Τραμπ - Πούτιν: Ιστορίες για ελέφαντες

Στο μυαλό του Ντόναλντ Τραμπ η Αμερική (οι ΗΠΑ, όχι οι άλλοι) είναι ένας ελέφαντας. Ένας μεγάλος ελέφαντας. Άλλος μεγάλος ελέφαντας είναι η Κίνα που διεκδικεί μεγάλο μερίδιο από τον νερόλακκο της σαβάνας. Γι’ αυτό ακριβώς εμπνέει αντιπαλότητα. Δεν συμβαίνει το ίδιο με τη Ρωσία που είναι μεν ελέφαντας, αλλά μικρότερος και διεκδικεί ένα πιο απόμερο σημείο του νερόλακκου. Η Ουκρανία είναι ένα μικρό θηλαστικό που γίνεται δυσάρεστο, διότι απειλούμενο δαγκώνει και βγάζει διαπεραστικές κραυγές. Οι Ευρωπαίοι είναι μεγαλύτερα σε μέγεθος θηλαστικά, αλλά παίζουν σε χαμηλότερη κατηγορία. Ελαφροπατώντας στη σκιά του αμερικανικού ελέφαντα, καραδοκούν πάντοτε να τον ρίξουν στη μοιρασιά του νερού. Όλα αυτά τα μικρότερα και ενοχλητικά ζώα οφείλουν να παραμερίζουν όταν περνούν τα παχύδερμα. Και να συμμορφώνονται μέσα στα όρια που αυτά χαράσσουν στη ζούγκλα. Διαφορετικά, κινδυνεύουν να ποδοπατηθούν.

Από την πρώτη στιγμή της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έκρυψε τις προτιμήσεις του. Δεν έκρυψε ότι διόλου δεν τον προβλημάτιζε η άμεση ή έμμεση υποδούλωση της ευρωπαϊκής αυτής χώρας (που έχει έκταση μεγαλύτερη από τη Γαλλία). Όχι μόνο διότι τρέφει απεριόριστη συμπάθεια για τον Πούτιν (ως όμοιος ομοίω), μα και γιατί επιθυμεί να προσεταιριστεί τη Ρωσία στον ανταγωνισμό του με την Κίνα, αλλά και με την Ευρώπη. Με την Κίνα οι αιτίες, σε οικονομικό και γεωπολιτικό επίπεδο, είναι ευδιάκριτες. Η εχθρότητα, όμως, απέναντι στη σύμμαχο Ευρώπη (και τον Καναδά) πηγάζει κυρίως από το μυαλό του Τραμπ, ο οποίος διακατέχεται από μια μόνιμη καχυποψία: ότι οι στενότεροι εταίροι του επιδιώκουν να τον εκμεταλλευτούν με κάθε ευκαιρία. Γι’ αυτό, δεν διστάζει να συμμαχήσει με προφανείς, έως πρότινος, αντιπάλους.

Σε αυτό το σκηνικό, είναι αναμενόμενο ο Τραμπ να εξαντλεί όλα τα περιθώρια «κατανόησης» και επιείκειας προς τον Πούτιν. Όπως αναφέρθηκε, ο ένας λόγος είναι βαθιά ψυχολογικός. Η διάρκεια και το κλίμα του χθεσινού τηλεφωνήματος το επιβεβαιώνουν. Όπως ανέφερε εκπρόσωπος της ρωσικής προεδρίας, με το ζόρι τους πήραν το «ακουστικό» από τα χέρια· θα μπορούσαν να συνδιαλέγονται για ώρες, σαν ερωτευμένα ελεφαντάκια. Ο άλλος λόγος είναι ότι ο Τραμπ δεν βλέπει την ώρα να προχωρήσει η σχέση με τη Ρωσία, έστω και πάνω από το πτώμα της Ουκρανίας.

Ο Πούτιν δεν θα είχε καταρχήν αντίρρηση. Ωστόσο, ως πιο συγκροτημένος και ενήμερος περί τα διεθνή, βλέπει τις δυσκολίες του εγχειρήματος και είναι διατεθειμένος να περιμένει. Ποιες δυσκολίες; Πρώτον, ο «αρραβώνας» με την Κίνα έχει βαθύνει σε τέτοιο σημείο που κανένα αντάλλαγμα από την πλευρά του Τραμπ δεν είναι ικανό να τον αναπληρώσει για το ορατό μέλλον. Δεύτερον, ο Πούτιν, όπως και ο Κινέζος ομόλογός του, πολιτεύονται με όρους ισοβιότητας. Ο Τραμπ έχει ημερομηνία λήξης, το τέλος της τετραετίας. Τρίτον, ακόμα και αν ο Τραμπ απέσυρε αύριο τη βοήθεια προς την Ουκρανία και τερμάτιζε μονομερώς τις κυρώσεις προς τη Ρωσία, η Ευρώπη δεν θα τον ακολουθούσε. Τέταρτον, ο Πούτιν αισθάνεται ότι κερδίζει είτε συνεχιστεί ο πόλεμος είτε όχι. Εξηγούμαι: Η συνέχιση του πολέμου του επιτρέπει να διατηρεί τη χώρα σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, μετατρέποντάς την σταδιακά σε κράτος-φρούριο τύπου Βόρειας Κορέας. Η διακοπή του πολέμου, με τρόπο που θα έμοιαζε με ρωσική νίκη, θα ανέβαζε τις μετοχές του Πούτιν στο εσωτερικό και θα του έδινε χρόνο για να ετοιμάσει την επόμενη κίνησή του στο εξωτερικό.

Με δυο λόγια, είναι μάταιο να υπολογίζει κανείς στον Τραμπ ώστε η Ρωσία να δεχθεί άμεσο τερματισμό του πολέμου. Το Κρεμλίνο απέκρουσε τις διαδοχικές προτάσεις του Αμερικανού προέδρου για άμεση εκεχειρία και έναρξη ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων υψηλού επιπέδου, και μάλιστα με τη συμμετοχή (τουλάχιστον) των ΗΠΑ. Ο Πούτιν ζητά διμερή «διάλογο» με την Ουκρανία για ένα «πλαίσιο» μιας επόμενης διαπραγμάτευσης για τους όρους της ειρήνευσης, ενώ παράλληλα θα συνεχίζονται οι πολεμικές επιχειρήσεις· και μιλά για την ανάγκη να αντιμετωπιστούν τα «βαθύτερα αίτια» της σύγκρουσης, δηλαδή, ο αποκλεισμός της Ουκρανίας από το ΝΑΤΟ, ο ουσιαστικός αφοπλισμός της, η αντικατάσταση της εκλεγμένης ηγεσίας της από άλλη, αρεστή στη Μόσχα («αποναζιστικοποίηση»). Όλα αυτά ο Τραμπ και οι συνεργάτες του (Βανς, Ουίτκοφ) τα συζητούν, αν δεν τα αποδέχονται στο σύνολό τους. Επομένως, η μόνη περίπτωση να τερματιστεί η αιματοχυσία είναι οι Ευρωπαίοι να δουν τη Ρωσία με τα μάτια του Τραμπ και η Ουκρανία να ενδώσει στις ρωσικές αξιώσεις.

Αυτό που ζούμε σήμερα θυμίζει, τηρουμένων των αναλογιών, τη δυστοπία που περιγράφει στο βιβλίο του Fatherland ο Ρόμπερτ Χάρρις: Στις εκλογές του 1940, χάνει ο «πολεμοχαρής» Ρούσβελτ και εκλέγεται ο «ειρηνόφιλος», θιασώτης του κατευνασμού, Τζόζεφ Κέννεντι (πατέρας του Τζον). Περιγράφοντας τον πόλεμο στην Ευρώπη ως «άσκοπη αιματοχυσία» ("This is not our war", όπως λέει και ο Τζέι Ντι Βανς), ο Κέννεντι εγκαταλείπει την Ευρώπη στο έλεος των Ναζί αρκούμενος στην αμερικανική ηγεμονία επί του δυτικού ημισφαιρίου. Βέβαια, η σημερινή Ρωσία δεν έχει το δυναμικό της ναζιστικής Γερμανίας και η Ευρώπη (με ΑΕΠ εννέα φορέα μεγαλύτερο της Ρωσίας) έχει μια ευκαιρία να αφυπνιστεί· και να αποδείξει ότι όλοι έχουν δικαίωμα πρόσβασης στον νερόλακκο, από τους ελέφαντες έως το μικρότερο θηλαστικό.