Νεπάλ: Πώς έγιναν οι φονικές πλημμύρες με τους χιλιάδες νεκρούς
Οι ξαφνικές πλημμύρες που σάρωσαν χθες (27.08) την περιοχή στα σύνορα Νεπάλ και Θιβέτ άφησαν πίσω τους τουλάχιστον 332 νεκρούς και περισσότερους από 1.000 αγνοούμενους.
Η καταστροφή φαίνεται πως συνδέεται με μια τεράστια κατάρρευση πάγου και βράχων στα Ιμαλάια, η οποία προκάλεσε μια αλυσιδωτή σειρά φαινομένων με καταστροφικές συνέπειες.
Τι συνέβη στα σύνορα Νεπάλ και Θιβέτ
Το πρωί της Τετάρτης, τοπική ώρα, μια τεράστια μάζα πάγου και βράχων αποκολλήθηκε και κατέρρευσε, προκαλώντας χείμαρρο από νερό, λάσπη και φερτά υλικά που υπερχείλισε τις όχθες του ποταμού Τρισούλι, γνωστού και ως Μποτοκόσι, ο οποίος εκτείνεται μεταξύ Κίνας και Νεπάλ.
Κατοικίες, δρόμοι, γέφυρες και μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας παρασύρθηκαν από τα ορμητικά νερά.
Σύμφωνα με τις αρχές του Νεπάλ, 403 άνθρωποι έχουν δηλωθεί ως αγνοούμενοι, εκ των οποίων οι 341 είναι αλλοδαποί από χώρες όπως η Ινδία, οι ΗΠΑ, η Βρετανία, η Αυστραλία, η Νότια Κορέα και η Μαλαισία. Στην περιοχή του Θιβέτ, κινεζικά κρατικά μέσα μετέδωσαν ότι τουλάχιστον τρεις άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και 265 αγνοούνται.
Ειδικοί του Διεθνούς Κέντρου για την Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη των Ορεινών Περιοχών, με έδρα το Κατμαντού, ανέφεραν ότι η στάθμη του ποταμού Τρισούλι αυξήθηκε έως και κατά εννέα μέτρα μέσα σε μόλις μισή ώρα.
Η κατάρρευση του παγετώνα και η αλυσιδωτή καταστροφή
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η ξαφνική πλημμύρα πιθανότατα προκλήθηκε από χιονοστιβάδα πάγου και βράχων που αποκολλήθηκε από παγετώνα στην πλευρά του Νεπάλ.
Η τεράστια μάζα κατέβηκε στην κοιλάδα, μπλόκαρε προσωρινά την κοίτη του ποταμού και στη συνέχεια προκάλεσε μια ξαφνική και ισχυρή απελευθέρωση νερού προς τα κατάντη.
Αρχικά, τοπικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι ο υπουργός Εξωτερικών του Νεπάλ είχε ενημερώσει το κοινοβούλιο πως οι πρώτες αναφορές έκαναν λόγο για σεισμό μεγέθους 4,4 βαθμών που ενδέχεται να προκάλεσε κατολίσθηση.
Ωστόσο, η Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ (USGS) ανακοίνωσε, έπειτα από περαιτέρω ανάλυση, ότι δεν είχε προηγηθεί σεισμός. Όπως διαπιστώθηκε, το σεισμικό σήμα που καταγράφηκε προήλθε από την κατάρρευση του παγετώνα και την τεράστια ροή φερτών υλικών που ακολούθησε.
Η αρχική ανάλυση δορυφορικών εικόνων δείχνει ότι τμήμα παγετώνα έκτασης περίπου 0,2 τετραγωνικών χιλιομέτρων κατέρρευσε, πέφτοντας κατακόρυφα σε υψομετρική διαφορά περίπου 1.200 μέτρων.
Σύμφωνα με τον γεωμορφολόγο Ντάνιελ Σούγκαρ, το κατώτερο τμήμα ενός παγετώνα αποκολλήθηκε σε υψόμετρο περίπου 5.200 μέτρων και κατέληξε στον πυθμένα της κοιλάδας, περίπου 1.200 μέτρα χαμηλότερα.
Οι δορυφορικές εικόνες φαίνεται επίσης να δείχνουν ότι μεγάλη ποσότητα χιονιού είχε λιώσει το προηγούμενο 24ωρο. Παγετώνες που την προηγούμενη ημέρα ήταν καλυμμένοι με χιόνι εμφανίζονταν στη συνέχεια με μεγάλο μέρος του πάγου τους εκτεθειμένο.
Αυτό ενισχύει το ενδεχόμενο οι υψηλές θερμοκρασίες να έπαιξαν ρόλο, αν και δεν είχαν ακόμη αναλυθεί τα δεδομένα από τους τοπικούς μετεωρολογικούς σταθμούς.
Ο Σούγκαρ σημείωσε επίσης ότι και ανθρώπινες παρεμβάσεις, όπως κατασκευαστικά έργα στην περιοχή, ενδέχεται να αποτελούν έναν επιπλέον παράγοντα που θα πρέπει να διερευνηθεί.
Ακολουθεί μια αλυσιδωτή διαδικασία: το νερό αναμειγνύεται με πάγο, βράχους, χώμα και ιζήματα, δημιουργώντας μια ολοένα και μεγαλύτερη μάζα λάσπης και φερτών υλικών που κινείται με μεγάλη ταχύτητα προς τις χαμηλότερες περιοχές.
Η μάζα αυτή μπορεί να φράξει προσωρινά μια κοίτη ποταμού. Όταν το φυσικό αυτό φράγμα υποχωρήσει ή σπάσει, η συσσωρευμένη ποσότητα νερού απελευθερώνεται απότομα, προκαλώντας μια εξαιρετικά ισχυρή ξαφνική πλημμύρα.
Διεθνής ομάδα ερευνητών που μελετά τους κινδύνους που σχετίζονται με τους παγετώνες υπογράμμισε ότι, αν και η κατάρρευση παγετώνα «σίγουρα» συνδέεται με το γεγονός, είναι πιθανό να μην αποτελεί τη μοναδική αιτία της καταστροφής.
Πόσο συχνά καταρρέουν οι παγετώνες;
Οι καταρρεύσεις παγετώνων τέτοιας κλίμακας θεωρούνται σπάνια και ιδιαίτερα εντυπωσιακά φαινόμενα.
Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, έχουν καταγραφεί σχετικά λίγα περιστατικά, γεγονός που καθιστά δύσκολη την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων για την άμεση σχέση κάθε μεμονωμένης κατάρρευσης με την κλιματική αλλαγή.
Υπάρχει, ωστόσο, πολύ υψηλός βαθμός βεβαιότητας για τη σχέση ανάμεσα στην υποχώρηση των παγετώνων και την άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη.
Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας είναι το μόνιμα παγωμένο έδαφος, γνωστό ως permafrost. Το στρώμα αυτό λειτουργεί σαν ένα είδος «κόλλας», συγκρατώντας βράχους και πάγο στις απότομες πλαγιές των βουνών.
Καθώς η θερμοκρασία αυξάνεται, το permafrost αποσταθεροποιείται, γεγονός που μπορεί να κάνει τις ορεινές πλαγιές πιο ευάλωτες σε κατολισθήσεις και καταρρεύσεις.
Ποιος είναι ο ρόλος της κλιματικής αλλαγής;
Τα Ιμαλάια, που εκτείνονται σε Νεπάλ, Ινδία, Κίνα, Μπουτάν και Πακιστάν, θερμαίνονται με ρυθμό περίπου διπλάσιο από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Η άνοδος της θερμοκρασίας αυξάνει τους κινδύνους για χιονοστιβάδες, κατολισθήσεις και πλημμύρες στην ευρύτερη περιοχή.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ που δημοσιοποιήθηκαν το 2023, τα βουνά του Νεπάλ έχουν χάσει σχεδόν το ένα τρίτο του πάγου τους μέσα σε λίγο περισσότερες από τρεις δεκαετίες εξαιτίας της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Παράλληλα, αξιολόγηση που δημοσιεύθηκε την ίδια χρονιά κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι παγετώνες στην περιοχή Hindu Kush-Himalaya εξαφανίζονταν κατά την περίοδο 2011-2020 με ρυθμό 65% ταχύτερο σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία.
Το 2021, η κατάρρευση ενός παγετώνα στα Ιμαλάια προκάλεσε επίσης καταστροφικές πλημμύρες στην ινδική πολιτεία Ουταραχάντ, αφήνοντας πίσω περίπου 200 νεκρούς ή αγνοούμενους.
Μεταγενέστερη επιστημονική έρευνα έδειξε ότι μια τεράστια χιονοστιβάδα, αποτελούμενη από περίπου 27 εκατομμύρια κυβικά μέτρα βράχων και παγετωνικού πάγου, μετατράπηκε σε μια εξαιρετικά μεγάλη και ταχύτατα κινούμενη ροή φερτών υλικών.
Οι «βόμβες» των παγετωνικών λιμνών
Αν και δεν φαίνεται να συνδέονται άμεσα με τη συγκεκριμένη καταστροφή, οι ορεινές περιοχές αντιμετωπίζουν και έναν ακόμη σοβαρό κίνδυνο: τις αιφνίδιες πλημμύρες από παγετωνικές λίμνες.
Οι λίμνες αυτές σχηματίζονται όταν το νερό από το λιώσιμο των παγετώνων παγιδεύεται πίσω από φυσικά φράγματα. Εάν αυτά τα φράγματα υποχωρήσουν, τεράστιες ποσότητες νερού μπορούν να απελευθερωθούν μέσα σε ελάχιστο χρόνο, με καταστροφικές συνέπειες για τις περιοχές που βρίσκονται χαμηλότερα.
Περισσότεροι από 12.000 θάνατοι παγκοσμίως έχουν αποδοθεί σε τέτοιου είδους πλημμύρες.
Στο Νεπάλ υπάρχουν περισσότερες από 2.000 παγετωνικές λίμνες, από τις οποίες οι 21 θεωρούνται δυνητικά επικίνδυνες.
17°
