Η παλιά πληγή που απειλεί τις σχέσεις Πολωνίας και Ουκρανίας
Παρά τη στενή συνεργασία που ανέπτυξαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, Πολωνίακαι Ουκρανία εξακολουθούν να συγκρούονται για ένα από τα πιο ευαίσθητα κεφάλαια της κοινής τους ιστορίας. Η πρόσφατη απόφαση του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι να δώσει το όνομα του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού (UPA) σε στρατιωτική μονάδα αναζωπύρωσε παλιές εντάσεις και προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στη Βαρσοβία.
Η αφορμή ήταν η αναγνώριση της συμβολής μιας ουκρανικής μονάδας στον πόλεμο κατά της Ρωσίας μέσω της σύνδεσής της με την ιστορική οργάνωση UPA. Για πολλούς Ουκρανούς, ο Ουκρανικός Επαναστατικός Στρατός αποτελεί σύμβολο του αγώνα για ανεξαρτησία απέναντι στη Σοβιετική Ένωση και τη Μόσχα.
Στην Πολωνία, ωστόσο, το όνομα της UPA συνδέεται με τις σφαγές της Βολυνίας την περίοδο 1943-1945. Η πολωνική πλευρά υποστηρίζει ότι περίπου 100.000 Πολωνοί άμαχοι δολοφονήθηκαν από Ουκρανούς εθνικιστές σε μια οργανωμένη εκστρατεία εθνοκάθαρσης. Η Βαρσοβία χαρακτηρίζει τα γεγονότα γενοκτονία, ενώ το Κίεβο απορρίπτει τον όρο, επισημαίνοντας ότι χιλιάδες Ουκρανοί σκοτώθηκαν επίσης μέσα σε ένα σύνθετο και αιματηρό πλαίσιο αμοιβαίας βίας.
Η διαφωνία αυτή παραμένει ανοιχτή εδώ και δεκαετίες και επανέρχεται συχνά στις διμερείς σχέσεις, παρά το γεγονός ότι η Πολωνία υπήρξε ένας από τους πιο σταθερούς συμμάχους της Ουκρανίας μετά το 2022, προσφέροντας στρατιωτική βοήθεια και φιλοξενώντας εκατοντάδες χιλιάδες Ουκρανούς πρόσφυγες.
Ένα ακόμη σημείο τριβής αφορά τις εκταφές θυμάτων των σφαγών σε περιοχές της σημερινής δυτικής Ουκρανίας, οι οποίες ανήκαν στην Πολωνία πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Διαδοχικές πολωνικές κυβερνήσεις ζητούν εδώ και χρόνια πρόσβαση στους τόπους ταφής για την αναγνώριση και ταυτοποίηση των θυμάτων. Το τελευταίο διάστημα έχει σημειωθεί πρόοδος, με το Κίεβο να εγκρίνει νέες εκταφές στη Βολυνία.
Παράλληλα, η ουκρανική πλευρά υπενθυμίζει την επιχείρηση «Βιστούλα» του 1947, όταν οι πολωνικές αρχές μετέφεραν βίαια περίπου 140.000 Ουκρανούς και Λέμκους από τη νοτιοανατολική Πολωνία σε περιοχές που είχαν περάσει στον πολωνικό έλεγχο μετά τον πόλεμο. Στην Ουκρανία, η ενέργεια αυτή θεωρείται μορφή εθνοκάθαρσης.
Οι εντάσεις ενισχύθηκαν περαιτέρω μετά την εκλογή του νέου Πολωνού προέδρου, Karol Nawrocki. Ο συντηρητικός ιστορικός και πολιτικός έχει επανειλημμένα ζητήσει από το Κίεβο να αναγνωρίσει επίσημα τις σφαγές της Βολυνίας ως γενοκτονία και έχει κατηγορήσει τις ουκρανικές αρχές ότι καθυστερούν τις διαδικασίες εκταφών.
Μάλιστα, μετά την απόφαση Ζελένσκι για τη στρατιωτική μονάδα που φέρει το όνομα της UPA, ο Ναβρότσκι ζήτησε να εξεταστεί ακόμη και η αφαίρεση του ανώτατου πολωνικού παρασήμου που είχε απονεμηθεί στον Ουκρανό πρόεδρο το 2023.
Η αντιπαράθεση δείχνει πόσο ισχυρή παραμένει η επιρροή της Ιστορίας στην πολιτική της Ανατολικής Ευρώπης. Παρά τη στρατηγική συνεργασία απέναντι στη Ρωσία, οι διαφορετικές ερμηνείες του παρελθόντος εξακολουθούν να δημιουργούν εντάσεις ανάμεσα σε δύο χώρες που σήμερα βρίσκονται στην ίδια γεωπολιτική πλευρά.
17°
