Το έντονο παρασκήνιο της συμφωνίας για κατάπαυση πυρός στο Ιράν και πώς φθάσαμε στην εκεχειρία 15 ημερών
Η συμφωνία με το Ιράν, που ανακοίνωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, για την κατάπαυση του πυρός αποτρέπει -τουλάχιστον προσωρινά- μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, με απρόβλεπτες συνέπειες για τον υπόλοιπο κόσμο. Ωστόσο, πρόκειται περισσότερο για μια προσωρινή εκεχειρία, όπως επισημαίνει δημοσίευμα στο Axios, εστιάζοντας στο γεγονός ότι ακόμα υπάρχουν πολλά που πρέπει να επιλυθούν ανάμεσα σε ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν.
Παρά τη σκληρή δημόσια ρητορική του Τραμπ, ο οποίος απειλούσε το Ιράν με «ολική εξόντωση», στο παρασκήνιο εκτυλισσόταν ένας εντατικός κύκλος διαπραγματεύσεων.
Την ίδια ώρα, σύμμαχοι των ΗΠΑ στην περιοχή προετοιμάζονταν για το ενδεχόμενο μαζικής ιρανικής αντεπίθεσης. Στο εσωτερικό του Ιράν, πολίτες εγκατέλειπαν τις εστίες τους υπό τον φόβο επικείμενων βομβαρδισμών, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις σχηματίστηκαν ανθρώπινες αλυσίδες γύρω από κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, σε μια προσπάθεια αποτροπής επιθέσεων.
Το διπλωματικό πόκερ για την κατάπαυση πυρός στο Ιράν
Η κρίσιμη καμπή ήρθε τη Μεγάλη Δευτέρα (6/4), όταν ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, απέρριψε ως «καταστροφή» την ιρανική αντιπρόταση. Η εξέλιξη αυτή πυροδότησε έναν μαραθώνιο διαπραγματεύσεων, με μεσολαβητές από το Πακιστάν να μεταφέρουν διαρκώς νέες εκδοχές προτάσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Στο διπλωματικό παιχνίδι συμμετείχαν και περιφερειακοί παράγοντες, όπως η Αίγυπτος και η Τουρκία, επιχειρώντας να γεφυρώσουν το χάσμα. Μέχρι το βράδυ της ίδιας ημέρας είχε διαμορφωθεί πρόταση για εκεχειρία διάρκειας δύο εβδομάδων, η οποία τέθηκε υπό την κρίση της ιρανικής ηγεσίας.
Ο ρόλος του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ
Καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραμάτισε ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος -σύμφωνα με πηγές- ενέκρινε για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου την προώθηση συμφωνίας με τις ΗΠΑ. Η εμπλοκή του παρέμεινε μυστική και ιδιαίτερα περίπλοκη, καθώς φέρεται να επικοινωνούσε μέσω χειρόγραφων μηνυμάτων, υπό τον φόβο πιθανής στοχοποίησης από το Ισραήλ.
Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις, αλλά και στην προσπάθεια πειθούς των σκληροπυρηνικών κύκλων στο εσωτερικό της χώρας (βλ. Φρουροί της Επανάστασης).
Την ίδια στιγμή, η ένταση διατηρήθηκε σε υψηλά επίπεδα. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, συντόνιζε επαφές με μεσολαβητές από την Ουγγαρία, ενώ ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, διατηρούσε συνεχή επικοινωνία με την Ουάσιγκτον. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, το Ισραήλ άρχισε να ανησυχεί ότι χάνει τον έλεγχο της διαδικασίας καθώς οι συνομιλίες προχωρούσαν χωρίς πλήρη συντονισμό.
Η τελική ευθεία πριν την κατάπαυση πυρός στο Ιράν
Μέχρι το μεσημέρι της Μεγάλης Τρίτης είχε διαμορφωθεί μια γενική σύγκλιση για την κατάπαυση πυρός στο Ιράν. Λίγες ώρες αργότερα, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, δημοσιοποίησε τους όρους και κάλεσε τις δύο πλευρές να τους αποδεχτούν.
Παρά τις πιέσεις από συμμάχους του, ο Τραμπ τελικά συναίνεσε, έπειτα από απευθείας επικοινωνία με τον Νετανιάχου και τον αρχηγό των ενόπλων δυνάμεων του Πακιστάν, Ασίμι Μουνίρ. Μόλις 15 λεπτά μετά τη δημόσια ανακοίνωση, οι αμερικανικές δυνάμεις έλαβαν εντολή να αναστείλουν τις επιχειρήσεις τους.
Από την πλευρά της Τεχεράνης, ο Αραγτσί επιβεβαίωσε τη συμμόρφωση με την εκεχειρία, ανακοινώνοντας παράλληλα ότι ανοίγουν τα Στενά του Ορμούζ για τη ναυσιπλοΐα, υπό τον συντονισμό των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων.
Και τώρα, τι ακολουθεί;
Παρά την αποκλιμάκωση, όμως, κρίσιμα ερωτήματα παραμένουν. Δεν είναι σαφές σε ποιον βαθμό το Ιράν θα επιτρέψει την πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, ούτε κατά πόσο το Ισραήλ θα τηρήσει τη συμφωνία για κατάπαυση πυρός.
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με ισραηλινές πηγές, η Ουάσιγκτον έχει δεσμευτεί να πιέσει την Τεχεράνη σε μελλοντικές συνομιλίες για την εγκατάλειψη των πυρηνικών και πυραυλικών της προγραμμάτων.
Σε κάθε περίπτωση, οι επόμενες διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, που αναμένεται να διεξαχθούν στο Πακιστάν, ενδέχεται να καθορίσουν την πορεία της κρίσης. Ωστόσο, οι διαφορές παραμένουν βαθιές, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να ξεκινήσει εκ νέου ο πόλεμος στο Ιράν.
Σε κάθε περίπτωση, καταλήγει το δημοσίευμα, η προσωρινή αυτή εκεχειρία αντανακλά περισσότερο μια εύθραυστη ισορροπία δυνάμεων, παρά μια βιώσιμη ειρηνευτική λύση στη Μέση Ανατολή, με το ενδεχόμενο νέας ανάφλεξης να παραμένει υπαρκτό.
22°
