Αλ Κάιντα: Από τον μπιν Λάντεν στο Σαχέλ – Πού βρίσκεται σήμερα η οργάνωση
Είκοσι πέντε χρόνια μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, η Αλ Κάιντα δεν έχει πλέον τη δύναμη και την κεντρική δομή που διέθετε την εποχή του Οσάμα μπιν Λάντεν. Ωστόσο, παρά τις μεγάλες απώλειες στην ηγεσία της, την άνοδο του Ισλαμικού Κράτους και τη διάσπαση σημαντικών παρακλαδιών της, εξακολουθεί να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς και υποστήριξης για τζιχαντιστικές οργανώσεις, κυρίως στην Αφρική.
Όπως σημειώνει το Reuters, η οργάνωση έχει εξελιχθεί σε ένα περισσότερο αποκεντρωμένο δίκτυο, με συνδεδεμένες ομάδες να δραστηριοποιούνται από τη Σομαλία και το Σαχέλ έως το Πακιστάν και το Αφγανιστάν.
Πώς δημιουργήθηκε η Αλ Κάιντα
Η Αλ Κάιντα εμφανίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1980 υπό την ηγεσία του Οσάμα μπιν Λάντεν, του Σαουδάραβα που είχε βοηθήσει στη στρατολόγηση και χρηματοδότηση Αράβων μαχητών στον πόλεμο κατά της σοβιετικής παρουσίας στο Αφγανιστάν.
Σταδιακά εξελίχθηκε σε διεθνές τζιχαντιστικό δίκτυο, προσελκύοντας μαχητές που επιδίωκαν την εγκαθίδρυση αυστηρών ισλαμιστικών καθεστώτων και συμμερίζονταν την εχθρότητα της οργάνωσης απέναντι στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και κυβερνήσεις της περιοχής που συνεργάζονταν με την Ουάσιγκτον.
Ο μπιν Λάντεν έχασε τη σαουδαραβική υπηκοότητά του το 1994 και εκδιώχθηκε από το Σουδάν το 1996, καταφεύγοντας στο Αφγανιστάν.
Το 1998, βομβιστικές επιθέσεις της Αλ Κάιντα στις αμερικανικές πρεσβείες στην Κένυα και την Τανζανία σκότωσαν 224 ανθρώπους.
Τρία χρόνια αργότερα ήρθε η 11η Σεπτεμβρίου. Δεκαεννέα αεροπειρατές κατέλαβαν τέσσερα επιβατικά αεροσκάφη. Δύο έπεσαν στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, ένα στο Πεντάγωνο και το τέταρτο συνετρίβη στην Πενσιλβάνια μετά την αντίδραση των επιβατών. Σχεδόν 3.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν.
Τι απέγινε η ηγεσία μετά την 11η Σεπτεμβρίου
Οι ΗΠΑ εισέβαλαν στο Αφγανιστάν τον Οκτώβριο του 2001, ανέτρεψαν το καθεστώς των Ταλιμπάν και ανάγκασαν την Αλ Κάιντα να εγκαταλείψει τη βασική της επιχειρησιακή βάση.
Ο Χαλίντ Σέιχ Μοχάμεντ, ο οποίος έχει δηλώσει ότι σχεδίασε τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου «από το Α έως το Ω», συνελήφθη στο Πακιστάν το 2003. Παραμένει στο Γκουαντάναμο και, έπειτα από περισσότερες από δύο δεκαετίες νομικών εμπλοκών, δικαστής διέταξε να δικαστεί μαζί με τρεις συγκατηγορουμένους του ενώπιον στρατιωτικού δικαστηρίου τον Ιούνιο του 2028.
Ο διάδοχος του μπιν Λάντεν, Αϊμάν αλ Ζαουάχρι, σκοτώθηκε σε αμερικανική επίθεση με drone στην Καμπούλ το 2022.
Σήμερα, ως de facto ηγέτης της Αλ Κάιντα θεωρείται ο Αιγύπτιος Σαΐφ αλ Αντέλ.
Από το Μπαλί στο Λονδίνο και τη Μαδρίτη
Η απώλεια της βάσης στο Αφγανιστάν δεν εξαφάνισε την επιρροή της οργάνωσης. Τα επόμενα χρόνια, οργανώσεις που συνδέονταν με την Αλ Κάιντα ή είχαν επηρεαστεί από την ιδεολογία της πραγματοποίησαν σειρά πολύνεκρων επιθέσεων.
Μεταξύ αυτών ήταν η επίθεση στο Μπαλί το 2002 με 202 νεκρούς, οι βομβιστικές επιθέσεις στα τρένα της Μαδρίτης το 2004, που σκότωσαν περισσότερους από 190 ανθρώπους, και οι επιθέσεις στο μετρό και σε λεωφορείο του Λονδίνου το 2005, με 52 νεκρούς.
Παράλληλα, δημιουργήθηκαν παρακλάδια στη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και την Αραβική Χερσόνησο.
Η μεγάλη ρήξη με το Ισλαμικό Κράτος
Καθοριστικό πλήγμα για την Αλ Κάιντα αποτέλεσε η άνοδος του Ισλαμικού Κράτους. Ο Αμπού Μπακρ αλ Μπαγκντάντι αποσχίστηκε από την Αλ Κάιντα και το 2014 ανακήρυξε «χαλιφάτο» σε μεγάλες περιοχές της Συρίας και του Ιράκ.
Η εξέλιξη αυτή οδήγησε σε ανοιχτή αντιπαλότητα μεταξύ των δύο οργανώσεων. Η αντιπαράθεση συνεχίζεται ακόμη και σήμερα, ιδιαίτερα στη Δυτική Αφρική, όπου παρακλάδια τους συγκρούονται για εδάφη, επιρροή και στρατολόγηση.
Ένα ακόμη σοβαρό πλήγμα ήρθε το 2016, όταν το Μέτωπο αλ Νούσρα αποσχίστηκε από την Αλ Κάιντα.
Ο τότε ηγέτης του, Άχμεντ αλ Σαράα, γνωστός εκείνη την περίοδο ως Αμπού Μοχάμεντ αλ Γκολάνι, αναδείχθηκε αργότερα σε κεντρικό πρόσωπο της Συρίας. Μετά την ανατροπή του Μπασάρ αλ Άσαντ το 2024 έγινε πρόεδρος της χώρας και επιδίωξε στενότερες σχέσεις με τη Δύση.
Πού είναι ισχυρότερη σήμερα
Η Αφρική αποτελεί πλέον το σημαντικότερο πεδίο δραστηριότητας οργανώσεων που συνδέονται με την Αλ Κάιντα. Στη Σομαλία, η Αλ Σαμπάμπ εξακολουθεί να ελέγχει ή να ασκεί επιρροή σε σημαντικές περιοχές.
Στο Σαχέλ, η Jama'at Nusrat al-Islam wal-Muslimin, γνωστή ως JNIM, έχει επεκτείνει την παρουσία της σε μια περιοχή που αντιμετωπίζει χρόνια πολιτική αστάθεια και ένοπλες συγκρούσεις.
Στο Πακιστάν, η Tehrik-e Taliban Pakistan (TTP) έχει εντείνει τη δράση της στα βορειοδυτικά της χώρας. Έκθεση του ΟΗΕ που δημοσιεύθηκε τον περασμένο μήνα ανέφερε ότι η TTP έχει λάβει ιδεολογική καθοδήγηση, εκπαίδευση και υποστήριξη από την Αλ Κάιντα.
Το Αφγανιστάν και οι Ταλιμπάν
Μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία το 2021, το Αφγανιστάν βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της συζήτησης για την Αλ Κάιντα.
Έκθεση του ΟΗΕ τον Φεβρουάριο ανέφερε ότι η οργάνωση εξακολουθεί να απολαμβάνει την προστασία των de facto αρχών του Αφγανιστάν και ότι η πρόθεσή της να πραγματοποιήσει επιχειρήσεις εκτός της χώρας παραμένει αμείωτη.
Η κυβέρνηση των Ταλιμπάν απορρίπτει τους ισχυρισμούς, υποστηρίζοντας ότι η Αλ Κάιντα δεν δρα στο Αφγιστάν και ότι δεν επιτρέπει σε ένοπλες οργανώσεις να χρησιμοποιούν το έδαφός της για επιθέσεις εναντίον του Πακιστάν.
Ο Αντόνιο Τζουστότσι, ανώτερος ερευνητής στο βρετανικό think tank RUSI, εκτιμά ότι η Αλ Κάιντα έχει περάσει την περίοδο της μέγιστης ισχύος της, αλλά παραμένει «αξιοσημείωτα επιδραστική».
Κατά τον ίδιο, η οργάνωση έχει γίνει λιγότερο εξαρτημένη από χαρισματικούς ηγέτες και στηρίζεται περισσότερο σε στελέχη χαμηλού προφίλ, τα οποία είναι δυσκολότερο να εντοπιστούν και να στοχοποιηθούν.
Είκοσι πέντε χρόνια μετά την 11η Σεπτεμβρίου, επομένως, η Αλ Κάιντα δεν είναι πλέον η συγκεντρωτική οργάνωση της εποχής του μπιν Λάντεν. Έχει όμως επιβιώσει ως αποκεντρωμένο δίκτυο οργανώσεων και ιδεολογικής επιρροής, με το κέντρο βάρους της δραστηριότητάς της να έχει μετακινηθεί κυρίως προς την Αφρική.
Η Αλίνα Πολιακόβα, η Μιροσλάβα Ζαβάντσκα και ο Μιχάιλο Τκατς μιλούν από τα γραφεία της Ukrainska Pravda στο Κίεβο, λίγες ώρες μετά από μία ακόμη ρωσική επίθεση
17°
