιο καθολικό «λεξικό» που να αντιστοιχίζει νιαουρίσματα σε λέξεις. Οι γάτες εκφράζονται με ήχους, κινήσεις, στάσεις του σώματος, και κάθε μία αναπτύσσει τον δικό της τρόπο επικοινωνίας με τους ανθρώπους της. Οι εφαρμογές μπορεί να προσφέρουν μια ενδιαφέρουσα ένδειξη ή να αποτελούν διασκεδαστικό πείραμα, δεν μπορούν όμως να αντικαταστήσουν την παρατήρηση και τη γνώση του ζώου μας.

Το μικρό λεξικό της γάτας

Στο μεταξύ, πολύ μελάνι έχει χυθεί για να καταλάβουμε τι εννοούν οι γάτες. Το «Feline vocal communication» είναι η σημαντικότερη επιστημονική πηγή για τους γατίσιους ήχους. Με αυτούς ασχολείται το Meowing and Yowling του ASPCA, ενώ το Cat Body Language του PDSA αναφέρεται κυρίως στη γατίσια γλώσσα του σώματος. Ας δούμε τι έχουμε καταλάβει μέχρι στιγμής.

Το νιαούρισμα

Είναι ο πιο αναγνωρίσιμος ήχος αλλά δεν σημαίνει πάντα το ίδιο πράγμα. Ένα σύντομο νιαούρισμα μπορεί να είναι ένας χαιρετισμός, ενώ τα επαναλαμβανόμενα νιαουρίσματα μπορεί να σημαίνουν ότι πεινάει, θέλει να της ανοίξεις μια πόρτα ή να παίξετε. Αν το νιαούρισμα είναι παρατεταμένο ή ασυνήθιστα δυνατό, μπορεί να υποδηλώνει έντονη ανάγκη, στρες ή ενόχληση. Το κλειδί είναι να παρατηρήσεις πότε εμφανίζεται και τι συμβαίνει γύρω της.

Το γουργούρισμα

Συνδέεται με την ευχαρίστηση, για παράδειγμα όταν κάθεται χαλαρή στην αγκαλιά σου. Ωστόσο, ορισμένες γάτες γουργουρίζουν όταν φοβούνται, πονάνε ή προσπαθούν να ηρεμήσουν τον εαυτό τους. Αν το γουργούρισμα συνοδεύεται από χαλαρό σώμα και ήρεμη συμπεριφορά, πιθανότατα αισθάνεται άνετα. Αντίθετα, αν κρύβεται ή δείχνει να υποφέρει, χρειάζεται να εξετάσεις τι συμβαίνει.

Το κελάηδισμα ή τιτίβισμα

Έχεις ακούσει τη γάτα σου να βγάζει έναν ήχο σαν μικρό πουλί; Το κελάηδισμα, που συχνά περιγράφεται και ως «chirping», εμφανίζεται συχνά όταν παρατηρεί πουλιά ή άλλα μικρά ζώα. Μπορεί να σχετίζεται με τον ενθουσιασμό, την κυνηγετική της διάθεση ή την έντονη προσοχή της σε κάτι που κινείται.

Το τριλάρισμα ή, αλλοιώς, «πρρρ»

Είναι ένας σύντομος ήχος που μοιάζει με συνδυασμό νιαουρίσματος και γουργουρητού, σαν ένα μικρό «πρρρ» ή «μπρρρ». Πολλές γάτες τον χρησιμοποιούν ως φιλικό χαιρετισμό ή για να τραβήξουν την προσοχή. Συχνά τον ακούμε όταν επιστρέφουμε στο σπίτι ή όταν η γάτα μάς οδηγεί προς το μπολ της.

Το γρύλισμα

Ένας βαθύς, τραχύς ήχος που θυμίζει μικρό σκυλί συνήθως σημαίνει ότι η γάτα νιώθει απειλή, φόβο ή ενόχληση. Μπορεί να εμφανιστεί όταν υπερασπίζεται την τροφή ή τον χώρο της ή όταν βρίσκεται αντιμέτωπη με άλλη γάτα. Είναι προειδοποίηση ότι χρειάζεται απόσταση. Δεν προσπαθούμε να την καθησυχάσουμε πιέζοντάς την για χάδια· της δίνουμε χώρο να ηρεμήσει.

Το φύσημα και το φτύσιμο

Το φύσημα ακούγεται σαν ένα απότομο «σσσσ» και μπορεί να συνοδεύεται από ανοιχτό στόμα και εκτεθειμένα δόντια. Το φτύσιμο είναι μια πιο απότομη, εκρηκτική εκδοχή του. Και τα δύο μπορεί να εμφανιστούν όταν η γάτα τρομάξει, αισθανθεί παγιδευμένη ή θελήσει να απομακρύνει έναν πιθανό αντίπαλο. Δεν σημαίνουν ότι είναι «κακιά» ή επιθετική –ίσως προσπαθεί να αποφύγει μια σύγκρουση.

Το ουρλιαχτό ή το παρατεταμένο, δυνατό νιαούρισμα

Πρόκειται για έναν πιο έντονο και συχνά διαπεραστικό ήχο, διαφορετικό από το συνηθισμένο νιαούρισμα. Μπορεί να ακούγεται όταν δύο γάτες έρχονται σε αντιπαράθεση, όταν μια γάτα αναζητά σύντροφο ή όταν βιώνει έντονο στρες. Μερικές φορές, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες γάτες, οι δυνατές φωνές μπορεί να συνδέονται με αποπροσανατολισμό ή κάποιο πρόβλημα υγείας. Αν ο ήχος είναι καινούργιος ή ασυνήθιστος, χρειάζεται προσοχή.

Το κλάμα

Ορισμένες γάτες όταν βρίσκονται σε οίστρο, βγάζουν παρατεταμένους, δυνατούς ήχους που μοιάζουν με κλάμα ή ανθρώπινο μοιρολόι. Μπορεί να περπατούν ανήσυχα, να τρίβονται σε αντικείμενα και να αναζητούν επίμονα έξοδο από το σπίτι. Ωστόσο, μπορεί να έχει και άλλες αιτίες.

Το σιωπηλό νιαούρισμα

Μερικές φορές η γάτα ανοίγει το στόμα της σαν να νιαουρίζει, αλλά δεν ακούγεται  τίποτα. Αυτό μπορεί να είναι μια ήσυχη μορφή επικοινωνίας, ιδιαίτερα με έναν άνθρωπο που γνωρίζει καλά. Αν υποψιάζεσαι ότι η φωνή της έχει εξασθενήσει ή έχει βραχνιάσει, είναι καλό να συμβουλευτείς κτηνίατρο.

Τι μας λέει η γλώσσα σώματος της γάτας

• Έχει την ουρά όρθια: Όταν πλησιάζει με χαλαρό σώμα και την ουρά ψηλά, συνήθως εκφράζει φιλική διάθεση και οικειότητα. Μια φουντωμένη ουρά, αντίθετα, μπορεί να υποδηλώνει φόβο ή υπερδιέγερση.
• Σε κοιτάζει και ανοιγοκλείνει αργά τα μάτια: σου έχει εμπιστοσύνη.  Μπορείς να ανταποδώσεις κάνοντας το ίδιο.
• Τρίβεται στα πόδια σου: Μπορεί να σε χαιρετά, να αναζητά επαφή ή να αφήνει τη μυρωδιά της πάνω σου λέγοντας «είσαι δικός μου».
• Ζυμώνει με τις πατούσες της: Επαναλαμβάνει μια συμπεριφορά που ξεκινά από τον θηλασμό. Δείχνει ότι είναι χαλαρή.
•  Γυρίζει τα αυτιά προς τα πίσω ή κουνά νευρικά την ουρά: Μπορεί να νιώθει ενόχληση, φόβο ή υπερδιέγερση. Αν συμβεί την ώρα που τη χαϊδεύεις, κάνε μια παύση και άφησέ την να σου δείξει αν θέλει να συνεχίσει.

Το μυστικό είναι να γνωρίσεις τη δική σου γάτα

Η γλώσσα των γατών δεν μεταφράζεται με έναν ενιαίο κώδικα. Γι' αυτό, αντί να βασίζεσαι αποκλειστικά σε μια εφαρμογή ή ένα «λεξικό» παρατήρησε τα μοτίβα της συμπεριφοράς της: πότε ζητά επαφή, πότε θέλει να μείνει μόνη και πώς αντιδρά σε διαφορετικές καταστάσεις. Πιθανότατα δεν μπορούμε ακόμη να μιλήσουμε γατίσια. Μπορούμε, όμως, να μάθουμε να ακούμε καλύτερα —με τα αυτιά, τα μάτια και λίγη υπομονή— αυτό που η γάτα μας προσπαθεί να μας πει.