Πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί η τετραήμερη εργασία στην Ελλάδα;
Γιατί η μείωση του χρόνου εργασίας χωρίς αύξηση παραγωγικότητας μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερο κόστος, πιέσεις στις επιχειρήσεις και νέες ανισότητες στην αγορά εργασίας
Τετραήμερη εργασία στην Ελλάδα: Η δομή της ελληνικής οικονομίας, οι μικρές επιχειρήσεις και το επενδυτικό έλλειμμα
Το κυρίαρχο σχήμα της ιδέας της τετραήμερης εργασίας –που έχει ένα αδιαμφισβήτητο επικοινωνιακό πλεονέκτημα– είναι το «100:80:100»: πλήρεις αποδοχές, μειωμένος χρόνος εργασίας και διατήρηση της παραγωγικότητας. Σε μια σειρά από ευρωπαϊκές χώρες, όπως είναι η Ολλανδία, η Ισλανδία και η Ισπανία, οι πιλοτικές δοκιμές κατέδειξαν ότι στην ιδέα της τετραήμερης εργασίας «there is no one-size-fits-all». Τα αποτελέσματα εξαρτώνται απολύτως από την παραγωγικότητα της οικονομίας, τον κλάδο, το μέγεθος των επιχειρήσεων και τον βαθμό οργανωτικής ετοιμότητας.
Στην Ολλανδία, ο χαμηλότερος χρόνος εργασίας συνδυάζεται με υψηλή παραγωγικότητα (114% του μέσου όρου παραγωγικότητας της ΕΕ), ως αποτέλεσμα ενός ώριμου παραγωγικού μοντέλου. Στην Ισλανδία, με εξίσου υψηλή παραγωγικότητα (111% του μέσου όρου της ΕΕ), τα πιλοτικά προγράμματα μείωσης των ωρών εργασίας χωρίς μείωση αποδοχών, κατέγραψαν θετικά αποτελέσματα, κυρίως ως προς την ευημερία των εργαζομένων. Στην Ισπανία, με παραγωγικότητα στο 98% του μέσου όρου της ΕΕ, όπως και σε πολλές χώρες εκτός ΕΕ, αντίστοιχες πρωτοβουλίες βρίσκονται ακόμη σε φάση αξιολόγησης.
Η ιδέα της τετραήμερης εργασίας ακούγεται ωραία ως σύνθημα, αλλά η εφαρμογή της αποτελεί μια σύνθετη μεταρρύθμιση που δεν μπορεί να γίνεται ερήμην των ιδιαιτεροτήτων της πραγματικότητας της εκάστοτε οικονομίας. Η ελληνική αγορά εργασίας στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, καθώς διαθέτουμε το υψηλότερο ποσοστό αυτοαπασχόλησης (27%) στην ΕΕ. Ενδεικτικά, βάσει της έκθεσης του ΠΣ ΕΡΓΑΝΗ για το 2025, το 88% των επιχειρήσεων απασχολεί έως το πολύ 10 εργαζόμενους, ενώ μόλις το 2% των επιχειρήσεων, περίπου απασχολεί από 50 εργαζόμενους και άνω.
Η παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας, παρά τη βελτίωσή της κατά τα τελευταία χρόνια, παραμένει χαμηλή σε σχέση με την ΕΕ, περίπου στο 67% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Αυτό σημαίνει ότι, συχνά, απαιτείται περισσότερος χρόνος για την ίδια παραγωγή έργου.
Μεγάλο μέρος της απασχόλησης συγκεντρώνεται σε κλάδους όπως ο τουρισμός, η εστίαση και το λιανικό εμπόριο, κλάδοι οι οποίοι χαρακτηρίζονται από χαμηλότερη παραγωγικότητα και, κατ’ επέκταση, ανάγκη συνεχούς λειτουργίας. Σε τέτοιους τομείς, η μείωση των ωρών εργασίας χωρίς μείωση αποδοχών συνεπάγεται την αύξηση του κόστους μέσω προσλήψεων ή υπερωριών, την περαιτέρω μείωση των παραγωγικών δυνατοτήτων με αντίκτυπο στους μισθούς, την περισσότερη αδήλωτη υπερεργασία ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες και, σε σημαντικό βαθμό, το κλείσιμο επιχειρήσεων.
Αυτό σημαίνει ότι η εφαρμογή ενός τέτοιου μοντέλου δεν θα ήταν ομοιόμορφη, αλλά πιθανόν να δημιουργούσε ανισότητες μεταξύ επιχειρήσεων και κλάδων. Και γι’ αυτό, θέματα μείωσης ωρών θα μπορούσαν να προβλεφθούν σε κλαδικές συλλογικές συμβάσεις.
Η Ιστορία μάς διδάσκει ότι οι οικονομίες που κατάφεραν να βελτιώσουν τη σχέση μεταξύ χρόνου εργασίας και εισοδήματος, το πέτυχαν αφού πρώτα ενίσχυσαν την αξία που παράγεται ανά εργαζόμενο. Με άλλα λόγια, οι μεγάλες μειώσεις του χρόνου εργασίας ακολούθησαν σημαντικές αυξήσεις παραγωγικότητας – και όχι το αντίστροφο.
Το κλειδί βρίσκεται στις επενδύσεις. Η αύξηση της παραγωγικότητας απαιτεί επενδύσεις σε τεχνολογία, ψηφιοποίηση, κεφαλαιουχικό εξοπλισμό, ανθρώπινο κεφάλαιο και δεξιότητες. Η σταδιακή κάλυψη του επενδυτικού κενού, η αναβάθμιση της μεταποίησης και της βιομηχανίας καθώς και η στροφή σε δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας μπορούν να δημιουργήσουν τις συνθήκες για ουσιαστική βελτίωση της οικονομίας και των όρων εργασίας. Αν οι εβδομαδιαίες ώρες εργασίας μειωθούν από τις 40 στις 35, το κόστος εργασίας ανά ώρα αυξάνεται περίπου κατά 14%, ενώ, αν μειωθούν στις 32 ώρες, η αύξηση προσεγγίζει το 25%. Για μια οικονομία με ήδη χαμηλή ανταγωνιστικότητα, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση επενδύσεων, κλείσιμο επιχειρήσεων και αύξηση της ανεργίας.
Υπό αυτό το πρίσμα, η πρόταση του ΠΑΣΟΚ μοιάζει λιγότερο με μεταρρύθμιση και περισσότερο με πείραμα χωρίς δίχτυ ασφαλείας. Όλοι θα θέλαμε να δουλεύουμε λιγότερο και να αμειβόμαστε το ίδιο. Όμως, αυτό προϋποθέτει να παραμένει βιώσιμη και ενεργή η θέση εργασίας, και πάντα μέσα σε ένα πλαίσιο παραγωγικότητας που τη στηρίζει και τη διατηρεί.
Γιατί η μείωση του χρόνου εργασίας χωρίς αύξηση παραγωγικότητας μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερο κόστος, πιέσεις στις επιχειρήσεις και νέες ανισότητες στην αγορά εργασίας
17°
