Γερμανία: 36 χρόνια μετά την επανένωση, η Ανατολή έχει ακόμη τη μισή περιουσία από τη Δύση

Τριάντα έξι χρόνια μετά την επανένωση της Γερμανίας, η οικονομική απόσταση ανάμεσα στην πρώην Ανατολική και τη Δυτική Γερμανία έχει περιοριστεί εντυπωσιακά σε ορισμένους τομείς. Σε άλλους, όμως, το τείχος μοιάζει να μην έχει πέσει ποτέ εντελώς.

Η ανεργία, που για χρόνια αποτελούσε το πιο ορατό σύμβολο της οικονομικής ανισότητας, έχει πλέον πλησιάσει σημαντικά τα επίπεδα της δυτικής Γερμανίας. Αντίθετα, σε μισθούς και κυρίως σε συσσωρευμένο πλούτο η απόσταση παραμένει μεγάλη: τα νοικοκυριά στην ανατολική Γερμανία διαθέτουν κατά μέσο όρο περίπου τη μισή καθαρή περιουσία από εκείνα στη Δύση.

Οι διαφορές αυτές έχουν αποκτήσει και έντονη πολιτική διάσταση. Το Reuters σημειώνει ότι ένα μέρος των κατοίκων της Ανατολής θεωρεί πως εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως πολίτης «δεύτερης κατηγορίας» και ότι οι οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες έχουν συμβάλει στην ενίσχυση της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) στην περιοχή. Το ακροδεξιό κόμμα ήρθε πρώτο στις εκλογές της Σαξονίας-Άνχαλτ στις 6 Σεπτεμβρίου, συγκεντρώνοντας περίπου 44% των ψήφων.

Η τεράστια διαφορά στην ανεργία σχεδόν έκλεισε

Στα πρώτα χρόνια μετά την επανένωση του 1990, η απώλεια θέσεων εργασίας στην Ανατολή ήταν δραματική.

Η κατάρρευση ή η αναδιάρθρωση των κρατικών επιχειρήσεων της πρώην Ανατολικής Γερμανίας εκτόξευσε την ανεργία κοντά στο 20% στα τέλη της δεκαετίας του 1990, σχεδόν στο διπλάσιο επίπεδο από τη δυτική πλευρά της χώρας.

Η εικόνα σήμερα είναι πολύ διαφορετική. Το 2025 η καταγεγραμμένη ανεργία στην ανατολική Γερμανία βρισκόταν στο 8,6%, έναντι 6,4% στη Δύση. Ακόμη μικρότερη είναι η διαφορά στο ποσοστό απασχόλησης: το 75,9% των ανθρώπων εργάσιμης ηλικίας στην Ανατολή είχε δουλειά, μόλις 1,6 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα από τη Δύση.

Στις γυναίκες το χάσμα έχει πρακτικά εξαφανιστεί: εργάζεται το 74% στην Ανατολή και το 74,1% στη Δύση.

Οι μισθοί όμως παραμένουν χαμηλότεροι

Στο διαθέσιμο εισόδημα η σύγκλιση είναι επίσης σημαντική, αλλά όχι πλήρης. Το 2008, το διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών στα ανατολικά κρατίδια –μαζί με το Βερολίνο– αντιστοιχούσε περίπου στο 82% του δυτικού επιπέδου. Μέχρι το 2024 είχε φτάσει περίπου στο 92%.

Σε απόλυτους αριθμούς, το διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα ήταν περίπου 25.900 ευρώ τον χρόνο στην Ανατολή, έναντι 28.100 ευρώ στη Δύση – διαφορά περίπου 2.200 ευρώ.

Μεγαλύτερη παραμένει η απόσταση στις αποδοχές των εργαζομένων πλήρους απασχόλησης. Το 2025 οι διάμεσες ακαθάριστες ετήσιες αποδοχές, χωρίς να υπολογίζεται το Βερολίνο, ήταν 46.013 ευρώ στην ανατολική Γερμανία και 55.435 ευρώ στη δυτική. Η απόσταση ξεπερνά έτσι τα 9.400 ευρώ ετησίως.

Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά: η ζωή στην Ανατολή είναι συχνά φθηνότερη.

Τα ζητούμενα ενοίκια σε κρατίδια όπως η Σαξονία, η Σαξονία-Άνχαλτ και η Θουριγγία βρίσκονται περίπου 30%-40% κάτω από τον γερμανικό μέσο όρο, αντισταθμίζοντας ένα μέρος της μισθολογικής διαφοράς.

Το πραγματικό χάσμα βρίσκεται στον πλούτο

Εκεί όπου η επανένωση δεν έχει ακόμη οδηγήσει σε ουσιαστική σύγκλιση είναι η περιουσία. Το 2013, η μέση καθαρή περιουσία ενός νοικοκυριού στα ανατολικά κρατίδια, μαζί με το Βερολίνο, ήταν 61.200 ευρώ. Μέχρι το 2023 είχε υπερδιπλασιαστεί, φτάνοντας τα 125.500 ευρώ.

Στη δυτική Γερμανία, όμως, το αντίστοιχο ποσό αυξήθηκε την ίδια περίοδο από 140.300 σε 257.100 ευρώ.

Με άλλα λόγια, το μέσο νοικοκυριό της Ανατολής διαθέτει μόλις περίπου 49% του πλούτου ενός δυτικού νοικοκυριού.

Η διαφορά φτάνει περίπου τα 132.000 ευρώ ανά νοικοκυριό.

Και αυτό είναι ένα χάσμα πολύ δυσκολότερο να κλείσει από εκείνο των μισθών, επειδή η περιουσία μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά: ακίνητα, επενδύσεις και αποταμιεύσεις δημιουργούν πλούτο που μπορεί να κληρονομηθεί.

1,2 εκατ. άνθρωποι έφυγαν προς τη Δύση

Η Ανατολική Γερμανία κουβαλά επίσης το δημογραφικό αποτύπωμα των πρώτων δεκαετιών μετά την επανένωση.

Από το 1991 έως το 2024, η καθαρή μετακίνηση πληθυσμού από την Ανατολή προς τη Δύση έφτασε περίπου τα 1,2 εκατ. άτομα, χωρίς να υπολογίζεται το Βερολίνο. Ένα μεγάλο μέρος εκείνων που έφυγαν ήταν νέοι σε παραγωγική ηλικία.

Το αποτέλεσμα είναι ένας πληθυσμός μεγαλύτερης ηλικίας και μια μικρότερη δεξαμενή εργαζομένων.

Το 2022 οι ηλικίες 18 έως 64 ετών αντιστοιχούσαν στο 57,5% του πληθυσμού των ανατολικών κρατιδίων –πλην Βερολίνου– έναντι 61,6% στη δυτική Γερμανία. Από το 2015 και μετά, ο πληθυσμός της Ανατολής εξακολουθεί να μειώνεται, την ώρα που εκείνος της Δύσης αυξάνεται.

Και οι επιχειρήσεις επενδύουν λιγότερο

Στο δημογραφικό πρόβλημα προστίθεται και το επενδυτικό. Σύμφωνα με στοιχεία του οικονομικού ινστιτούτου Ifo που επικαλείται το Reuters, οι επιχειρήσεις στην ανατολική Γερμανία επενδύουν περίπου 25% λιγότερο ανά εργαζόμενο σε σχέση με τις επιχειρήσεις στη δυτική πλευρά της χώρας.

Ο συνδυασμός χαμηλότερων επενδύσεων, γηρασμένου πληθυσμού και μικρότερου εργατικού δυναμικού μπορεί να κάνει δυσκολότερη την περαιτέρω σύγκλιση.

Η οικονομική ιστορία της επανενωμένης Γερμανίας είναι επομένως διπλή. Στην αγορά εργασίας, η απόσταση ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση έχει συρρικνωθεί όσο λίγοι θα φαντάζονταν στις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Στον πλούτο, στους μισθούς και στη δημογραφία, όμως, τα σύνορα της παλιάς Γερμανίας εξακολουθούν να αφήνουν το αποτύπωμά τους – περισσότερες από τρεις δεκαετίες αφότου εξαφανίστηκαν από τον χάρτη.

Πηγή: Reuters