11η Σεπτεμβρίου: Ο άνθρωπος που ήξερε

Στο Μνημείο και Μουσείο της 11ης Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη, δύο αντικείμενα ξεχωρίζουν: το τζάκετ του FBI και το διπλωματικό διαβατήριο του Τζον Π. Ο’Νιλ. Δεν πρόκειται απλώς για προσωπικά κειμήλια, αλλά για σύμβολα μιας καριέρας και ενός αγώνα που έληξε με τραγικό τρόπο την ημέρα της πιο πολύνεκρης τρομοκρατικής επίθεσης στην αμερικανική ιστορία.

Ο Ο’Νιλ υπήρξε κορυφαίο στέλεχος της αντιτρομοκρατικής υπηρεσίας του FBI. Από τη δεκαετία του 1990 είχε εστιάσει την προσοχή του στην αλ-Κάιντα και στον Οσάμα μπιν Λάντεν, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο επιθέσεων εναντίον αμερικανικών στόχων. Η δράση του συνδέθηκε με τις έρευνες για τις βομβιστικές επιθέσεις στις αμερικανικές πρεσβείες στην Ανατολική Αφρική, την επίθεση στο αντιτορπιλικό USS Cole και άλλες επιχειρήσεις.

Ξεκίνησε την πορεία του στο FBI σε κατώτερες θέσεις, προτού αναδειχθεί σε επικεφαλής της αντιτρομοκρατικής μονάδας στη Νέα Υόρκη. Παραιτήθηκε το καλοκαίρι του 2001 για να αναλάβει διευθυντής ασφάλειας στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου. Στις 11 Σεπτεμβρίου βρισκόταν μέσα στους Δίδυμους Πύργους, προσπαθώντας να συντονίσει την εκκένωση, όταν έχασε τη ζωή του. Ήταν μόλις 49 ετών.

Τα προσωπικά του αντικείμενα εκτίθενται σήμερα στο Μουσείο της 11ης Σεπτεμβρίου, όχι μόνο για να θυμίζουν την προσωπική του ιστορία, αλλά και για να συμβολίζουν τον αγώνα μιας γενιάς πρακτόρων και αξιωματούχων που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή κατά της διεθνούς τρομοκρατίας. Η διαδρομή του Τζον Ο’Νιλ φωτίζει το παράδοξο: ο άνθρωπος που αφιέρωσε την καριέρα του στην πρόληψη μιας μεγάλης επίθεσης κατά των ΗΠΑ, βρέθηκε τελικά θύμα της.

Το ίδιο αφήγημα αναδεικνύει και το ντοκιμαντέρ του PBS “The Man Who Knew”, το οποίο σκιαγραφεί τον Ο’Νιλ ως έναν διορατικό αλλά συχνά αμφιλεγόμενο αξιωματικό. Μέσα από συνεντεύξεις συναδέλφων και αρχειακό υλικό, αποτυπώνεται πώς είχε αντιληφθεί νωρίς την απειλή της αλ-Κάιντα, αλλά βρέθηκε αντιμέτωπος με τη γραφειοκρατία και τις εσωτερικές αντιπαλότητες των αμερικανικών υπηρεσιών.

Ο Ο’Νιλ είχε προειδοποιήσει για την καταστροφή που ερχόταν. Λίγες εβδομάδες πριν από την επίθεση, εγκατέλειψε το FBI για να εργαστεί ως επικεφαλής ασφαλείας στο ίδιο το κτίριο που θα γινόταν στόχος. Εκεί βρήκε τον θάνατο την 11η Σεπτεμβρίου 2001, αφήνοντας πίσω του μια κληρονομιά διορατικότητας αλλά και ένα τραγικό σύμβολο: ο άνθρωπος που «ήξερε», αλλά δεν κατάφερε να αποτρέψει το μοιραίο.