Τέμπη: η δεύτερη επέτειος και ο κίνδυνος ενός νέου διχασμού

Πριν δύο σχεδόν χρόνια συνέβη στα Τέμπη μια πρωτοφανής τραγωδία, αδιανόητη για μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα. Δύο αμαξοστοιχίες, μία επιβατική και μία εμπορική, συγκρούστηκαν μετωπικά αφού επί πολλή ώρα έτρεχαν αντίθετα στις ίδιες σιδηροδρομικές ράγες. Μέσα σε μερικά δευτερόλεπτα 57 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, δεκάδες οικογένειες έχασαν τα παιδιά τους, εκατομμύρια οικογένειες ένιωσαν τον θάνατο να τους χτυπάει την πόρτα. Η ελληνική κοινωνία βυθίστηκε στο σκοτάδι που άφησε σβήνοντας η πυρόσφαιρα. Η Ελλάδα αναμετρήθηκε για μια ακόμα φορά με τον κακό εαυτό της και συνετρίβη, ανίκανη να συγκρουστεί με τις αήττητες παθογένειές της.

Την απουσία του κράτους, ως ασπίδας προστασίας των πολιτών, επιβεβαίωσε λίγο αργότερα ο ίδιος ο Πρωθυπουργός που έσπευσε να δηλώσει ότι η απίστευτη τραγωδία «οφείλεται σε ανθρώπινο λάθος». Παραδέχτηκε δηλαδή ότι στην Ελλάδα της ψηφιακής εποχής η ζωή των πολιτών εξακολουθεί να εξαρτάται από το λάθος ενός ανίκανου υπάλληλου του πελατειακού κράτους και από την «κακιά ώρα». Πρόκειται για το ίδιο κράτος που απουσίαζε και στη συντριβή του Γιάκοβλεφ επειδή το ραντάρ προσέγγισης του αεροδρομίου της Θεσσαλονίκης δεν είχε εγκατασταθεί, όπως και στις πλημμύρες της Μάνδρας επειδή τα αντιπλημμυρικά έργα δεν είχαν κατασκευαστεί ή στη φωτιά στο Μάτι επειδή το σχέδιο διαφυγής δεν είχε καταρτιστεί.

Στην τραγωδία που εκτυλίχθηκε μετά τη φονική σύγκρουση των τρένων ήρθε να προστεθεί η τραγωδία του πολιτικού συστήματος που έκανε, για μια ακόμα φορά, επίδειξη της προσήλωσής του στις κομματικές σκοπιμότητες. Η κυβέρνηση έσπευσε να «κλείσει» όπως όπως το ζήτημα εν όψει και των επικείμενων τότε εκλογών. Θεώρησε ότι μια θετική για τη ΝΔ ετυμηγορία της κάλπης θα μπορούσε να σβήσει τις πολιτικές ευθύνες ακόμα και του αρμόδιου υπουργού που είχε παραιτηθεί αναλαμβάνοντάς τες. Η «ευθιξία» του υπουργού, ωστόσο, δεν τον εμπόδισε να επανεκλεγεί μερικούς μήνες μετά, αναβαθμιζόμενος από την ψήφο των ψηφοφόρων της οικογένειακής του περιφέρειας. Οι κυβερνητικοί χειρισμοί, εντός και εκτός Βουλής, εξαντλήθηκαν κυρίως στον περιορισμό του πολιτικού κόστους το οποίο τελικά δεν απεφεύχθη.

Την ίδια στιγμή, οι ακραίες αντισυστημικές δυνάμεις της αντιπολίτευσης θεώρησαν ότι η τραγωδία προσφέρεται για την εξυπηρέτηση των κομματικών τους σχεδιασμών. Η επιχειρούμενη εκμετάλλευση της αγωνίας και της δυσπιστίας των πολιτών αποδεικνύεται θεσμικά επικίνδυνη και πολιτικά αδιέξοδη ωθώντας την κοινωνία σε αντιδημοκρατικές αντιλήψεις και πρακτικές. Ο διχαστικός λόγος οδηγεί στην όξυνση της κοινωνικής και πολιτικής αντιπαράθεσης επαναφέροντας στο προσκήνιο το τοξικό κλίμα του πρόσφατου παρελθόντος. Στις συνθήκες αυτές, οι ψύχραιμες και μετριοπαθείς φωνές που επιχειρούν να στρέψουν τον δημόσιο διάλογο στην ανάγκη ενίσχυσης του κύρους των δημοκρατικών θεσμών ακούγονται ως παράταιρες.

Η συγκρουσιακή ατμόσφαιρα οξύνεται από τη στάση πολλών ΜΜΕ αλλά και μέσων κοινωνικής δικτύωσης τα οποία υποδαυλίζουν το εκρηκτικό περιβάλλον. Ο δημόσιος διάλογος επικεντρώνεται κυρίως σε ζητήματα που αφορούν αποκλειστικά τις αρμόδιες αρχές και τη δικαιοσύνη προκειμένου να διατηρείται ζωντανή η αμφισβήτηση των θεσμών. Την αντιπαράθεση για το θέμα των ευθυνών σε ό,τι αφορά στη μη εγκατάσταση της τηλεδιοίκησης διαδέχθηκαν οι διαφωνίες σχετικά με τον αριθμό των βαγονιών και το παράνομο υλικό που στη συνέχεια έδωσαν τη θέση τους στους λόγους που οδήγησαν τον γιο της εισαγγελέως στον θάνατο. Αυτόκλητοι λαϊκοί δικαστές εκδίδουν καθημερινά τις αμετάκλητες ετυμηγορίες τους υπέρ της μιας ή της άλλης άποψης στα τηλεπαράθυρα και στο διαδίκτυο.

Ο ακραίος λαϊκιστικός και αντι-συστημικός λόγος κάθε μορφής ανακαλεί στη μνήμη περιόδους που κόστισαν πολύ ακριβά στη χώρα. Η κατηγοριοποίηση και ο διαχωρισμός των πολιτών με βάση τη συμμετοχή τους ή μη στις συγκεντρώσεις για τη δεύτερη επέτειο της τραγωδίας των Τεμπών δηλητηριάζει την κοινωνία και δυναμιτίζει τη δημοκρατική ομαλότητα. Περιθώρια για αφοριστικές κραυγές και για νέα διχαστικά «ή εμείς ή αυτοί» δεν υπάρχουν. Σε μια περίοδο επικίνδυνων διεθνών αναταράξεων η χώρα χρειάζεται ισχυρή δημοκρατία και αξιόπιστη δικαιοσύνη. Η κατάλυσή τους μόνο χάος, αβεβαιότητα και νέες περιπέτειες θα φέρουν.