Κοσμος

Explainer | Συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν: Τι γνωρίζουμε για τα Στενά του Ορμούζ και το πυρηνικό πρόγραμμα

Βασικά ζητήματα παραμένουν ακόμα αδιευκρίνιστα

Athens Voice News
Newsroom
3’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ
Explainer | Συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν: Τι γνωρίζουμε για τα Στενά του Ορμούζ και το πυρηνικό πρόγραμμα
Explainer | Συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν: Τι γνωρίζουμε για τα Στενά του Ορμούζ και το πυρηνικό πρόγραμμα © Getty Images/ Unsplash+

Η πρόσβαση στα Στενά του Ορμούζ και το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν συγκαταλέγονται στα ζητήματα που παραμένουν ασαφή

Ο Ντόναλντ Τραμπ και αξιωματούχοι στην Τεχεράνη χαιρέτισαν το άμεσο τέλος του πολέμου με το Ιράν, με τον Αμερικανό πρόεδρο να δηλώνει ότι «το πετρέλαιο θα ρέει ξανά και από τις δύο πλευρές για την περιοχή και τον κόσμο».

Ωστόσο, τις ώρες που ακολούθησαν τις ανακοινώσεις, παρέμενε ασαφές τι ακριβώς είχε συμφωνηθεί, καθώς το τελικό κείμενο του μνημονίου δεν είχε δημοσιοποιηθεί και οι λεπτομέρειες για βασικά ζητήματα, όπως η πρόσβαση στα Στενά του Ορμούζ, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και ο Λίβανος,  ήταν ελάχιστες.

Ο Τραμπ δήλωσε αργότερα στους New York Times ότι θα επανεκκινούσε στρατιωτικές επιθέσεις εάν η Τεχεράνη δεν κατέληγε σε πυρηνική συμφωνία με τις ΗΠΑ κατά τις ευρύτερες διαπραγματεύσεις που θα ξεκινήσουν την Παρασκευή.

Ακολουθούν όσα γνωρίζουμε και όσα δεν γνωρίζουμε, λίγες ώρες μετά τις τελευταίες ανακοινώσεις:

1. Τα Στενά του Ορμούζ

Το βράδυ της Κυριακής, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε κατηγορηματικός για το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ, δηλώνοντας:«Εξουσιοδοτώ πλήρως το άνοιγμα χωρίς διόδια του Στενού του Ορμούζ και ταυτόχρονα διατάσσω την άμεση άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ΗΠΑ. Τα πλοία όλου του κόσμου, βάλτε μπρος τις μηχανές σας. Ας ρέει το πετρέλαιο!»

Μία ώρα αργότερα, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι το άνοιγμα του κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος, από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου, εξαρτάται από την υπογραφή συμφωνίας που έχει προγραμματιστεί για την Παρασκευή και θα αφορά «εκκαθάριση ναρκών».

Κρίσιμα, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, ο οποίος είναι μεσολαβητής της ειρηνευτικής συμφωνίας, δεν έκανε καμία αναφορά στο στενό στην αρχική του ανακοίνωση. Το ιρανικό κρατικό πρακτορείο Mehr ανέφερε ότι το μνημόνιο κατανόησης προβλέπει το άνοιγμα του στενού εντός 30 ημερών υπό «ιρανικές ρυθμίσεις».

Οι ΗΠΑ εδώ και καιρό επιμένουν ότι οποιαδήποτε χρέωση στη ναυσιπλοΐα —όπως αυτές που φέρεται να συζητήθηκαν με το Ομάν— είναι απαράδεκτη. Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει τον περασμένο μήνα: «Το στενό θα είναι ανοιχτό για όλους. Κανείς δεν θα το ελέγχει».

Οι ηγέτες του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας (E4) τόνισαν επίσης ότι το άνοιγμα του στενού πρέπει να είναι χωρίς όρους και με πλήρη ελευθερία ναυσιπλοΐας.

Παρά την αβεβαιότητα, οι παγκόσμιες τιμές πετρελαίου κατέρρευσαν τις ώρες μετά την ανακοίνωση, φτάνοντας στα χαμηλότερα επίπεδα από τις αρχές Μαρτίου, λίγο μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν.

Οι τιμές έπεσαν παρά τις προειδοποιήσεις ότι μπορεί να χρειαστούν μήνες ή χρόνια για την αποκατάσταση της ενεργειακής παραγωγής του Κόλπου. Η επαναλειτουργία εγκαταστάσεων πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι πολύπλοκη διαδικασία, ενώ μέρος των υποδομών έχει υποστεί ζημιές από επιθέσεις με drones. Υπάρχει επίσης το ερώτημα αν οι ναυτιλιακές εταιρείες και οι ασφαλιστές θεωρούν το στενό ασφαλές για διέλευση.

2. Λίβανος

Ένα βασικό σημείο διαφωνίας στις πρώτες διαπραγματεύσεις εκεχειρίας ήταν το αν ο Λίβανος θα συμπεριλαμβανόταν στη συμφωνία.

Ο Ιρανός αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπάντι ήταν σαφής σχετικά με το εύρος της συμφωνίας της Κυριακής, λέγοντας:
«Έχει κηρυχθεί μόνιμο και άμεσο τέλος του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Ο μεσολαβητής Σαρίφ ήταν επίσης σαφής, λέγοντας σε ανάρτησή του στα κοινωνικά δίκτυα:
«Και οι δύο πλευρές έχουν κηρύξει την άμεση και μόνιμη λήξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Όμως ο Τραμπ δεν έκανε καμία αναφορά στον Λίβανο στις αρχικές του ανακοινώσεις στο Truth Social, εστιάζοντας σχεδόν αποκλειστικά στα Στενά του Ορμούζ.

Αυτό ενδέχεται να είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτό από το Ισραήλ, το οποίο δεν συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις και δεν αντέδρασε άμεσα στη συμφωνία. Ο πρωθυπουργός του, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ενδέχεται να έχει και εσωτερικούς πολιτικούς λόγους να συνεχίσει τη σύγκρουση με το Ιράν και τους συμμάχους του, όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Περαιτέρω στρατιωτική δράση θα μπορούσε να υπονομεύσει τη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν.

Προηγούμενα σχέδια ανακοίνωσης της συμφωνίας την Κυριακή διαταράχθηκαν από ισραηλινή επίθεση στη Βηρυτό, η οποία κατέστρεψε κτίριο στα νότια προάστια της λιβανέζικης πρωτεύουσας, σκοτώνοντας τρεις ανθρώπους και τραυματίζοντας έξι. Ο Τραμπ δήλωσε στο Axios ότι η επίθεση «καθυστέρησε την υπογραφή κατά μερικές ώρες».

Ο Τραμπ και ο Νετανιάχου έχουν συγκρουστεί επανειλημμένα σχετικά με τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο, οι οποίες συνεχίστηκαν στο πλαίσιο ξεχωριστής και συχνά αγνοούμενης συμφωνίας εκεχειρίας. Πριν από δύο εβδομάδες, ο Τραμπ φέρεται να τον αποκάλεσε «γαμ… τρελό» μετά από επίθεση στη Βηρυτό, λέγοντας: «Θα ήσουν στη φυλακή αν δεν ήμουν εγώ». Μετά την τελευταία επίθεση το Σαββατοκύριακο, είπε ότι ο Νετανιάχου «δεν έχει καθόλου κρίση».

3. Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν

Σε κάθε εκτίμηση, η τύχη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, βασικός λόγος που ο Τραμπ επικαλέστηκε για τον πόλεμο, δεν έχει επιλυθεί στη νέα συμφωνία.

Ο πρόεδρος επανέλαβε την Κυριακή τη δέσμευσή του ότι «το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα», αλλά ανώτεροι Πακιστανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο Associated Press ότι οι πυρηνικές διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν για τις επόμενες 60 ημέρες. Ο ίδιος ο Τραμπ είπε στους New York Times ότι αν η Τεχεράνη δεν καταλήξει σε συμφωνία, ενδέχεται να δεχθεί νέα επίθεση από τον αμερικανικό στρατό.

Σε κοινή δήλωση με το μπλοκ E4 (Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία), επαναλήφθηκε ότι: «Είμαστε έτοιμοι να άρουμε σχετικές κυρώσεις ως απάντηση σε σαφή, επαληθεύσιμα βήματα του Ιράν στο πυρηνικό του πρόγραμμα».

Το Ιράν υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι ειρηνικό και δεν έχει δεσμευτεί δημόσια να εγκαταλείψει το εμπλουτισμένο ουράνιο, το οποίο πιστεύεται ότι είναι αποθηκευμένο σε τρεις πυρηνικές εγκαταστάσεις που έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές από αμερικανικά πλήγματα πέρυσι.

Ο Τραμπ δέχεται σημαντική πολιτική πίεση να πετύχει καλύτερη συμφωνία από εκείνη που ακύρωσε στην πρώτη του θητεία. Είχε αποσύρει τις ΗΠΑ από τη συμφωνία του 2015 (επί Μπαράκ Ομπάμα), η οποία αντάλλασσε την άρση κυρώσεων με περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και διεθνείς επιθεωρήσεις.

Το Ιράν απάντησε αυξάνοντας τον εμπλουτισμό ουρανίου, παράγοντας πάνω από 400 κιλά υλικού σχεδόν κατάλληλου για όπλα. Η τελική τύχη αυτού του αποθέματος αναμένεται να αποτελέσει βασικό σημείο διαπραγμάτευσης στις επερχόμενες συνομιλίες.

Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ δήλωσε την Κυριακή ότι θα «παρακολουθεί στενά» τις επερχόμενες πυρηνικές διαπραγματεύσεις.

Πηγή: Guardian

ΕΓΓΡΑΦΕΙΤΕ ΣΤΟ NEWSLETTER ΜΑΣ

Tα καλύτερα άρθρα της ημέρας έρχονται στο mail σου

ΠΡΟΣΦΑΤΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΙ ΠΑΝΤΑ

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Έχετε δει 20 από 200 άρθρα.

// EMPTY