Μαθηματικός αμφισβητεί τον μύθο γύρω από τις οπτικές ψευδαισθήσεις του Παρθενώνα
Ένας μαθηματικός αμφισβητεί αυτό που ενδέχεται να αποτελεί έναν από τους μακροβιότερους μύθους στην ιστορία, μελετώντας τις οπτικές ψευδαισθήσεις στον Παρθενώνα.
Σύμφωνα με το The Guardian, έπειτα από λεπτομερή έρευνα και μια σειρά μαθηματικών μοντέλων, ο καθηγητής Αλέν Γκοριελί του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης κατέληξε σε ένα άβολο συμπέρασμα για τον Παρθενώνα: οι οπτικές ψευδαισθήσεις που υποτίθεται ότι διορθώνουν οι καμπύλες είτε δεν έχουν πραγματική βάση είτε είναι πρακτικά ανεπαίσθητες. Με λίγα λόγια, οι ίδιες οι ψευδαισθήσεις είναι μια ψευδαίσθηση.
Στη μελέτη του, ο Γκοριελί εντοπίζει την προέλευση του μύθου στον Ρωμαίο αρχιτέκτονα και μηχανικό Βιτρούβιο, ο οποίος έγραψε για τον Παρθενώνα 400 χρόνια μετά την κατασκευή του. Η περιγραφή του πέρασε στα βιβλία αρχιτεκτονικής και σταδιακά καθιερώθηκε ως δεδομένο. Ακόμη και τα σημερινά chatbots τεχνητής νοημοσύνης εξακολουθούν να αναπαράγουν την ιστορία. «Πιστεύω πράγματι ότι μπορεί να είναι ο αρχαιότερος μύθος που έχουμε», είπε ο Γκοριελί, «με εξαίρεση τη θρησκεία».
Τι υποστηρίζει ο μαθηματικός για τη βάση του Παρθενώνα;
Ένας από τους συνηθέστερους ισχυρισμούς που αμφισβητεί ο μαθηματικός αφορά τη βάση του Παρθενώνα, το λεγόμενο στυλοβάτη. Οι μετρήσεις δείχνουν ότι οι πλευρές της βάσης δεν είναι οριζόντιες, αλλά σχηματίζουν ένα ήπιο τόξο, το οποίο υψώνεται κατά 6 εκατοστά στο κέντρο. Σύμφωνα με τον Βιτρούβιο, αυτό διορθώνει μια οπτική ψευδαίσθηση που θα έκανε τη βάση να φαίνεται ότι βυθίζεται στο μέσο.
Το φαινόμενο της «κοιλότητας» έχει αποδοθεί σε δύο υποτιθέμενους μηχανισμούς της όρασης. Ο πρώτος υποστηρίζει ότι οι μακριές οριζόντιες γραμμές μοιάζουν απλώς να καμπυλώνουν προς τα κάτω στο κέντρο. Ο Γκοριελί, όμως, δεν βρήκε στοιχεία που να επιβεβαιώνουν κάτι τέτοιο. Η δεύτερη θεωρία υποστηρίζει ότι η μαρμάρινη κιονοστοιχία του Παρθενώνα δημιουργεί την ψευδαίσθηση. Βασίζεται στην ψευδαίσθηση του Χέρινγκ, σύμφωνα με την οποία παράλληλες γραμμές σε μια δισδιάστατη επιφάνεια μπορεί να φαίνονται καμπυλωμένες όταν άλλες γραμμές τέμνουν το οπτικό τους πεδίο. Ωστόσο, η ψευδαίσθηση του Χέρινγκ είναι εντονότερη όταν οι γραμμές που τέμνουν τις παράλληλες σχηματίζουν οξείες γωνίες. Οι κίονες του Παρθενώνα είναι υπερβολικά κατακόρυφοι για να προκαλέσουν αυτή την ψευδαίσθηση, ενώ δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι το φαινόμενο λειτουργεί καν στον τρισδιάστατο χώρο, υποστηρίζει ο Γκοριελί.
Ένας ακόμη ισχυρισμός αφορά τις διογκώσεις στους κίονες του Παρθενώνα – μια καμπυλότητα που είναι γνωστή ως «ένταση» (entasis) – οι οποίες υποτίθεται ότι διορθώνουν μια οπτική ψευδαίσθηση που θα έκανε τους κίονες να φαίνονται υπερβολικά λεπτοί στο μέσο τους. Και πάλι, ο Γκοριελί δεν βρήκε στοιχεία που να επιβεβαιώνουν την ύπαρξη της συγκεκριμένης ψευδαίσθησης. Επιπλέον, οι κίονες του Παρθενώνα διογκώνονται μόλις κατά 18 χιλιοστά, μια διαφορά που είναι σχεδόν ανεπαίσθητη από τις συνήθεις αποστάσεις θέασης.
Τι εκτιμά ο μαθηματικός για τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του Παρθενώνα;
Ο Γκοριελί, ο οποίος εξετάζει και απορρίπτει στη μελέτη του και άλλες υποτιθέμενες «οπτικές διορθώσεις», παραδέχεται ότι «βρέθηκε σε έναν μικρό λαβύρινθο» προσπαθώντας να συγκεντρώσει όλα τα διαθέσιμα στοιχεία. Εκτιμά ότι οι αρχιτέκτονες του Παρθενώνα είχαν άλλους λόγους για αυτά τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά.
Η καμπυλότητα της βάσης μπορεί να εμπόδιζε τη δημιουργία λιμναζόντων νερών από τη βροχή, ενώ οι καμπυλωτοί κίονες μπορεί απλώς να έδιναν στους αρχαίους Έλληνες την αίσθηση ενός πιο οργανικού και αισθητικά ευχάριστου οικοδομήματος, γράφει στο περιοδικό Royal Society Open Science. Δεν είναι σαφές γιατί ο μύθος έχει επιβιώσει για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, όμως ο Γκοριελί εκτιμά ότι εν μέρει ευθύνεται η αντίληψη της αρχαίας Ελλάδας ως ενός πολιτισμού με εξαιρετικά υψηλό επίπεδο γνώσης και ευρηματικότητας.
Ασυνήθιστα για ακαδημαϊκή μελέτη, ο Γκοριελί ολοκληρώνει την εργασία του καλώντας τους αναγνώστες να την αφήσουν στην άκρη και να κάνουν μια βόλτα στην πόλη. «Εμπιστευτείτε τα ίδια σας τα μάτια, αμφισβητήστε αυτό που βλέπετε και αποφασίστε μόνοι σας αν η θεωρία των οπτικών διορθώσεων αντέχει στον έλεγχο», γράφει.
Ο Φρανκ Σάλμον, καθηγητής Ιστορίας της Κλασικής Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, δήλωσε: «Ορισμένοι ειδικοί αντιμετωπίζουν εδώ και καιρό με επιφύλαξη τις εξηγήσεις του Βιτρούβιου, αναγνωρίζοντας τους κινδύνους που ενέχει η χρήση του κειμένου του ως ενός είδους “Βίβλου” για την ερμηνεία των αρχιτεκτονικών πρακτικών στην Ελλάδα, αιώνες πριν από την εποχή του. Παράλληλα, υπάρχει και η απώλεια των πολυάριθμων ελληνικών κειμένων για την αρχιτεκτονική των ναών, τα οποία ο ίδιος υποστήριζε ότι είχε διαβάσει όταν συνέτασσε το δικό του έργο».
23°
