Η τέχνη στο νοσοκομείο: Όταν η φροντίδα γίνεται πιο ανθρώπινη
Η μουσική, οι εικαστικές τέχνες, η αρχιτεκτονική και οι ψηφιακές εμπειρίες αλλάζουν το περιβάλλον των νοσοκομείων και ενισχύουν την ανάρρωση, μειώνοντας άγχος και πόνο
Η τέχνη θεραπεύει; Τι δείχνουν οι μελέτες για τα νοσοκομεία
Σε έναν χώρο που συνδέεται κυρίως με την ασθένεια, η παρουσία της τέχνης μπορεί να λειτουργήσει ως μια διαφορετική μορφή φροντίδας. Σήμερα υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα και κλινικές μελέτες που αποδεικνύουν την ευεργετική επίδραση της τέχνης –της μουσικής, του χορού, του δράματος και των εικαστικών τεχνών– στην υγεία. Οι καλλιτεχνικές παρεμβάσεις μπορούν, σε κλινικό επίπεδο, να μειώσουν το άγχος και το καταθλιπτικό συναίσθημα, καθώς και να ανακουφίσουν τον πόνο. Για παράδειγμα, η ακρόαση χαλαρωτικής, ονειρικής μουσικής μπορεί να μειώσει την αρτηριακή πίεση και τους καρδιακούς παλμούς ασθενών που νοσηλεύονται σε θαλάμους ή ακόμη και σε μονάδες εντατικής θεραπείας. Πριν από αρκετά χρόνια, ο καθηγητής αρχιτεκτονικής Roger Ulrich απέδειξε ότι ακόμη και μόνο η θέα του φυσικού περιβάλλοντος από το παράθυρο του θαλάμου νοσηλείας μπορεί να επιταχύνει την ανάρρωση του ασθενούς ύστερα από χειρουργικές επεμβάσεις.
Επιπλέον, οι παρεμβάσεις μέσω της τέχνης μπορούν να διευκολύνουν την επικοινωνία του ασθενούς με το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη του προς αυτό και να βελτιώσουν τη συμμόρφωσή του στις θεραπευτικές οδηγίες. Ακόμη, η έκθεση και η δημιουργική συμμετοχή των ασθενών σε τέτοιες παρεμβάσεις μπορεί, μέσω της απελευθέρωσης της δημιουργικής έκφρασης, να οδηγήσει σε ελάττωση του άγχους και της κατάθλιψης, αλλά και σε ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος.
Η παρουσία της τέχνης δεν περιορίζεται πλέον σε γκαλερί, θέατρα και αίθουσες συναυλιών. Όλο και περισσότερο, τα νοσοκομεία ενσωματώνουν διάφορες μορφές τέχνης στους χώρους τους. Η εφαρμογή της στον χώρο του νοσοκομείου δεν είναι απλώς διακοσμητική, αλλά επιτελεί ουσιαστικό ρόλο στην ευεξία τόσο των ασθενών όσο και του προσωπικού.
Η εφαρμογή της τέχνης στον χώρο του νοσοκομείου δεν είναι απλώς διακοσμητική, αλλά επιτελεί ουσιαστικό ρόλο στην ευεξία τόσο των ασθενών όσο και του προσωπικού
Με την ενσωμάτωση οπτικών τεχνών, μουσικής, λογοτεχνίας, αφήγησης ιστοριών, θεατρικών παρεμβάσεων και ψηφιακών μέσων, τα νοσοκομεία μπορούν να διαμορφώσουν ένα «θεραπευτικό» περιβάλλον που μειώνει το άγχος, επιταχύνει τη διαδικασία ανάρρωσης και βελτιώνει την ποιότητα ζωής όλων όσοι βρίσκονται σε αυτά – ασθενών, προσωπικού και επισκεπτών. Για παράδειγμα, έργα ζωγραφικής που απεικονίζουν φυσικά τοπία ή αφηρημένες συνθέσεις με έμφαση στο χρώμα μπορούν, σε αίθουσες αναμονής ή θαλάμους νοσηλείας, να προσφέρουν αίσθηση γαλήνης και να βοηθήσουν τους ασθενείς να χαλαρώσουν κατά τη διάρκεια ιατρικών πράξεων.
Για το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, η έκθεση στην τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως μια ευχάριστη ψυχική ανάπαυλα, προσφέροντας στιγμές αποφόρτισης από την εργασιακή πίεση. Σε χώρους ανάπαυσης εντός του νοσοκομείου, συμβάλλει στη δημιουργία μιας χαλαρωτικής ατμόσφαιρας που μπορεί να μειώσει την επαγγελματική εξουθένωση και να ενισχύσει την ικανοποίηση από την εργασία. Παράλληλα, η συμμετοχή προσωπικού και ασθενών στη συν-δημιουργία τοιχογραφιών ενισχύει το αίσθημα της κοινότητας και της συνεργασίας. Το Great Ormond Street Hospital στο Λονδίνο ενθαρρύνει τους ασθενείς να συμμετέχουν στη δημιουργία εικαστικών έργων, καλλιεργώντας τη δημιουργικότητα, τη συνεργασία και την έκφραση συναισθημάτων τόσο στους ίδιους όσο και στους φροντιστές τους.
Η μουσική είναι μια μορφή τέχνης που έχει εφαρμοστεί περισσότερο από άλλες τέχνες στα νοσοκομεία. Η μουσικοθεραπεία εφαρμόζεται πλέον από πολλές ιατρικές ειδικότητες ως συμπλήρωμα της κλασικής ιατρικής αγωγής. Η απαλή, χαλαρωτική μουσική σε χώρους νοσηλείας ασθενών και αίθουσες αναμονής έχει αποδειχθεί ότι μειώνει το άγχος, ελαττώνει την αρτηριακή πίεση και τους καρδιακούς παλμούς, καθώς και την αίσθηση του πόνου. Επίσης, οι ζωντανές μουσικές παρεμβάσεις ή συνεδρίες συνδέονται με ευεργετική επίδραση σε βιολογικές παραμέτρους και στο αίσθημα ευεξίας των ασθενών. Σε παιδιατρικές μονάδες, η μουσική λειτουργεί ως μέσο απόσπασης της προσοχής, βοηθώντας τα παιδιά να αντιμετωπίσουν τον φόβο και το άγχος κατά τη διάρκεια ιατρικών παρεμβάσεων.
Θανάσης Δρίτσας
Για το προσωπικό των νοσοκομείων, η μουσική περιβάλλοντος (background music), καθώς και οι ζωντανές μουσικές παρεμβάσεις, μπορούν να περιορίσουν το αίσθημα κόπωσης και το άγχος, να βελτιώσουν την εστίαση και να δημιουργήσουν ένα θετικό εργασιακό περιβάλλον. Σε τμήματα υψηλού εργασιακού στρες, όπως οι μονάδες εντατικής θεραπείας, η χρήση μουσικών ηχοτοπίων (χαλαρωτική μουσική ή ήχοι φύσης) μειώνει το άγχος του προσωπικού και των ασθενών και ενισχύει τη θετική διάθεση.
Τα νοσοκομεία μπορούν επίσης να ενσωματώσουν τη λογοτεχνία μέσω βιβλιοθηκών, δωματίων ανάγνωσης ή συνεδριών αφήγησης ιστοριών. Προγράμματα όπως η αφήγηση ιστοριών επί κλίνης, για παιδιά ή ενήλικες, ενισχύουν την ψυχική ανθεκτικότητα, μειώνουν το αίσθημα απομόνωσης και προάγουν την ελπίδα και την αισιοδοξία. Η αφήγηση ιστοριών αποσπά την προσοχή των ασθενών από τον πόνο και ενθαρρύνει τη φαντασία και τη θετική διάθεση κατά τη διάρκεια παρατεταμένων νοσηλειών. Το προσωπικό επωφελείται επίσης από τη λογοτεχνία, ενώ αρκετά νοσοκομεία στις ΗΠΑ έχουν εισαγάγει εργαστήρια αφήγησης για το προσωπικό, προσφέροντας οργανωμένους χώρους για ανταλλαγή εμπειριών και στοχασμού μέσω της γραφής, ενισχύοντας την την ανθεκτικότητα και τη συνοχή της ομάδας.
Το νοσοκομείο, μέχρι σήμερα, συνδεόταν με τη θλίψη και θεωρούνταν ως ένας δυσάρεστος τόπος, στον οποίο οδηγείται κανείς με αυξημένη πιθανότητα να πεθάνει. Έτσι, κανείς δεν ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την αρχιτεκτονική και τον σχεδιασμό του.
Το νοσοκομείο, μέχρι σήμερα, συνδεόταν με τη θλίψη και θεωρούνταν (υποσυνείδητα) ως ένας δυσάρεστος τόπος, στον οποίο οδηγείται κανείς με αυξημένη πιθανότητα να πεθάνει και όχι να ζήσει. Έτσι, κανείς δεν ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την αρχιτεκτονική και τον σχεδιασμό των νοσοκομείων, ώστε να γίνουν περισσότερο ευχάριστα για τον ασθενή. Σήμερα όμως –κυρίως στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ– αποδίδεται μεγάλη σημασία στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό των σύγχρονων νοσοκομείων, και ιδιαίτερα στις μονάδες εντατικής θεραπείας. Η παρουσία φυσικού φωτός, η οπτική επαφή του ασθενούς με το φυσικό περιβάλλον, η δυνατότητα ακρόασης μουσικής μέσω ακουστικών, η ενσωμάτωση video walls και η κυριαρχία του ξύλου στην κατασκευή φαίνεται ότι στοχεύουν σε έναν «εξανθρωπισμό» του νοσοκομείου, ώστε να καθίσταται πιο φιλικό και ευχάριστο για τον ασθενή.
Καθώς τα νοσοκομεία συνεχίζουν να ενσωματώνουν την τέχνη στην υγειονομική περίθαλψη, καλλιεργούν χώρους στους οποίους η δημιουργικότητα, η ενσυναίσθηση και η ανθρώπινη σύνδεση αναγνωρίζονται ως ουσιαστικά στοιχεία της ολιστικής θεραπείας του πάσχοντος προσώπου. Η τέχνη γίνεται όχι μόνον συμπλήρωμα της ιατρικής αγωγής, αλλά και ζωτικής σημασίας πτυχή της ανθρωποκεντρικής φροντίδας.
17°
