Ποιες ήταν η Αγίες Σοφία, Πίστη, Ελπίδα και Αγάπη τη μνήμη των οποίων τιμά η Εκκλησία σήμερα - Ο βίος και τα φρικτά βασανιστήρια
Τη μνήμη της Αγίας Σοφίας και των τριών κορών της, Πίστης, Ελπίδας και Αγάπης, εορτάζει σήμερα, 17 Σεπτεμβρίου, η Εκκλησίαμας.
Η Αγία Σοφία και οι τρεις κόρες της, Πίστις, Ελπίς και Αγάπη, συγκαταλέγονται στους αρχαιότερους μάρτυρες της χριστιανικής παράδοσης. Έζησαν στα χρόνια του αυτοκράτορα Αδριανού, μεταξύ 117 και 138 μ.Χ., και η ιστορία του μαρτυρίου τους διατηρήθηκε επί αιώνες ως παράδειγμα ακλόνητης πίστης.
Βασική πηγή για τον βίο τους αποτελεί το «Μαρτύριον των αγίων γυναικών Σοφίας και των θυγατέρων αυτής Πίστεως, Ελπίδος και Αγάπης» του Αγίου Συμεών του Μεταφραστή, ο οποίος έζησε περίπου από το 910 έως το 987. Το έργο περιλαμβάνεται στην Ελληνική Πατρολογία του J.-P. Migne.
Από το Μιλάνο στη Ρώμη
Σύμφωνα με την παράδοση, η Σοφία καταγόταν από σημαντική οικογένεια και ζούσε αρχικά σε πόλη της Ιταλίας, κοντά στα Μεδιόλανα, το σημερινό Μιλάνο. Έμεινε νωρίς χήρα και αργότερα εγκαταστάθηκε με τις τρεις κόρες της στη Ρώμη. Τα ονόματά τους παρέπεμπαν στις τρεις βασικές χριστιανικές αρετές του Αποστόλου Παύλου, ενώ η μητέρα τους φρόντισε να τις αναθρέψει με πίστη, αγνότητα, ευσπλαχνία και αφοσίωση στον Θεό.
Στη Ρώμη η οικογένεια έγινε γρήγορα γνωστή και, σύμφωνα πάντα με το συναξάρι, ο διοικητής Αντίοχος ενημέρωσε τον Αδριανό ότι μητέρα και κόρες πίστευαν στον χριστιανικό Θεό και απέρριπταν τους ειδωλολατρικούς θεούς. Ο αυτοκράτορας διέταξε τη σύλληψή τους και οδηγήθηκαν στον δικαστή. Η Σοφία δήλωσε τότε πως το πολυτιμότερο όνομά της ήταν το «χριστιανή» και ότι είχε αφιερώσει στον Χριστό και τις τρεις θυγατέρες της.
Οι κόρες παραδόθηκαν για τρεις ημέρες στη συγκλητική Παλλαδία, διάστημα κατά το οποίο η Σοφία τις προετοίμασε για όσα θα ακολουθούσαν, ζητώντας τους να μην υποχωρήσουν. Όταν επέστρεψαν ενώπιον του δικαστή, εκείνος χρησιμοποίησε κολακείες, υποσχέσεις για πλούτη και βασιλική εύνοια, αλλά και απειλές. Οι τρεις τους απάντησαν: «Εμείς ούτε στις υποσχέσεις σου υποχωρούμε, ούτε τις απειλές για τα βασανιστήρια υπολογίζουμε», αρνούμενες να αποκηρύξουν την πίστη τους.
Ο δικαστής αποφάσισε τότε να τις εξετάσει χωριστά. Η Πίστις ήταν δώδεκα ετών, η Ελπίς δέκα και η Αγάπη μόλις εννέα. Πρώτη οδηγήθηκε μπροστά του η Πίστις, από την οποία απαίτησε να θυσιάσει στην Άρτεμη. «Κάνε λοιπόν αυτό που θέλεις. Διάταξε όποια βασανιστήρια επιθυμείς. Διότι είναι προτιμότερο να πάθω τα πάντα, παρά να πεισθώ να πράξω αυτό που θέλεις εσύ», του απάντησε.
Κατά την αγιολογική διήγηση, η Πίστις υποβλήθηκε σε ραβδισμό και σειρά σκληρών βασανιστηρίων, ενώ περιγράφονται θαυμαστά περιστατικά κατά τα οποία παρέμενε αβλαβής. Τελικά καταδικάστηκε σε αποκεφαλισμό. Πριν από την εκτέλεση ζήτησε την προσευχή της μητέρας της και ενθάρρυνε τις αδελφές της: «Ας μείνουμε λοιπόν ακλόνητες στην πίστη μας έως τέλους. Ας μη φοβηθούμε και υποχωρήσουμε», καλώντας τες να έχουν «το ίδιο φρόνημα και το ίδιο τέλος».
Ακολούθησε η δεκάχρονη Ελπίς, η οποία αρνήθηκε επίσης να προσκυνήσει την Άρτεμη, δηλώνοντας πως τίποτα «ευχάριστο ή δυσάρεστο» δεν θα άλλαζε την πίστη της στον Χριστό. Το συναξάρι αναφέρει μαστίγωμα, πυρακτωμένο καμίνι, σιδερένια όργανα βασανισμού και λέβητα με πίσσα και ρετσίνι, περιγράφοντας παράλληλα θαυμαστή προστασία της. Καταδικάστηκε τελικά σε αποκεφαλισμό, αφού προηγουμένως αγκάλιασε και φίλησε το σώμα της Πίστεως.
Η εννιάχρονη Αγάπη και η κοίμηση της Σοφίας
Τελευταία οδηγήθηκε στον δικαστή η εννιάχρονη Αγάπη, η οποία παρέμεινε εξίσου ανυποχώρητη. «Μη ξεγελιέσαι από τη νεαρή ηλικία μου και νομίζεις πως θα με εξαπατήσεις και θα με παρασύρεις», του είπε. Σύμφωνα με την παράδοση, βασανίστηκε, ρίχτηκε σε πυρακτωμένο καμίνι χωρίς να καεί και τελικά καταδικάστηκε, όπως οι αδελφές της, σε αποκεφαλισμό. Η Σοφία βρισκόταν κοντά της μέχρι το τέλος, ενθαρρύνοντάς την να παραμείνει σταθερή.
Μετά τον θάνατο και της Αγάπης, η Σοφία περιποιήθηκε τις σορούς των τριών κοριτσιών, τις άλειψε με μύρο, τις τύλιξε με σάβανα και τις τοποθέτησε μαζί σε μικρό ναό που είχε ανεγείρει. Τρεις ημέρες αργότερα επέστρεψε εκεί για το μνημόσυνό τους και προσευχήθηκε: «Τίμια σφάγια, που βρίσκεσθε πλέον κοντά στον Θεό, θυσίες που γίνατε ευπρόσδεκτες από τον Ιησού Χριστό, δεχθείτε τη μητέρα σας ως συγκάτοικο στην ίδια σκηνή, στην ουράνια κατοικία σας».
Η μνήμη τους σε Ανατολή και Δύση
Ο Συμεών ο Μεταφραστής αναφέρει ότι μετά την προσευχή η Σοφία «κοιμήθηκε τον ύπνο που αρμόζει στους δικαίους». Ευσεβείς γυναίκες την ενταφίασαν στην ίδια λάρνακα με τις τρεις θυγατέρες της. Η τιμή τους διαδόθηκε στην Ορθόδοξη Ανατολή και τη Ρωμαιοκαθολική Δύση. Η Ανατολή εορτάζει τη μνήμη τους στις 17 Σεπτεμβρίου, ενώ στη Δύση συναντώνται οι ημερομηνίες 1 Αυγούστου και 30 Σεπτεμβρίου και άλλες σε παλαιότερα ημερολόγια.
Στα δυτικά λειτουργικά κείμενα τα ονόματά τους συναντώνται ως Sapientia, Fides, Spes και Charitas ή ως Sophia, Pistis, Elpis και Agape. Για τον τόπο του μαρτυρίου και της ταφής, οι αρχαίες πηγές αναφέρουν άλλοτε τη Via Aurelia και άλλοτε τη Via Appia. Στην Ελλάδα η τιμή τους παραμένει έντονη, με ναούς και παρεκκλήσια αφιερωμένα στη μνήμη τους, ενώ τα ονόματα Σοφία, Πίστις, Ελπίς και Αγάπη παραμένουν ιδιαίτερα διαδεδομένα.
Από το Σινούκ και τα φυλάκια της Στρογγύλης και της Ρω μέχρι τους ανθρώπους που κρατούν το Καστελλόριζο ζωντανό, ένα οδοιπορικό στο ανατολικότερο άκρο της Ελλάδας
20°
