Οι διαβολικοί εραστές της Ηπείρου το 1968: Το χρονικό της δολοφονίας του Χαρίση Πάντου, πάνω στην οποία βασίστηκε η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου, «Αναπαράσταση»
Η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία «Αναπαράσταση» (1970) του Θόδωρου Αγγελόπουλου αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά έργα του νέου ελληνικού κινηματογράφου και είναι εμπνευσμένη από ένα πραγματικό έγκλημα που συγκλόνισε την ελληνική κοινωνία στα τέλη της δεκαετίας του 1960. Το γεγονός στο οποίο βασίζεται είναι η δολοφονία του Χαρίση Πάντου από τη σύζυγό του και τον εραστή της, σε ένα απομονωμένο χωριό της Ηπείρου, το Πολυνέρι, τον Απρίλιο του 1968. Το Πολυνέρι είναι ένα μικρό χωριό στα ορεινά της Θεσπρωτίας, ανάμεσα στην Πλαταριά και τα Σύβοτα, που εκείνη την εποχή είχε περίπου 100 κατοίκους, κυρίως γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένους, καθώς οι άνδρες είχαν μεταναστεύσει είτε στην Ελλάδα είτε στο εξωτερικό για αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής, αφήνοντας πίσω τις οικογένειές τους. Αυτή η κοινωνική πραγματικότητα αποτέλεσε το υπόβαθρο για την τραγωδία.
Ο Χαρίσης Πάντος και η Λαμπρινή Σιώζου, της οποίας η καταγγελία οδήγησε στην διαλεύκανση της δολοφονίας
Στις 15 Απριλίου, ανήμερα της Κυριακής των Βαΐων, η 45χρονη Λαμπρινή Σιώζου φτάνει στο αστυνομικό τμήμα της περιοχής που βρισκόταν στην Πλαταριά, και καταγγέλλει την εξαφάνιση του 45χρονου κουνιάδου της Χαρίση Πάντου που ήταν πατέρας 4 παιδιών και είχε εξαφανιστεί από το χωριό για πάνω από 10 ημέρες. Ο Χαρίσης Πάντος ήταν από τους μετανάστες εργάτες που είχαν φύγει στη Γερμανία για να εξασφαλίσουν μια καλύτερη ζωή για την οικογένειά τους, αφήνοντας τη σύζυγο μόνη στο χωριό. Η απουσία του, που διήρκεσε μεγάλο χρονικό διάστημα, δημιούργησε συνθήκες συναισθηματικής αποξένωσης.
Η γυναίκα του, ζώντας σε ένα περιβάλλον περιορισμένο και καταπιεστικό, συνδέθηκε ερωτικά με έναν συγχωριανό τους. Η σχέση αυτή δεν ήταν απλώς ένα κρυφό ειδύλλιο, αλλά εξελίχθηκε σε έναν δεσμό που αμφισβητούσε ανοιχτά τις κοινωνικές νόρμες της εποχής. Στην κλειστή κοινωνία του χωριού, τέτοιου είδους σχέσεις θεωρούνταν σοβαρή παραβίαση της τιμής και της ηθικής τάξης. Η καταγγελία της Λαμπρινής δεν περιορίστηκε στην εξαφάνιση του Πάντου. Ανέφερε στους χωροφύλακες ότι υποψιαζόταν τη δολοφονία του και μάλιστα κατονόμασε τη σύζυγό του, την 40χρονη Αγγελική, ως υπεύθυνη για το έγκλημα. Αποκάλυψε στους χωροφύλακες κάτι που ήταν κοινό μυστικό στο χωριό: η Αγγελική είχε σχέσεις με τον 40χρονο Κώστα Τζώρτζη, ο οποίος ήταν αγροφύλακας στην περιοχή, παντρεμένος και πατέρας τριών παιδιών.
Όταν ο Πάντος είχε επιστρέψει στο χωριό από τη Γερμανία, βρέθηκε αντιμέτωπος με μια πραγματικότητα που δεν μπορούσε να ελέγξει. Οι ακριβείς λεπτομέρειες του τι προηγήθηκε της δολοφονίας δεν είναι πλήρως καταγεγραμμένες με απόλυτη ακρίβεια, αλλά σύμφωνα με τις μαρτυρίες της εποχής, η σύζυγός του και ο εραστής της είχαν ήδη αποφασίσει να τον σκοτώσουν. Η υπόθεση δεν καταγράφηκε εκτενώς. Τα μέσα ενημέρωσης της εποχής -αρχή της Χούντας- ήταν περιορισμένα, και πολλές λεπτομέρειες χάθηκαν ή παραμορφώθηκαν μέσα από προφορικές αφηγήσεις. Αυτό αφήνει ένα περιθώριο αβεβαιότητας γύρω από τα ακριβή γεγονότα.
Εγώ του πρότεινα να σκοτώσουμε τον μακαρίτη κι εκείνος δέχθηκε, πανάθεμά τον. Όχι, πες μου σε παρακαλώ. Εγώ τρελάθηκα και ήθελα να κάμω έγκλημα. Εκείνος δεν έπρεπε να με συγκρατήσει; Έπρεπε. Άρα εγώ είμαι αθώα. Ο φίλος μου φταίει.
Από τις έρευνες που έκαναν οι χωροφύλακες επιβεβαιώθηκε ότι ο Χαρίσης Πάντος εκείνες τις ημέρες είχε βρεθεί στα Ιωάννινα, όπου είχε εκδώσει εισιτήριο με το λεωφορείο για να πάει στην Αθήνα. Η σύζυγός του Αγγελική παρέδωσε στους χωροφύλακες ένα γράμμα που είχε σταλεί από τα Ιωάννινα και μέσα στο οποίο ο Πάντος της έγραφε ότι θα αναχωρούσε για τη Γερμανία και θα επέστρεφε μετά από χρόνια. Οι χωροφύλακες βρέθηκαν σε αδιέξοδο. Μάλιστα η Αγγελική κατηγόρησε τη Λαμπρινή ότι εκείνη είχε σχέσεις με τον άνδρα της και την κατηγορούσε για φόνο επειδή εκείνος έφυγε. Από τις νέες έρευνες που έγιναν οι χωροφύλακες διαπίστωσαν ότι όντως υπήρχε ερωτική σχέση μεταξύ της Πάντου και του Τζώρτζη, οπότε άλλαξαν τακτική. Διαπίστωσαν ότι ο Πάντος είχε κάνει ανάληψη από την τράπεζα ένα μάλλον μικρό ποσό για ένα τόσο μεγάλο ταξίδι, ενώ στο βιβλίο εγγραφών του ξενοδοχείου στα Ιωάννινα, δίπλα στο όνομα Χαρίσης Πάντος αναφερόταν και μία γυναίκα με το όνομα Όλγα, που όμως δεν ήταν αυτό της γυναίκας του -ήταν το όνομα της γυναίκας του Τζώρτζη.
Αυτή τον έπνιξε. Η βρώμα με παρέσυρε. Με είχε δέσει με το σεξ και με εξαπάτησε όπως η Εύα τον Αδάμ.
Η Αγγελική Πάντου κλήθηκε για ανάκριση στην Πλαταριά και ο Τζώρτζης στην Χωροφυλακή στην Ηγουμενίτσα. Και οι δύο δήλωσαν άγνοια για την τύχη του εξαφανισμένου άνδρα. Οι επικεφαλής της Χωροφυλακής τους πίεσαν παραπάνω λέγοντας στην Αγγελική ότι ο Τζώρτζης τα ομολόγησε όλα. Η Πάντου έπεσε στην παγίδα και ομολόγησε, υποστηρίζοντας όμως ότι τον φόνο τον έκανε ο Τζώρτζης. Το ίδιο έκανε και ο Τζώρτζης, υποστηρίζοντας, όπως και η Πάντου, ότι το έκαναν σε άμυνα, γιατί τους επιτέθηκε ο Χαρίσης όταν τους έπιασε στα πράσα μέσα στην οικογενειακή στέγη. Αλλά το υποτιθέμενο μαχαίρι που κρατούσε το θύμα δεν είχε βρεθεί στο σημείο του εγκλήματος, οπότε και στους δύο απαγγέλθηκε η κατηγορία για έγκλημα εκ προμελέτης.
Η Αγγελική Πάντου και ο Κώστα Τζώρτζης
Ο Κώστας τον περίμενε πίσω από την πόρτα. Του έπιασε τα χέρια και εγώ του πέρασα την θηλιά του σκοινιού στον λαιμό και τράβηξα με δύναμη, μέχρι που πέθανε. Μαζί τον σκοτώσαμε. Εκείνος τον κράταγε κι εγώ τον έπνιξα.
Στην απολογία τους οι δύο εξήγησαν πως έγινε το φονικό. Τον περίμεναν στο σπίτι. Όταν έφτασε ο Χαρίσης και μπήκε στο υπνοδωμάτιο, τον έπιασε από πίσω ο Τζώρτζης που ήταν κρυμμένος πίσω από την πόρτα και η Αγγελική του πέρασε ένα σχοινί στον λαιμό, το οποίο το είχε περάσει με λάδι για να γλιστράει. Στη συνέχεια τράβηξε απότομα τη θηλιά, με τόση δύναμη που έσπασε ο αυχένας του συζύγου της, ο οποίος έπεσε νεκρός μέσα στο δωμάτιο. Εκείνη την ώρα επέστρεφαν τα παιδιά από το σχολείο, οπότε τον έριξαν πρόχειρα στην καταπακτή του υπογείου. Η Αγγελική φρόντισε τα παιδιά της και τα έβαλε για ύπνο. Αργά τη νύχτα ο Τζώρτζης ήρθε ξανά στο σπίτι, και αφού τύλιξαν με ένα σεντόνι το πτώμα, το έβαλαν σε έναν λάκκο στην αυλή και το σκέπασαν με πέτρες και χώμα.
Την άλλη μέρα η Αγγελική σκάλισε τον κήπο και φύτεψε πάνω στον τάφο κρεμμυδάκια και μία κυδωνιά. Από την πλευρά του ο Τζώρτζης έδωσε μία λίγο διαφορετική εκδοχή, θέλοντας να παρουσιάσει τον εαυτό του θύμα της ερωτικής έλξης προς την Αγγελική και πως όλα όσα έγιναν οφείλονταν στην «κακιά ώρα». Αφού τελείωσαν με τις διαδικασίες της εξαφάνισης του πτώματος, έκαναν τα σχέδια για να δημιουργήσουν το άλλοθι που εμφάνισαν αργότερα.
Πήγαν μαζί στα Ιωάννινα όπου ταχυδρόμησαν ένα παλαιότερο γράμμα του Πάντου που αναφερόταν σε ταξίδι του στη Γερμανία, και αφού έβγαλαν ένα εισιτήριο στο όνομα του Πάντου για την Αθήνα, πήγαν στο ξενοδοχείο όπου και πάλι με το διαβατήριό του κοιμήθηκαν το βράδυ. Το μόνο λάθος ήταν ότι ο Τζώρτζης είχε δηλώσει ως όνομα της γυναίκας, όχι εκείνο της Αγγελικής αλλά της πραγματικής του γυναίκας, της Όλγας. Η ομολογία τους, αν και σημαντική για τη δικαστική εξέλιξη της υπόθεσης, δεν έλυσε τα βαθύτερα ερωτήματα που προέκυψαν για το τι οδήγησε δύο ανθρώπους σε μια τέτοια πράξη. Ήταν απλώς ένα έγκλημα πάθους ή αποτέλεσμα κοινωνικών πιέσεων;
Ο άντρας μου με έδερνε, με παραμελούσε και με απειλούσε ότι θα με σκοτώσει. Τον πρόλαβα εγώ όμως. Κάθε τόσο έφευγε για την Γερμανία. Εγώ ήμουνα γυναίκα θερμή. Λογικό ήταν να βρω άλλον άνδρα.
Η αναπαράσταση του εγκλήματος έγινε μπροστά σε όλο το χωριό που καταφερόταν εναντίον του παράνομου ζευγαριού. Οι δύο δράστες προφυλακίστηκαν στις φυλακές της Κέρκυρας, ενώ η δίκη έγινε στις 2 Δεκεμβρίου του 1968 και πάλι στην Κέρκυρα. Η σκληρότητα του εγκλήματος άφηνε υπόνοιες ότι θα μπορούσαν να καταδικαστούν σε θάνατο, με το ζευγάρι να κατηγορεί και πάλι ο ένας τον άλλο. Από την ακροαματική διαδικασία προέκυψαν πολλά ακόμα στοιχεία που σόκαραν το δικαστήριο και τα ήθη της εποχής, όπως το γεγονός ότι η Αγγελική εκτός από τον Τζώρτζη είχε αρκετούς ακόμα εραστές, ενώ ειπώθηκε ότι ο νεκρός διατηρούσε σχέσεις με τη Λαμπρινή, τη γυναίκα του αδελφού του. Σύμφωνα με τον εισαγγελέα οι κατηγορούμενοι διέπραξαν ένα άκρως ειδεχθές έγκλημα και δεν είχαν δείξει κανένα σημάδι μεταμέλειας. Ζήτησε να καταδικαστεί σε ισόβια η Αγγελική Πάντου και σε θάνατο ο Τζώρτζης.
Η τελική απόφαση ήταν ισόβια και για τους δύο «διαβολικούς εραστές» όπως τους ανέφεραν τα πρωτοσέλιδα των αθηναϊκών εφημερίδων της εποχής. Αποφυλακίστηκαν 20 χρόνια μετά. Η Αγγελική σκοτώθηκε σε τροχαίο δυστύχημα, ενώ ο Τζώρτζης έζησε το υπόλοιπο της ζωής του στην αφάνεια.
Η υπόθεση αυτή προκάλεσε έντονο ενδιαφέρον όχι μόνο λόγω της βιαιότητάς της, αλλά κι επειδή αποκάλυψε τις αντιφάσεις της ελληνικής επαρχίας εκείνης της εποχής. Από τη μία πλευρά, υπήρχε μια αυστηρή ηθική τάξη, βασισμένη στην τιμή, την οικογένεια και την κοινωνική εικόνα. Από την άλλη, οι πραγματικές συνθήκες ζωής, η φτώχεια, η μοναξιά και η καταπίεση δημιουργούσαν ένα υπόστρωμα έντασης και απελπισίας.
Η δολοφονία του Χαρίση Πάντου είναι μια ιστορία που ξεπερνά τα όρια ενός εγκλήματος. Είναι μια ιστορία για τη μοναξιά, την κοινωνική απομόνωση, τις ανθρώπινες σχέσεις και τις πιέσεις που μπορούν να οδηγήσουν σε ακραίες πράξεις. Μέσα από την κινηματογραφική της μεταφορά στην «Αναπαράσταση», η ιστορία συνεχίζει να προκαλεί σκέψη και προβληματισμό, υπενθυμίζοντας ότι πίσω από κάθε έγκλημα υπάρχει ένα πλέγμα αιτίων που αξίζει να εξεταστεί σε βάθος.
17°
