«Ενημερωτικό» εμπόριο θανάτου

Λέμε συχνά για τον τρόπο που κόμματα και πολιτικοί εκμεταλλεύονται τον θάνατο αλλά τις τελευταίες μέρες νομίζω πως συνειδητοποιήσαμε ότι οι μεγάλοι έμποροι θανάτου κάνουν τα κόμματα και τους πολιτικούς να μοιάζουν με ψιλικατζήδες. Γιατί εδώ και μερικά 24ωρα (εξαρτάται πότε διαβάζετε), μετά το δυστύχημα των οπαδών του ΠΑΟΚ στη Ρουμανία, η τηλεόραση έχει γίνει ένα μεγάλο φεστιβάλ θανάτου με το βίντεο της σύγκρουσης να προβάλλεται ξανά και ξανά και ξανά, από το πρωί μέχρι το βράδυ, κάνοντας κάθε απόπειρα τηλεθέασης μια άρρωστη θανατολαγνική διαδικασία.

Εδώ και μερικά 24ωρα η τηλεόραση πουλάει θάνατο και το κάνει απροκάλυπτα. Η όποια «ενημέρωση» έχει αντικατασταθεί πλήρως από την αέναη επανάληψη της στιγμής που 7 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους, αποδεικνύοντας ότι για την «ενημερωτική» τηλεόραση η αξιολόγηση της είδησης γίνεται μόνο με βάση την εικόνα και το συναίσθημα. Στο δυστύχημα της Ρουμανίας υπήρχε εικόνα, υπάρχει συναίσθημα οπότε αυτομάτως εκτόπισε οτιδήποτε άλλο, ακόμα και το εργατικό δυστύχημα του εργοστασίου της Βιολάντα στα Τρίκαλα. Δεν έχει σημασία που στο δυστύχημα της Ρουμανιας είχαμε μόνο μια πολύ κακιά στιγμή ενώ στο δυστύχημα των Τρικάλων έχουμε να κάνουμε με εργοδοτικές ευθύνες και ανεπαρκείς ελέγχους των αρμόδιων υπηρεσιών. Το πρώτο είχε την εικόνα του θανάτου και το δεύτερο δεν την είχε. Οπότε η εικόνα του θανάτου έγινε πρώτη είδηση και το (πιο σημαντικό σε ό,τι έχει να κάνει με αυτό που ονομάζουμε «τηλεοπτική ενημέρωση») εργατικό ατύχημα πέρασε σε δεύτερη μοίρα.

Όχι ότι δεν είναι γνωστό αλλά αυτή τη φορά η υπενθύμιση, επειδή ακριβώς είναι τόσο σοκαριστική, είναι εξοργιστική: τα «ενημερωτικά» προγράμματα της τηλεόρασης έχουν ακριβώς τον ίδιο σκοπό που έχουν και όλα τα άλλα προγράμματα κι αυτός δεν είναι να ενημερώσουν. Είναι να τραβήξουν τα βλέμματα. Αν καταφέρουν να ενημερώσουν κιόλας έχει καλώς αλλά αυτό δεν είναι το πρώτο τους μέλημα. Και το βίντεο ενός σοκαριστικού δυστυχήματος σίγουρα τραβάει τα βλέμματα. Οπότε προβάλλεται ξανά και ξανά με την πρόφαση της «ενημέρωσης». Μπορεί να μην ενημερώνει αλλά εντυπωσιάζει, σοκάρει, δημιουργεί έντονα συναισθήματα, δηλαδή έχει όλα αυτά που ανεβάζουν εύκολα και άκοπα την τηλεθέαση. Μπορεί να είναι ασέβεια στους νεκρούς οπαδούς του ΠΑΟΚ (δεν μπορείς να σέβεσαι νεκρούς που κάνεις τον θάνατό τους θέαμα) αλλά φέρνει πελάτες.

«Και το κοινό; Είναι άμοιρο ευθυνών;» μπορεί κάποιος να ρωτήσει και η απάντηση είναι προφανώς όχι. Αλλά η ευθύνη του εμπόρου και του χρήστη δεν είναι ποτέ η ίδια. Το έντονο, το εντυπωσιακό και το τραγικό τραβάνε το ανθρώπινο μάτι κι αυτή την ανθρώπινη αδυναμία είναι που εκμεταλλεύεται πάντα το εμπόριο του θανάτου, απέναντι στο οποίο η καλύτερη άμυνα είναι η εμπέδωση μιας απλής αλήθειας: οι ενημερωτικές εκπομπές θέλουν ό,τι και οι ψυχαγωγικές. Όσο το δυνατόν περισσότερους θεατές. Μπορούν να το κάνουν με αποκαλυπτικά ρεπορτάζ, ενδιαφέρουσα παρουσίαση σημαντικών θεμάτων και άλλα τέτοια δύσκολα και δαπανηρά ή μπορούν να το κάνουν εκμεταλλευόμενοι το συναίσθημα και την ανθρώπινη περιέργεια που είναι εύκολο και φτηνό. Και ποιος θέλει να ξοδεύεται και (κυρίως) να κουράζεται; Και μπράβο του.

ΥΓ - Κι εκεί που θέλει κανείς να ελπίσει ότι το βαρέλι μπορεί να έχει πάτο έρχεται αυτό: ένας από τους τρείς τραυματίες μεταφέρεται με φορείο από τη Ρουμανία, προφανώς σε καθόλου καλή κατάσταση, και λίγο πριν μπει στο ασθενοφόρο βρίσκεται αντιμέτωπος με μικρόφωνα στη μούρη. Ο άνθρωπος φυσικά δεν μπορεί να μιλήσει αλλά αυτό δεν έχει σημασία. Τα κανάλια εξασφάλισαν άλλη μια εικόνα που τραβάει τα βλέμματα.