Πνευμονιόκοκκος: Ο «αόρατος» εχθρός των πνευμόνων και το εμβόλιο που σώζει ζωές

Ο πνευμονιόκοκκος (Streptococcus pneumoniae) παραμένει ένα από τα κυριότερα αίτια νοσηρότητας και θνησιμότητας παγκοσμίως, επηρεάζοντας κυρίως συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες πληθυσμού, αναφέρει σε άρθρο της η Δρ. Σταματούλα Τσικρικά, Πρόεδρος Ομάδας Διακοπής Καπνίσματος Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας, Πρόεδρος Ένωσης Πνευμονολόγων Ελλάδας και Γραμματέας/Treasurer UEMS Πνευμονολογίας.

Αν και οι περισσότεροι θεωρούν ότι η νόσος οφείλεται μόνο σε έναν ορότυπο, στην πραγματικότητα έχουν καταγραφεί περισσότεροι από 90 ορότυποι οι οποίοι όμως δεν είναι όλοι παθογόνοι για τον άνθρωπο. 

Η μετάδοση πραγματοποιείται μέσω σταγονιδίων που εκλύονται κατά τον βήχα, το φτέρνισμα ή τη στενή διαπροσωπική επαφή. Πηγή μετάδοσης μπορεί να αποτελούν τόσο τα άτομα που νοσούν όσο και ασυμπτωματικοί φορείς του μικροβίου. 

Τα πλέον συχνά κλινικά συμπτώματα εκδήλωσης της νόσου είναι τα εξής:

• Πυρετός και ρίγος
• Βήχας με ή χωρίς απόχρεμψη
• Δύσπνοια ή ταχύπνοια
• Πόνος στο στήθος
• Κόπωση, σύγχυση (ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους)

Η νόσηση δύναται να κυμαίνεται από ήπια έως απειλητική για τη ζωή, ιδιαίτερα σε βρέφη, ηλικιωμένους, άτομα με συννοσηρότητες και σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, καταγράφοντας ενίοτε μεγάλη νοσηρότητα και θνησιμότητα λόγω εμφάνισης σοβαρών μορφών λοίμωξης όπως η μηνιγγίτιδα και η βακτηριαιμία.  

Επιδημιολογικά, οι πνευμονιοκοκκικές λοιμώξεις εκδηλώνονται περισσότερο συχνά κατά τη χειμερινή περίοδο λόγω συγχρωτισμού και κλιματικών συνθηκών, αλλά ενίοτε και κατά την αρχή της εαρινής περιόδου ή και καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Αν και οποιοσδήποτε δύναται να προσβληθεί από την πνευμονιοκοκκική νόσο, τα παιδιά κάτω των 2 ετών, οι ενήλικες άνω των 65 ετών, τα ανοσοκατεσταλμένα άτομα και οι καπνιστές είναι εκείνοι που κινδυνεύουν περισσότερο.

Η ενεργητική ανοσοποίηση μέσω του πνευμονιοκοκκικού εμβολιασμού κατέχει σημαίνουσα θέση στη μείωση των ποσοστών αντιβιοτικής αντοχής στα ευρέως χρησιμοποιούμενα αντιβιοτικά και πιο ειδικά στη χώρα μας, όπου η κατάχρηση και η λανθασμένη λήψη αντιβιοτικών αποτελεί μια συνήθης πρακτική. Σύμφωνα με τα επιστημονικά δεδομένα, η πνευμονία που οφείλεται σε ανθεκτικά στελέχη θεωρείται  μια πραγματική κλινική πρόκληση, συχνά λόγω των περιορισμένων διαθέσιμων θεραπευτικών επιλογών.

Σύμφωνα με τον Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Ενηλίκων συνιστάται ο εμβολιασμός με το νέο συζευγμένο εμβόλιο το οποίο καλύπτει έως και 20 διαφορετικά στελέχη. Η εισαγωγή του PCV20 στον εμβολιαστικό σχεδιασμό αποτελεί σημαντική εξέλιξη, η οποία στοχεύει σε ευρύτερη οροτυπική κάλυψη και βελτίωση της προστασίας, καθώς υπόσχεται ακόμη μεγαλύτερη ανοσία, σε χώρες όπως η Ελλάδα με υψηλό ποσοστό στην κυκλοφορία ανθεκτικών στελεχών στην κοινότητα. 

Πιο συγκεκριμένα, στους ενήλικες ≥65 ετών: 

- Συνιστάται η διενέργεια μιας δόσης συζευγμένου πνευμονιοκοκκικού εμβολίου PCV20. Μετά τον εμβολιασμό με PCV20 δε συνιστάται να ακολουθήσει η χορήγηση PPSV23. 

- Τα άτομα που έχουν λάβει μόνο μια δόση PCV13 συνιστάται να λάβουν μια δόση PCV20 τουλάχιστον 1 χρόνο αργότερα, προκειμένου να ολοκληρώσουν τον εμβολιασμό τους.

-  Σε άτομα που έχει τυχόν προηγηθεί το PPSV23, ακολουθεί το PCV20 ένα έτος αργότερα.

- Σε άτομα που έχουν λάβει το PCV13 και το PPSV23 συνιστάται να ακολουθήσει η χορήγηση του PCV20, μετά την παρέλευση πενταετίας από τον τελευταίο εμβολιασμό.

Επιπρόσθετα, σε άτομα ηλικίας 18 ως 64 ετών με υποκείμενα νοσήματα όπως: 

- Σε άτομα με ανοσοκαταστολή*, διαφυγή ΕΝΥ, κοχλιακό εμφύτευμα, χρόνια καρδιοπάθεια (εξαιρείται η υπέρταση), χρόνια ηπατική νόσο, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, ΧΑΠ, σακχαρώδη διαβήτη, αλκοολισμό ή που είναι βαρείς καπνιστές, πρέπει να διενεργείται μια δόση συζευγμένου πνευμονιοκοκκικού εμβολίου PCV20. Μετά τον εμβολιασμό με PCV20 δε συνιστάται να ακολουθήσει η χορήγηση PPSV23. 

- Σε άτομα με ανοσοκαταστολή* ή διαφυγή ΕΝΥ ή κοχλιακό εμφύτευμα, που έχουν εμβολιαστεί με PCV13 και PPSV23 συνιστάται να ακολουθήσει μια δόση PCV20 τουλάχιστον 5 χρόνια μετά την τελευταία δόση πνευμονιοκοκκικού εμβολίου.

- Σε άτομα με χρόνια καρδιοπάθεια (εξαιρείται η υπέρταση), χρόνια ηπατική νόσο, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, χρόνια πνευμονοπάθεια, σακχαρώδη διαβήτη, αλκοολισμό ή που είναι βαρείς καπνιστές, που έχουν λάβει μια δόση PCV13 ή PPSV23 διενεργείται μια δόση συζευγμένου πνευμονιοκοκκικού εμβολίου PCV20 ένα έτος αργότερα.

*Ανοσοκαταστολή: συγγενής ή επίκτητη ανοσοανεπάρκεια (συμπεριλαμβανομένης της ανεπάρκειας των B- και T-λεμφοκυττάρων, των ανεπαρκειών του συμπληρώματος, ανεπαρκειών της φαγοκυτταρικής λειτουργίας, λοίμωξης HIV), χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, νεφρωσικό σύνδρομο, λευχαιμία, λέμφωμα, νόσος Hodgkin, γενικευμένη κακοήθεια, ιατρογενής ανοσοκαταστολή (π.χ. φαρμακευτική θεραπεία ή ακτινοθεραπεία), μεταμόσχευση συμπαγούς οργάνου, πολλαπλούν μυέλωμα, ανατομική ή λειτουργική ασπληνία (συμπεριλαμβανομένης της δρεπανοκυτταρικής νόσου και άλλων αιμοσφαιρινοπαθειών).

Ο πνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός δεν είναι απλά μια ιατρική σύσταση, αντιθέτως είναι μια στρατηγική που μειώνει τη νοσηρότητα και θνητότητα κυρίως στις  ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, με σημαντικά οφέλη για την κοινότητα και τα συστήματα υγείας συνολικά. Η θεσμοθέτηση, η ενημέρωση και η ευρεία εφαρμογή των εμβολιασμών αυτών σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της πρόληψης σοβαρών λοιμώξεων σε κάθε ηλικία, καταλήγει στο άρθρο της η Δρ. Σταματούλα Τσικρικά.