Η παραίτηση του Keir Starmer πυροδοτεί μάχη διαδοχής, με τον Andy Burnham φαβορί και τη μετανάστευση στο επίκεντρο.
Στις 22 Ιουνίου ο Βρετανός πρωθυπουργός Keir Starmer ανακοίνωσε την παραίτησή του τόσο από την ηγεσία του Εργατικού Κόμματος όσο και από την πρωθυπουργία. Θα παραμείνει στη θέση του μέχρι να εκλεγεί ο διάδοχός του: η διαδικασία της διαδοχής θα ξεκινήσει στις 9 Ιουλίου και, εκτός απροόπτου, θα ολοκληρωθεί τον Σεπτέμβριο. O Starmer παραιτήθηκε μετά από μήνες εσωκομματικής αμφισβήτησης, μείωσης της δημοτικότητας και των ποσοστών του Εργατικού Κόμματος στις τοπικές εκλογές. Φαβορί για τη διαδοχή του θεωρείται ο Andy Burnham, ο οποίος ανακοίνωσε ότι θα είναι υποψήφιος για την ηγεσία των Εργατικών. Πολλά μπορούν να συμβούν μέχρι τότε· ίσως οι Βρετανοί αποφασίσουν να προσέλθουν και πάλι στις κάλπες. Πολλά έχουν ήδη συμβεί: πριν από δέκα μέρες δύο άνδρες κρίθηκαν ένοχοι για συνωμοσία και εμπρηστικές επιθέσεις σε δύο ακίνητα της οικογένειας του Starmer και σε ένα Toyota τού οποίου ήταν ιδιοκτήτης παλιότερα· πρόκειται για έναν Ουκρανό και ένα Ρουμάνο ουκρανικής καταγωγής, που, αφού ομολόγησαν ότι στρατολογήθηκαν από Ρώσους πράκτορες, καταδικάστηκαν σε επτά και δύο χρόνια φυλάκισης αντιστοίχως. Ο τρίτος αλλοδαπός που δικάστηκε αθωώθηκε λόγω αμφιβολιών. Αναφέρω το γεγονός διότι εικονογραφεί το κλίμα μέσα στο οποίο o Starmer αποπειράθηκε να σταθεροποιήσει τη βρετανική κυβέρνηση, να αντιμετωπίσει τη μετανάστευση και να καταπολεμήσει τα κατασκοπικά δίκτυα που οργιάζουν στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τα καθέκαστα της δίκης των τριών τρομοκρατών, τα οποία έχουν δημοσιευτεί, δίνουν μιαν εικόνα που μοιάζει με εκείνη της δεκαετίας του 1930 και 1950: «χειριστές», διπλωμάτες, στρατολογήσεις, εκβιασμοί, μυστικές συναντήσεις στο πάρκο και αποστολές χωρίς εξηγήσεις. Πάντως, το όνομα του «χειριστή» δεν αποκαλύφθηκε στη δίκη: κυκλοφορεί ελεύθερος στο Λονδίνο.
Σήμερα, ο Andy Burnham, πρώην δήμαρχος του Μείζονος Μάντσεστερ (επανεξελέγη το 2024 με 63,4% των ψήφων, αν και με προσέλευση μόνο 32,5%) και πρώην υπουργός σε Εργατικές κυβερνήσεις, διεκδικεί την ηγεσία των Εργατικών και την πρωθυπουργία: μετά την πρόσφατη επιτυχία του στις αναπληρωματικές βουλευτικές εκλογές (by-elections) στο Makefield κατά τις οποίες επανεξελέγη στη Βουλή των Κοινοτήτων (και συνεπώς παραιτήθηκε από τη δημαρχία: στη Βρετανία, το δημοτικό και το βουλευτικό αξίωμα είναι ασύμβατα), ο Burnham γίνεται φορέας της χαμένης τιμής των Εργατικών, που, κατά τη γνώμη του, θα ξανακερδηθεί με μεγάλες κοινωνικές δαπάνες και γενναιόδωρο κράτος προνοίας. Ο Burnham, όπως κάθε παραδοσιακός σοσιαλδημοκράτης, αντιτίθεται στην κατάργηση του ορίου των δύο παιδιών στα επιδόματα, υπέρ της ισχυρότερης στήριξης των χαμηλόμισθων και υπέρ της αναδιοργάνωσης του Εθνικού Συστήματος Υγείας που έχει απομακρυνθεί πολύ από το όραμα του μεγάλου Βρετανού σοσιαλιστή Aneurin Bevin. Αλλά, παραλλήλως, υπογραμμίζει την ταυτότητα του αγγλικού Βορρά και των μεταβιομηχανικών περιοχών, προβάλλει την ανάγκη αποκέντρωσης των εξουσιών (devolution) από το Westminster προς τις περιφέρειες και δεν πολυενδιαφέρεται για τη δημοσιονομική πειθαρχία, για το περιβόητο «νοικοκύρεμα» το οποίο προσπάθησε να επιτύχει, εκών άκων, ο Keir Starmer. Με το να αντιπαραθέτει τον Βορρά στο Λονδίνο, ο Burnham παρουσιάζεται ως πιο «λαϊκός» από τον Starmer: αν και αμφότεροι είναι απόφοιτοι του Oxbridge (αντίθετα από τον Corbyn και τον Farage που δεν είναι πτυχιούχοι), o Βurnham φαίνεται πιο κοντά στον Corbyn, o οποίος διατηρεί σημαντική δύναμη στο Labour. Η hard left του Corbyn επεκτείνει το πεδίο δράσης της συμμαχώντας με ακτιβιστικές ομάδες —όπως η Momentum και η Labour Representation Committee— και επηρεάζει το 15–30% των ενεργών μελών και το 20–35% του εκλογικού ακροατηρίου του Κόμματος, με έντονη διακύμανση ανά περιοχή και περίοδο, αλλά με σχετική σταθερότητα στις μεταναστευτικές κοινότητες.
O 56χρονος Andy Burnham είναι μέλος του Εργατικού κόμματος από το 1985 και δηλώνει σοσιαλιστής. Από τη μακρά του πολιτική πορεία δεν έλειψαν οι υποψίες για κατάχρηση εξουσίας, οι γκάφες (ξεστόμισε ότι οι Εργατικοί θα αποκτήσουν γυναίκα στην ηγεσία τους «όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή»), η ερωτοτροπία με τον Corbyn (τάχθηκε εναντίον του αντιτρομοκρατικού σχεδίου Prevent) και η δημιουργική ασάφεια σχετικά με την ενδεχόμενη επανένταξη της Βρετανίας στην ΕΕ.Ο Burnham κάνει λόγο «φιλόδοξο σοσιαλισμό», αναδιανεμητικό, συλλογικό και διεθνιστικό: τα περισσότερα ΜΜΕ τον περιγράφουν ως soft left με κεντρικό σύνθημα Live and Let Live αναφορικά με τις μουσουλμανικές κοινότητες και με τους ΛΟΑΤΚΙ+· αλλά, σε ό,τι αφορά τη μετανάστευση, που απασχολεί πολύ τους Βρετανούς και ευνοεί το κόμμα Reform UK του Nigel Farage, είναι και πάλι ασαφής. Το 2016, ως Σκιώδης Υπουργός Εσωτερικών, εναντιώθηκε στα όρια μετανάστευσης καθώς και στο νομοσχέδιο που απαιτούσε από τους ιδιοκτήτες ακινήτων να διενεργούν ελέγχους για τους παράνομους μετανάστες· δέκα χρόνια αργότερα, στήριξε την απόπειρα της Υπουργού Εσωτερικών Shabana Mahmood (που είναι κάπως κοντά στους Blue Labour) να περιοριστεί η νόμιμη και παράνομη μετανάστευση, αποσύροντας τις προηγούμενες εκκλήσεις του για κατάργηση του κανόνα «μη προσφυγής σε δημόσια κεφάλαια», ο οποίος εμποδίζει τους μετανάστες να έχουν πρόσβαση σε επιδόματα ή δημόσια στέγαση προτού τους χορηγηθεί άδεια παραμονής. Σε άλλα ζητήματα σχετικά με το βρετανικό Κατεστημένο, λόγου χάρη σχετικά με το αίτημα της κατάργησης της Βουλής των Λόρδων και της απελευθέρωσης των βουλευτών από το επονομαζόμενο Whip του κάθε κόμματος, ο Burnham ακολουθεί τις παραδοσιακές θέσεις των Εργατικών —οι οποίες, παρά τις διαδοχικές Εργατικές κυβερνήσεις, δεν έχουν πιάσει τόπο.
Για μια ακόμα φορά, αυτό που χωρίζει τις διάφορες τάσεις στο Εργατικό Κόμμα είναι η ακαταμάχητη τάση για την πολυπολιτισμικότητα, ένα φαινόμενο που διευρύνεται χωρίς καμία ένδειξη περιορισμού και πλαισίωσης. Ο Corbyn θεωρεί τη μετανάστευση ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αντιτάσσεται σε πολύ υψηλούς τόνους στις απελάσεις και δεν αναγνωρίζει κανένα πρόβλημα στις δημογραφικές και πολιτιστικές αλλοιώσεις· ο δε Starmer, ως πρωθυπουργός, διατελούσε σε αμηχανία: υποστήριζε έλεγχο συνόρων, καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης (χωρίς να αναφέρει το πώς), περιορισμό των διελεύσεων μέσω της Μάγχης, «κάποιες» απελάσεις όσων δεν δικαιούνται άσυλο, μείωση ορισμένων μορφών νόμιμης μετανάστευσης όταν πιέζονται οι δημόσιες υπηρεσίες ή οι μισθοί. Παραλλήλως, απέρριπτε τη ρητορική της δεξιάς περί «κλειστών συνόρων». Από την πλευρά του, ο Burnham δίνει έμφαση στην ενσωμάτωση, στη στέγαση και στις τοπικές υποδομές χωρίς να παίρνει ανοιχτά θέση για τις ανησυχίες των τοπικών κοινοτήτων που έχουν κατακλυσθεί από μουσουλμανικούς πληθυσμούς. Σήμερα στον χώρο των Εργατικών δεν υπάρχουν στελέχη που ζητούν διακοπή της μετανάστευσης ή υιοθετούν τη γραμμή του Nigel Farage· όμως, αρκετοί Εργατικοί θεωρούν ότι το Κόμμα αγνόησε το ζήτημα επί πάρα πολλά χρόνια. Μεταξύ αυτών είναι η ομάδα Blue Labour.
Το Blue Labour (από το blue-collar) που δημιούργησε ο Maurice Glasman το 2009 διαθέτει διψήφιο αριθμό μελών στο Κοινοβούλιο (ανάμεσα σε αυτούς είναι ο Dan Carden από το Λίβερπουλ και ο David Smith από το Βόρειο Νορθάμπερλαντ) και προωθεί οικονομικά αριστερή πολιτική, ευνοώντας τα συνδικάτα και το κοινωνικό κράτος· ταυτοχρόνως, ζητεί έλεγχο της μετανάστευσης, δίνει έμφαση στην εθνική ταυτότητα και στην προστασία των τοπικών κοινοτήτων, υπόσχεται πολιτική επαναβιομηχάνισης, προτεραιότητα της εγχώριας παραγωγής, των τοπικών τραπεζών, και των συνεταιρισμών. To Βlue Labour τίθεται υπέρ του περιορισμού της ισχύος των μεγάλων πολυεθνικών και υπέρ του σεβασμού στις αξίες της εργατικής τάξης: με λίγα λόγια, προτείνει μια μορφή ηθικού σοσιαλισμού και κορπορατισμού. Φυσικά, για τους αριστερούς της μεταμοντέρνας περιόδου όλα τούτα μοιάζουν υπερβολικά «συντηρητικά»: όμως, για τους υποστηρικτές του Blue Labour είναι μια επιστροφή στις ρίζες ενός κόμματος που έγραψε την ιστορία της Βρετανίας. Με λίγα λόγια, σήμερα, η μεγάλη σύγκρουση στο Labour εκτυλίσσεται μεταξύ της διεθνιστικής, πολυπολιτισμικής αριστεράς με τις τροτσκιστικές καταβολές και της κοινοτιστικής σοσιαλδημοκρατίας, που ενδιαφέρεται για τη συνοχή της κοινότητας, για τα σύνορα και για την εθνική ταυτότητα. Αν και, πράγματι, πολλοί στο Blue Labour προέρχονται από τη μεσοανώτερη τάξη —ο Maurice Glasman είναι Λονδρέζος, ακαδημαϊκός και βαρόνος, μέλος της Βουλής των Λόρδων— το σύνθημα με τα τρία F «Family, Faith and Flag» εκφράζει, αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, τα ήθη της εργατικής τάξης. Και γι’ αυτό η εργατική τάξη έχει στραφεί προς το Reform UK, ενώ οι αριστεροί επιμένουν να απορρίπτουν τα τρία F ως υπερβολικά «συντηρητικά»: όπως παντού στον κόσμο, στη Βρετανία, ό,τι δεν είναι αρεστό στην αριστερά χαρακτηρίζεται συντηρητικό και πετιέται στα σκουπίδια.
Το 2011 ο Glasman προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις όταν πρότεινε διάλογο ακόμη και με υποστηρικτές της ακροδεξιάς English Defence League (EDL), υποστηρίζοντας ότι η αριστερά δεν πρέπει να δαιμονοποιεί αυτούς τους ψηφοφόρους αλλά αντιθέτως να συνομιλεί μαζί τους. (Από τότε η EDL έχει διαλυθεί: ο «φασισμός» αναβλήθηκε.) Μολονότι δεν ήταν τυπικός δεξιός Brexiteer, ο Glasman έβλεπε με συμπάθεια πολλές από τις ανησυχίες που οδήγησαν στο Brexit —το ότι οι πολιτικοί είπαν ψέματα στους Βρετανούς κι ότι τα τελευταία δέκα χρόνια η κατάσταση στη χώρα έχει επιδεινωθεί από κάθε άποψη είναι μια άλλη ιστορία. Όσο για τη σχέση του Glasman με τον Corbyn και τον Starmer ήταν πάντοτε δύσκολη: η ιδέα του ότι η αριστερά δεν πρέπει να υπερασπίζεται μόνο την ισότητα αλλά και τον Νόμο και την Τάξη, την ατομική ευθύνη και το «ανήκειν», την κοινότητα, την παράδοση και τους δεσμούς που συνδέουν τους ανθρώπους, τον έχουν αποξενώσει από το mainstream Labour και τον έχουν ταυτίσει λίγο-πολύ με την ευρωπαϊκή χριστιανοδημοκρατία.
Oι εξελίξεις στο εσωτερικό της εργατικής τάξης στη Βρετανία και οι πολιτικές της θέσεις στον 21ο αιώνα ξεπερνούν τα όρια αυτού του άρθρου. Ωστόσο, συνοπτικά, παρατηρούμε τα εξής: δραματικές δημογραφικές μετατοπίσεις (μεγάλα clusters εξω-ευρωπαϊκής μετανάστευσης στο Λονδίνο, στο Μπέρμινχαμ, στο Μπράντφορντ κτλ), συνεχιζόμενη μείωση του βιομηχανικού δυναμικού (σήμερα η βιομηχανία δεν αντιπροσωπεύει πάνω από 8% του ΑΕΠ), οικονομική και πολιτιστική διαίρεση Βορρά-Νότου, ένταση μεταξύ μετανιωμένων του Brexit και επίμονων Brexiteers (που υπολογίζονται γύρω στο 31% των ψηφοφόρων), μετακίνηση μεγάλων πληθυσμών από το Εργατικό στο Συντηρητικό Κόμμα και στο Reform UK. Το Labour δεν χάνει τα λαϊκά του ερείσματα όταν γίνεται πιο αριστερό ή πιο δεξιό αλλά όταν αγνοεί την κοινωνική και πολιτισμική διάσταση της εργατικής τάξης —πράγμα που προσπάθησε να διορθώσει το Blue Labour προτείνοντας σοσιαλισμό με κοινωνικά όρια. Τέλος, το σπουδαιότερο φαινόμενο της πολιτικής συμπεριφοράς της εργατικής τάξης είναι η «διαγώνια» μετακίνηση· όχι δηλαδή η μετακίνηση δεξιά–αριστερά, αλλά κυρίως στον άξονα της ταυτότητας, με αποτέλεσμα το Reform UK να προσελκύει σημαντικό μέρος των ψηφοφόρων: 24-27% στον συνολικό πληθυσμό, 34% στα χαμηλότερα στρώματα αυτοχθόνων. H ταυτοτική πολιτική υπερβαίνει την ταξική.
Η βρετανική αριστερά, εκτός από το Blue Labour, δεν το παραδέχεται: για να μην αναγκαστεί να αντιμετωπίσει τη μετανάστευση, την ένταξη, την αφομοίωση, αρνείται να διαχειριστεί την παρακμή των παραδοσιακών ταξικών κομμάτων (dealignment). Σε αυτό το φλέγον ζήτημα δεν θα αλλάξει τίποτα στο Εργατικό Κόμμα αν ο Burnham διαδεχθεί τον Starmer.
17°
