Η μοναξιά θα είναι η πτώση μας;

Πριν από λίγες ημέρες το The Atlantic δημοσίευσε ένα εκτενές άρθρο, αρκετά σκοτεινό, στο οποίο «βαφτίζει» τον 21ο αιώνα αιώνα της μοναξιάς ή, πιο συγκεκριμένα, «Αντικοινωνικό Αιώνα» (The Anti-Social Century). Τα στοιχεία που δίνει είναι λίγο-πολύ οικεία, ειδικά με όσα έχουν γραφτεί την τελευταία δεκαετία. Εστιάζει βεβαίως στην παρούσα πραγματικότητα της κοινωνίας των ΗΠΑ και στο πώς η σταδιακή απομόνωση των ανθρώπων ξεκίνησε αργά το 1970, με την εισαγωγή των αυτοκινήτων και της τηλεόρασης στις ζωές των Αμερικανών.

Ο συγγραφέας του άρθρου, Ντέρεκ Τόμσον, κάνει μια χρονική αναδρομή, εξετάζοντας γιατί η περίοδος από το 1900 έως το 1960 ήταν εξαιρετικά κοινωνική και τι οδήγησε στη σταδιακή μείωση της κοινωνικότητας των ανθρώπων έκτοτε. Φτάνει λοιπόν στο σήμερα, το οποίο περιγράφει ως άκρως δυσοίωνο και οριακά δυστοπικό, ειδικά όσον αφορά το μέλλον, για πολλούς λόγους.

Ξεκινά με στατιστικά, λέγοντας ότι από το 2003 έως το 2023 η προσωπική συναναστροφή μειώθηκε περισσότερο από 20%, και ειδικά μεταξύ των ανύπαντρων ανδρών και ατόμων κάτω των 25 ετών η μείωση αυτή ξεπέρασε το 35%. Εξηγεί επίσης ότι οι νέοι άνθρωποι κυρίως είναι αυτοί που προτιμούν την απομόνωση στο σπίτι από την κοινωνικοποίηση με άλλους σε καθημερινή βάση σε συντριπτικά ποσοστά, και ότι η ευκολία πια της μοναξιάς –η δυνατότητα να έχουμε πρόσβαση κυριολεκτικά στα πάντα μέσω του ίντερνετ από το σπίτι μας– έχει συμβάλει σημαντικά στην εξάπλωσή της.

Εκπλήσσει δε το γεγονός ότι οι Αμερικανοί φαίνεται να πέρασαν περισσότερο χρόνο μόνοι τους το 2023 απ’ ό,τι το 2021, κι έτσι αυτή η αυτοεπιβεβλημένη μοναξιά είναι το πιο σημαντικό κοινωνικό γεγονός του 21ου αιώνα στην Αμερική.

Καθότι τα στατιστικά αυτά με προβλημάτισαν, προσπάθησα να βρω αντίστοιχα για την Ευρώπη. Ό,τι βρήκα όμως είχε να κάνει περισσότερο με την αίσθηση της μοναξιάς ως συναισθήματος και οι έρευνες που είχαν γίνει ήταν κατά κύριο λόγο συνυφασμένες με την πανδημία, ενώ το άρθρο του Τόμσον διευκρινίζει ότι το «μόνος» αναφέρεται ξεκάθαρα στην κατάσταση του να βρίσκεται κάποιος σε ένα δωμάτιο ή ένα σπίτι μόνος του, χωρίς κάποιον άλλον να είναι παρών, όχι στο συναίσθημα της μοναξιάς ή της μοναχικότητας, και αυτό είναι ανεξάρτητο από το γεγονός ότι μπορεί αυτός ο άνθρωπος να βρίσκεται μπροστά σε μια οθόνη μιλώντας με κάποιον άλλον.

Η πρώτη έρευνα «μοναξιάς» που διεξήχθη σε όλη την Ευρώπη το 2022 βρήκε ότι κατά μέσο όρο το 13% των ερωτηθέντων δήλωσαν ότι αισθάνονταν μόνοι πάντα ή σχεδόν πάντα, ενώ το 35% είπε ότι αισθάνονταν μόνοι κάποιες φορές.

Σχετικό Άρθρο

LIFE Πώς η μοναξιά έχει γίνει ένα κοινωνικό πρόβλημα

Ελένη Χελιώτη 14.03.2023, 21:08

«Το πόσο επικρατεί το αίσθημα της μοναξιάς διαφέρει από χώρα σε χώρα. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί από πολιτισμικές διαφορές αλλά και από δημογραφικές διαφορές και, ενδεχομένως, διαφορές δειγματοληψίας. Σύμφωνα με την EU-LS 2022, η μοναξιά είναι επικρατέστερη στην Ιρλανδία, με πάνω από το 20% των ερωτηθέντων να αναφέρει ότι αισθάνεται μοναξιά. Ακολουθούν το Λουξεμβούργο, η Βουλγαρία και η Ελλάδα. Τα χαμηλότερα επίπεδα παρατηρούνται στην Ολλανδία, την Τσεχική Δημοκρατία, την Κροατία και την Αυστρία (κάτω από 10%). Παρόμοιο γεωγραφικό μοτίβο παρατηρήθηκε ήδη για τα δεδομένα που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας».

Ο Τόμσον, λοιπόν, καταλήγει να μιλάει για την «πανδημία» των smartphones και γενικότερα της ακραίας παρουσίας της οθόνης στη ζωή μας, και ειδικά στις ζωές των παιδιών και των εφήβων, και απαριθμεί τις πλείστες αρνητικές και ενδεχομένως καταστροφικές συνέπειές τους, συμπεριλαμβανομένων της κατάθλιψης, του μόνιμου άγχους και της γενικότερης αίσθησης απομόνωσης και δυστυχίας που φαίνεται να τους καταβάλλει.

Αν και ουσιαστικά μόνοι, στο δωμάτιο ή στο σπίτι, είναι σχεδόν διαρκώς εκτεθειμένοι σε κάτι. Στην απουσία όμως πραγματικών διά ζώσης σχέσεων, φιλιών κτλ. η κοινωνικοποίηση είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη, ξεκινώντας από το απλό –αλλά εντέλει όχι και τόσο– γεγονός ότι τα παιδιά δεν παίζουν πια έξω, και σίγουρα όχι μόνα, χωρίς επιτήρηση, κάτι που είναι πολύ σημαντικό για την ανάπτυξη και κοινωνικοποίησή τους, διότι χωρίς αυτό δεν μαθαίνουν πώς να διαχειριστούν συγκρούσεις, ποιες είναι οι δυνατότητές τους, πώς να ανεχτούν ανθρώπους, συμπεριφορές, ακόμα και τον πόνο, σωματικό ή μη.

Η κοινωνικά υπανάπτυκτη, λοιπόν, παιδική ηλικία οδηγεί σχεδόν αναπόφευκτα σε κοινωνικά ανεπαρκή ενηλικίωση. Και αυτό είναι ίσως πιο εμφανές όταν μας λέει ότι η «φύση της κοινωνικής κρίσης της Αμερικής είναι ότι οι περισσότεροι Αμερικανοί δεν φαίνεται να αντιδρούν στο βιολογικό σύνθημα [της μοναξιάς] για να περνούν περισσότερο χρόνο με άλλους ανθρώπους».

Σχετικό Άρθρο

Health & Fitness Τι ξέρω; Μοναξιά, supermarket, ευτυχία

Ελένη Χελιώτη 07.09.2023, 13:29

Ο Τόμσον φαίνεται αισιόδοξος, παρά τα τόσα στατιστικά, λέγοντας ότι πιστεύει ακράδαντα πως, αν και αυτός ο αντικοινωνικός αιώνας είναι το αποτέλεσμα όλων αυτών των παραγόντων, ο επόμενος μπορεί κάλλιστα να είναι κοινωνικός.

Αντιλαμβανόμενη πλήρως τους υπάρχοντες κινδύνους –και εμείς εδώ στην Ευρώπη σίγουρα έχουμε τέτοια δείγματα–, είναι ίσως «επικίνδυνο» να περιγράψουμε έναν ολόκληρο αιώνα στο πρώτο του τέταρτο. Μόλις μπήκαμε στο 2025 και, από την αρχή του αιώνα έως τώρα, τις περισσότερες αλλαγές που έχουμε δει δεν θα μπορούσαμε εύκολα να τις είχαμε προβλέψει.

Ναι, ο εθισμός μας στις οθόνες είναι δυσοίωνος και ιδιαίτερα επιβλαβής για τα παιδιά που «γεννήθηκαν» μέσα σε αυτές και, ναι, κατά πάσα πιθανότητα θα αντιμετωπίσουν προβλήματα για τα οποία ακόμα δεν έχουμε πλήρη εικόνα. Αν σκεφτούμε όμως τι μεσολάβησε στα 100 χρόνια του 20ού αιώνα, αυτός που διανύουμε έχει ακόμα πολλά να μας δείξει, και όσες προβλέψεις κι αν κάνουμε, κάπου θα διαψευστούμε.

Το αν ο άνθρωπος θα πάψει να είναι κοινωνικό ον μένει να το δούμε. Μπορεί η μοίρα μας να είναι εντέλει τα ανθρωπάκια στην ταινία «Wall-E» και να το είχαμε προβλέψει τo 2008, όταν κυκλοφόρησε.

Ο Τόμσον κλείνει λέγοντας πως ανά πάσα στιγμή μπορούν να εδραιωθούν καινούργιες νόρμες, που θα αλλάξουν το σκοτεινό μονοπάτι στο οποίο φαίνεται να βαδίζουμε, και πως μια πολύ θετική εξέλιξη είναι το πόσο ευημερούν τα ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία και τα καφέ με επιτραπέζια παιχνίδια. Ίσως θα πρέπει να του προτείνουμε να έρθει μια βόλτα στον νότο της Ευρώπης, να δει πώς πραγματικά πίνεται ένας τρίωρος καφές με καλή παρέα, και η απάντηση εντέλει να είναι η υιοθέτηση μιας ήδη υπάρχουσας νόρμας, αρκεί να κοιτάξει γύρω του.