Το φορολογικό κίνητρο επαναπατρισμού ακαδημαϊκών θεσπίστηκε με σωστή στόχευση
Μετά από χρόνια ακαδημαϊκής πορείας στο εξωτερικό, ορισμένοι Έλληνες καθηγητές αποφάσισαν να επαναπατριστούν και να αποδεχτούν θέσεις σε ελληνικά δημόσια πανεπιστήμια ή ερευνητικά κέντρα. Έκαναν τους υπολογισμούς τους και, παρότι οι μισθοί στην Ελλάδα είναι χαμηλότεροι, θεώρησαν ότι η επιστροφή μπορούσε να είναι βιώσιμη, γνωρίζοντας ότι η Ελλάδα διαθέτει φορολογικό κίνητρο επαναπατρισμού. Αφού επέστρεψαν, όμως, διαπίστωσαν ότι το κίνητρο δεν τους κάλυπτε, καθώς εφαρμοζόταν μόνο σε νέες θέσεις εργασίας στον ιδιωτικό τομέα.
Το φορολογικό κίνητρο επαναπατρισμού θεσπίστηκε με σωστή στόχευση: να προσελκύσει ανθρώπινο κεφάλαιο υψηλής εξειδίκευσης, να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και να ενισχύσει την αναπτυξιακή δυναμική της ελληνικής οικονομίας. Ο αρχικός σχεδιασμός του, όμως, δεν έλαβε επαρκώς υπόψη ότι η έρευνα και ανάπτυξη που παράγεται στα πανεπιστήμια, στα ερευνητικά κέντρα και στα δημόσια νοσοκομεία αποτελεί επίσης μοχλό ανάπτυξης. Η ακαδημαϊκή γνώση δεν είναι αποκομμένη από την παραγωγική βάση της χώρας. Τροφοδοτεί την καινοτομία, ενισχύει την ανταγωνιστικότητα, δημιουργεί νέες τεχνολογίες, εκπαιδεύει ανθρώπινο δυναμικό και συνδέει την Ελλάδα με διεθνή δίκτυα γνώσης.
Για αυτόν τον λόγο, τον Σεπτέμβριο του 2025, το Deon Policy Institute πρότεινε το φορολογικό κίνητρο επαναπατρισμού να επεκταθεί και στον δημόσιο τομέα, ώστε να καλύπτει καθηγητές, ερευνητές και γιατρούς. Η πρόταση του Ινστιτούτου μας βασίστηκε στην έρευνά μας για την ελληνική ακαδημαϊκή διασπορά, η οποία ανέδειξε τη μισθοδοσία ως κεντρικό ανασταλτικό παράγοντα για τον επαναπατρισμό των ακαδημαϊκών. Πιο συγκεκριμένα, το 77% των Ελλήνων ακαδημαϊκών του εξωτερικού αξιολογεί αρνητικά τις αποδοχές στα ελληνικά πανεπιστήμια. Μεταξύ όσων δεν θα εξέταζαν το ενδεχόμενο επιστροφής, το 35% αναφέρει τους μισθούς ως τον βασικό λόγο.
Η πρόταση του Ινστιτούτου μας υλοποιήθηκε πρόσφατα με την Υπουργική Απόφαση (#). Το νέο πλαίσιο παρέχει πλέον στους δικαιούχους που επιστρέφουν στην Ελλάδα μείωση κατά 50% του φόρου εισοδήματος για επτά έτη, καλύπτει την απασχόληση στον δημόσιο τομέα, συμπεριλαμβανομένης της ακαδημαϊκής και ερευνητικής δραστηριότητας, έχει αναδρομική ισχύ για πρόσφατους αιτούντες και εφαρμόζεται μέσω ψηφιακής διαδικασίας στην πλατφόρμα myAADE.
Η παρέμβαση αυτή είναι ουσιαστική. Σύμφωνα με την έρευνά μας, το 32% των Ελλήνων ακαδημαϊκών του εξωτερικού δηλώνει ότι θα αποδεχόταν μηνιαίες μεικτές αποδοχές έως €2.250 — επίπεδο συμβατό με τις σημερινές αποδοχές στα ελληνικά πανεπιστήμια. Ένα επιπλέον 32% αναφέρει ως αποδεκτό όριο τις €4.000 μηνιαίως — επίπεδο που βρίσκεται στο ανώτατο όριο των αποδοχών που μπορούν να προσφέρουν τα δημόσια πανεπιστήμια, αλλά μπορεί να καταστεί εφικτό όταν συνυπολογιστούν ερευνητικές χρηματοδοτήσεις, επιδόματα και συμπληρωματικές αμοιβές. Σε αυτό το πλαίσιο, η μείωση κατά 50% του φόρου εισοδήματος βελτιώνει σημαντικά το καθαρό εισόδημα και φέρνει την πραγματική οικονομική πρόταση πιο κοντά στο επίπεδο που οι ενδιαφερόμενοι θεωρούν βιώσιμο.
Για να αποδώσει, όμως, πρέπει τώρα να γίνει γνωστό στους ανθρώπους για τους οποίους σχεδιάστηκε. Η επέκταση του φορολογικού κινήτρου είναι αναγκαίο πρώτο βήμα, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Η ελληνική ακαδημαϊκή διασπορά είναι διασκορπισμένη σε δεκάδες χώρες και εκατοντάδες ιδρύματα. Η προσέγγισή της δεν μπορεί να βασιστεί σε παθητική ενημέρωση ή σε μια δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Απαιτείται στοχευμένη, συστηματική και διαρκής επικοινωνία, με πρακτικά βήματα:
• Ενεργή προβολή του κινήτρου μέσα από διεθνή επιστημονικά δίκτυα, ακαδημαϊκά συνέδρια, επαγγελματικές ενώσεις και ελληνικές κοινότητες ακαδημαϊκών στο εξωτερικό.
• Αξιοποίηση των πλατφορμών που ήδη χρησιμοποιούν οι ενδιαφερόμενοι, όπως το ReBrain Greece, η ΑΠΕΛΛΑ και η ψηφιακή εφαρμογή της ΑΑΔΕ για την υποβολή αίτησης υπαγωγής στο άρθρο 5Γ.
• Οργανωμένες επισκέψεις ελληνικών πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων σε διεθνή hubs με ισχυρή παρουσία Ελλήνων ακαδημαϊκών και ερευνητών, με στόχο την άμεση ενημέρωση, τη δικτύωση και την παρουσίαση συγκεκριμένων ευκαιριών επιστροφής.
• Παροχή καθαρής και πρακτικής πληροφόρησης για το συνολικό πακέτο αποδοχών: βασικός μισθός, καθαρές αποδοχές μετά τη φορολογική ελάφρυνση, ερευνητικές χρηματοδοτήσεις, επιδόματα, δυνατότητες πρόσθετης αμοιβής και πρόσβαση σε ευρωπαϊκά προγράμματα.
• Δημιουργία απλού ενημερωτικού υλικού στα ελληνικά και στα αγγλικά, με παραδείγματα εφαρμογής, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να μπορούν να αξιολογήσουν άμεσα αν πληρούν τα κριτήρια και ποιο είναι το πραγματικό οικονομικό όφελος.
Η έρευνά μας χαρτογράφησε περισσότερους από 3.500 Έλληνες ακαδημαϊκούς σε 84 κορυφαία πανεπιστήμια διεθνώς και συγκέντρωσε σχεδόν 500 απαντήσεις, με εντυπωσιακά αποτελέσματα: το 59% θα εξέταζε σοβαρά μια θέση σε ελληνικό πανεπιστήμιο μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια. Το ανθρώπινο κεφάλαιο υπάρχει. Το ενδιαφέρον υπάρχει. Όταν οι αποδοχές αναδεικνύονται ως το κυρίαρχο εμπόδιο, ένα μέτρο που αυξάνει ουσιαστικά το καθαρό εισόδημα μπορεί πράγματι να ενεργοποιήσει την επιστροφή. Η Ελλάδα διαθέτει πλέον ένα ακόμη εργαλείο στο οπλοστάσιό της. Το στοίχημα είναι να διασφαλίσει ότι οι άνθρωποι για τους οποίους σχεδιάστηκε γνωρίζουν ότι υπάρχει.
13°
