Από τα βομβαρδισμένα σπίτια της μαρτυρικής Ουκρανίας και τα Στενά του Ορμούζ πηγαίνουμε στο Αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ και στη Φινλανδία, την ίδια στιγμή που ένας 17χρονος εντοπίζει εξωγήινα ραδιοσήματα από το σπίτι του
Αυτά που πρέπει να ξέρουμε σήμερα: Διεθνή, τεχνολογία, Τεχνητή Νοημοσύνη, πολιτισμός, και ό,τι άλλο αξίζει να μπει στο ραντάρ μας
Η διπλωματία γύρω από την Ουκρανία συνεχίζεται, την ίδια ώρα όμως που η Ρωσία εντείνει τις καταστροφικές επιθέσεις της με στόχο αμάχους και κρίσιμες υποδομές. Ταυτόχρονα, ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν μεταφέρεται όλο και περισσότερο στη θάλασσα, αλλά παράλληλα και στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Στον Αρκτικό Ωκεανό, μια άγνωστη έως τώρα ρωσική επιχείρηση κατά υποθαλάσσιων καλωδίων δείχνει πόσο εύθραυστη είναι η αόρατη υποδομή του Διαδικτύου. Ταυτόχρονα, και ενώ η Google επενδύει 13 δισεκατομμύρια ευρώ στη Φινλανδία αγοράζοντας πυρηνική ενέργεια για 22 χρόνια, το κλίμα μάς στέλνει δύο νέες, άκρως ανησυχητικές προειδοποιήσεις, κάτι που δεν είναι καθόλου μα καθόλου καλό, και καθόλου μα καθόλου προς το συμφέρον μας.
Πράγματα που συμβαίνουν σήμερα, που θα συνεχίσουν να μας απασχολούν αύριο, και που θα έχουν οπωσδήποτε μεγάλες επιπτώσεις στο άμεσο μέλλον μας. Είμαστε εδώ για να τα παρακολουθούμε — και όχι μόνο.
5 μεγάλα SOS
1. Ουκρανία: Η διπλωματία επέστρεψε μεν, οι ρωσικές επιθέσεις κατά αμάχων συνεχίζονται δε
Οι αμερικανικές προσπάθειες για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων απέκτησαν αυτή την εβδομάδα κάποια νέα δυναμική. Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι χαρακτήρισε «αξιόλογες» ορισμένες από τις προτάσεις που μετέφεραν στο Κίεβο οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, ενώ συζητείται νέα συνάντηση Ουκρανίας, ΗΠΑ και Ευρωπαίων, αλλά ενδεχομένως και μία πιθανή τριμερής διαπραγμάτευση. Το θεμελιώδες χάσμα βεβαίως παραμένει: η Μόσχα απαιτεί ουκρανικά εδάφη που ούτε καν έχει καταφέρει να καταλάβει στρατιωτικά, ενώ το Κίεβο ζητά πραγματικές εγγυήσεις ασφαλείας. Την ίδια στιγμή, οι ρωσικές επιθέσεις εναντίον πολιτικών στόχων με στόχο την κατάρρευση του ηθικού ανάμεσα στους πολίτες συνεχίζονται μεθοδικά με αμείωτη ένταση — και, μολονότι το ηθικό δεν καταρρέει, το κόστος σε ανθρώπινες ζωές είναι πελώριο. Το κρίσιμο ερώτημα (και) των επόμενων ημερών είναι εάν η νέα διπλωματική κινητικότητα, πρώτον, θα συνεχιστεί, δεύτερον, με τι τρόπους, και, τρίτον, εάν μπορεί να οδηγήσει σε διαπραγμάτευση στην οποία η ίδια η Ουκρανία θα αποφασίζει για το μέλλον της. Η εισβολή και ο πόλεμος στην Ουκρανία εξακολουθεί να είναι και αυτή την εβδομάδα πρώτη είδηση.
Το θεμελιώδες χάσμα βεβαίως παραμένει: η Μόσχα απαιτεί ουκρανικά εδάφη που ούτε καν έχει καταφέρει να καταλάβει στρατιωτικά, ενώ το Κίεβο ζητά πραγματικές εγγυήσεις ασφαλείας
2. ΗΠΑ-Ιράν: Ο πόλεμος φτάνει στα δεξαμενόπλοια — και ξανά στον ΟΗΕ
Η κλιμάκωση που παρακολουθούμε εδώ και πολλές ημέρες απέκτησε δύο νέες διαστάσεις. Αφενός, το Ιράν ανακοίνωσε ότι επιτέθηκε σε δέκα πλοία κοντά στα Στενά του Ορμούζ μετά την καταστροφή πέντε ιρανικών δεξαμενόπλοιων από τις ΗΠΑ — η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι ανάμεσα στους στόχους ήταν και δύο αμερικανικά πλοία, κάτι που με τη σειρά της η Ουάσιγκτον διαψεύδει. Παράλληλα, το διοικητικό συμβούλιο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας παρέπεμψε το Ιράν στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για τη μη συνεργασία του στην έρευνα γύρω από ίχνη ουρανίου σε μη δηλωμένες εγκαταστάσεις — πρώτη παρόμοια κίνηση εδώ και είκοσι ολόκληρα χρόνια. Τα Στενά του Ορμούζ είναι το πέρασμα για το εν πέμπτον του παγκόσμιου πετρελαίου και του παγκόσμιου φυσικού αερίου. Αυτό που ξεκίνησε σαν στρατιωτική σύγκρουση με έναν δηλωμένο στόχο, εξελίσσεται πλέον σε ενεργειακή, ναυτιλιακή και πυρηνική παγκόσμια κρίση. Και δεν υπάρχει φως στον ορίζοντα που να δείχνει ότι τα πράγματα θα ηρεμήσουν σύντομα.
Παράλληλα, το διοικητικό συμβούλιο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας παρέπεμψε το Ιράν στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για τη μη συνεργασία του στην έρευνα γύρω από ίχνη ουρανίου σε μη δηλωμένες εγκαταστάσεις — πρώτη παρόμοια κίνηση εδώ και είκοσι ολόκληρα χρόνια
3. Ρωσία και ΝΑΤΟ: Ο επόμενος στόχος μπορεί να βρίσκεται στον βυθό
Μια αποκαλυπτική έρευνα του Reuters έριξε φως σε μια επιχείρηση που είχε γίνει την περασμένη άνοιξη κοντά στο Αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ της Νορβηγίας. Βρετανία, Νορβηγία και ΗΠΑ εντόπισαν ρωσικά βαθυσκάφη που, σύμφωνα με δύο Δυτικούς αξιωματούχους, δοκίμαζαν μια νέα τεχνολογία σχεδιασμένη για την καταστροφή κρίσιμων υποθαλάσσιων καλωδίων με τρόπο που θα καθιστούσε αδύνατο τον εντοπισμό του δράστη. Τα συμμαχικά πλοία παρενέβησαν και η ρωσική άσκηση διακόπηκε. Η ιστορία έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από ένα «απλό» επεισόδιο κατασκοπείας και σαμποτάζ: τα υποθαλάσσια καλώδια μεταφέρουν σχεδόν ολόκληρη τη διεθνή ψηφιακή επικοινωνία και συνιστούν, πλέον, κρισιμότατη στρατηγική υποδομή. Η Ευρώπη ενισχύει ήδη τις περιπολίες της στη Βαλτική, καθώς και στον ευρωπαϊκό Βορρά. Ο υβριδικός πόλεμος —που από τη μεριά της Ρωσίας ξεκίνησε εδώ και δεκαετίες με τα εργοστάσια bot και την ανάμιξή της σε πλείστα όσα θέματα απασχολούν την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη— αποκτά έτσι ένα ακόμη πεδίο, εκατοντάδες μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.
Η ιστορία έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από ένα «απλό» επεισόδιο κατασκοπείας και σαμποτάζ: τα υποθαλάσσια καλώδια μεταφέρουν σχεδόν ολόκληρη τη διεθνή ψηφιακή επικοινωνία και συνιστούν, πλέον, κρισιμότατη στρατηγική υποδομή
4. Google: 13 δισεκατομμύρια ευρώ για ΑΙ, συν πυρηνική ενέργεια για 22 χρόνια
Η γεωγραφία της τεχνητής νοημοσύνης αρχίζει να καθορίζεται από κάτι φαινομενικά πολύ πιο πεζό από τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και τους παντοδύναμους αλγορίθμους: από το πού υπάρχει αρκετό, φτηνό και σχετικά καθαρό ηλεκτρικό ρεύμα. Η Google ανακοίνωσε επένδυση τουλάχιστον 13 δισ. ευρώ στη Φινλανδία μέσα στην επόμενη διετία —τη μεγαλύτερη μεμονωμένη επένδυσή της στην Ευρώπη— για να κατασκευάσει τρία νέα κέντρα δεδομένων στον βορρά της χώρας. Ταυτόχρονα, υπέγραψε συμφωνία διάρκειας 22 ετών για την αγορά έως και του 50% της παραγωγής ενός φινλανδικού πυρηνικού σταθμού. Η εταιρεία αποκαλεί τη στρατηγική BYOP (Bring Your Own Power): τα κέντρα δεδομένων τής ΑΙ χρειάζονται τόσο πολύ ηλεκτρισμό, ώστε οι τεχνολογικοί κολοσσοί αρχίζουν ουσιαστικά προσπάθειες για να εξασφαλίζουν από μόνοι τους τις μακροχρόνιες ενεργειακές τους πηγές. Αυτό θα είναι ένα από τα πιο μεγάλα οικονομικά και γεωπολιτικά θέματα της ΑΙ, όχι για τις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες, αλλά για τα επόμενα χρόνια.
Ταυτόχρονα, υπέγραψε συμφωνία διάρκειας 22 ετών για την αγορά έως και του 50% της παραγωγής ενός φινλανδικού πυρηνικού σταθμού
5. Κλίμα: Ο πλανήτης μπορεί να θερμανθεί περισσότερο απ’ όσο υπολογίζαμε
Δύο εξελίξεις αυτής της εβδομάδας συνθέτουν μια αρκετά δυσοίωνη εικόνα. Μία νέα μελέτη υπολογίζει ότι οι φυσικοί μηχανισμοί ανάδρασης —όπως η απελευθέρωση διοξειδίου του άνθρακα και μεθανίου από μονίμως παγωμένα εδάφη, δάση, λίμνες και υγροτόπους καθώς θερμαίνεται ο πλανήτης— μπορούν να προσθέσουν επιπλέον 0,2 έως 0,4 βαθμούς Κελσίου στην παγκόσμια θερμοκρασία έως το τέλος του αιώνα. Την ίδια στιγμή, η ανάπτυξη ενός εξαιρετικά ισχυρού Ελ Νίνιο έχει ήδη συμβάλει στις τεράστιες πυρκαγιές της Ινδονησίας και αναμένεται να ενισχύσει ακραία καιρικά φαινόμενα σε πολλές ηπείρους, αν όχι σε όλες. Το ουσιαστικό πρόβλημα με όλα αυτά είναι ότι ορισμένες φυσικές αναδράσεις δεν ενσωματώνονται ακόμη πλήρως στα κλιματικά μοντέλα. Εάν οι νέοι υπολογισμοί επιβεβαιωθούν, το διαθέσιμο περιθώριο εκπομπών για τους σημερινούς κλιματικούς στόχους είναι ακόμη μικρότερο από όσο θεωρούσαμε ότι ήταν. Τις παλιές καλές μέρες μιλούσαμε για μια επερχόμενη κλιματική κρίση. Πλέον, μιλούμε για κλιματική καταστροφή. Η ονοματολογική εξέλιξη του προβλήματος αντικατοπτρίζει τη σταδιακή κλιμάκωση της επιστημονικής και επικοινωνιακής σοβαρότητας. Η πιθανή διαδρομή που διαφαίνεται ήδη στη βιβλιογραφία και στη δημόσια σφαίρα είναι η εξής: (i) Κλιματική Κατάρρευση / Climate Collapse, (ii) Κλιματικό Χάος / Climate Chaos (iii) Κατάσταση Κλιματικής Εκτάκτου Ανάγκης / Climate Emergency, (iv) Κλιματική Υπαρξιακή Απειλή / Climate Existential Threat, (v) Πλανητική Κατάρρευση / Planetary Breakdown.
Το ουσιαστικό πρόβλημα με όλα αυτά είναι ότι ορισμένες φυσικές αναδράσεις δεν ενσωματώνονται ακόμη πλήρως στα κλιματικά μοντέλα. Εάν οι νέοι υπολογισμοί επιβεβαιωθούν, το διαθέσιμο περιθώριο εκπομπών για τους σημερινούς κλιματικούς στόχους είναι ακόμη μικρότερο από όσο θεωρούσαμε ότι ήταν
+ 10 θέματα στο ραντάρ
AΙ και κυβερνοασφάλεια: Η ευρωπαϊκή υπηρεσία κυβερνοασφάλειας ENISA απέκτησε πρόσβαση στα νέα μοντέλα Mythos 5 της Anthropic και GPT-6-Astra της OpenAI, και τα δοκιμάζει ειδικά για τις δυνατότητες και τους κινδύνους τους στον κυβερνοχώρο.
Ο Κρόνος απέκτησε… δεκάγωνο: Παρατηρήσεις του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble αποκάλυψαν ένα τεράστιο δεκάπλευρο ατμοσφαιρικό σχήμα γύρω από τον νότιο πόλο του Κρόνου, ένα νέο μυστήριο για τους επιστήμονες δίπλα στο περίφημο εξάγωνο του βόρειου πόλου.
Η ΑΙ που βγήκε μόνη της στο Διαδίκτυο: Η Anthropic αποκάλυψε ένα τέταρτο περιστατικό κατά το οποίο μία πειραματική έκδοση ενός προηγμένου μοντέλου της παραβίασε μία σειρά από περιορισμούς κατά τη διάρκεια δοκιμών κυβερνοασφάλειας, προσθέτοντας νέο υλικό στη συζήτηση για το πόσο ελέγξιμα είναι τα αυτόνομα συστήματα.
Βενετία, η τελευταία πράξη: Το 83ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας ολοκληρώνεται σήμερα με τις τελευταίες προβολές, και αύριο Σάββατο με την απονομή του Χρυσού Λέοντα, ενώ αρκετές από τις 21 ταινίες του διαγωνιστικού τμήματος έχουν ήδη ξεχωρίσει στην τελική ευθεία.
Ινδονησία, η χώρα που καίγεται: Οι πυρκαγιές της Ινδονησίας παρήγαγαν μόνο την πρώτη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου περί τούς 20 εκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα, περισσότερο από το ένα τρίτο των παγκόσμιων εκπομπών από πυρκαγιές στην ίδια χρονική περίοδο.
Το Παρίσι κοιτάζει το Διάστημα: Ολοκληρώθηκε χθες η διεθνής σύνοδος για το Διάστημα που συγκάλεσε ο Εμανουέλ Μακρόν, στην οποία όμως δεν παρέστησαν οι αμερικανικές εταιρείες SpaceX, Blue Origin, Stoke Space και Starcloud κατόπιν οχληρών πιέσεων της κυβέρνησης Τραμπ.
Η Ευρώπη εξακολουθεί να ψάχνει τον πρωταθλητή της στην ΑΙ: Η γαλλική Mistral AI άντλησε 3 δισ. ευρώ και αποτιμάται πλέον στα 21 δισ., την ώρα που η συζήτηση για το κατά πόσο μπορεί να εξελιχθεί σε πραγματικά ανεξάρτητο ευρωπαϊκό αντίβαρο στις αμερικανικές εταιρείες γίνεται εντονότερη.
Η ΑΙ κυνηγά εξωγήινα ραδιοσήματα: Χρησιμοποιώντας μηχανική μάθηση για να ταξινομήσει τα μυστηριώδη ταχέα ραδιοκύματα του Διαστήματος, ένας 17χρονος μαθητής στο Νιου Τζέρσεϊ εντόπισε τέσσερις πιθανούς νέους επαναλαμβανόμενους πομπούς που είχαν διαφύγει από όλες τις προηγούμενες αναλύσεις.
Ένα φεστιβάλ από τη Βαλτική στη Μεσόγειο: Το Piraeus Port Film Festival συνεχίζεται σήμερα και όλο το Σαββατοκύριακο στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, με ελεύθερη είσοδο και ένα πρόγραμμα που φέρνει δίπλα-δίπλα τον πολωνικό και τον σύγχρονο ελληνικό κινηματογράφο.
Τα Ig Nobel ξαναχτυπούν: Τα φετινά βραβεία της επιστήμης που «πρώτα σε κάνει να γελάς και μετά να σκέφτεσαι» τίμησαν μεταξύ άλλων έρευνες για το γάλα της κατσαρίδας, τον σωστό τρόπο να φυσάμε τη μύτη μας, τα ουρητήρια που δεν πιτσιλούν δεξιά-αριστερά, και —το προσωπικό μας φαβορί— τη χρήση προβοσκίδων νεκρών κουνουπιών ως ακροφυσίων για τρισδιάστατους εκτυπωτές.
Από τα βομβαρδισμένα σπίτια της μαρτυρικής Ουκρανίας και τα Στενά του Ορμούζ πηγαίνουμε στο Αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ και στη Φινλανδία, την ίδια στιγμή που ένας 17χρονος εντοπίζει εξωγήινα ραδιοσήματα από το σπίτι του
Η Αλίνα Πολιακόβα, η Μιροσλάβα Ζαβάντσκα και ο Μιχάιλο Τκατς μιλούν από τα γραφεία της Ukrainska Pravda στο Κίεβο, λίγες ώρες μετά από μία ακόμη ρωσική επίθεση
17°
