Αίγυπτος, Τουρκία ή Κατάρ: Ποιος θα μπορούσε να διαμεσολαβήσει μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς

Τις πιθανότητες μιας επιτυχούς διαμεσολάβησης τρίτου κράτους στον πόλεμο Ισραήλ - Χαμάς εκτιμούν ειδικοί οι οποίοι μίλησαν με το Γαλλικό Πρακτορείο.

Υπάρχει η Αίγυπτος, ο «παραδοσιακός» μεσολαβητής μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς, καθώς και άλλα κράτη, όπως το Κατάρ, που θα μπορούσαν να ασκήσουν κάποια επιρροή.

Όμως, η πρωτοφανής επίθεση της παλαιστινιακής ισλαμιστικής οργάνωσης εναντίον του Ισραήλ, με τις απαγωγές ομήρων, και το εύρος της ισραηλινής απάντησης περιπλέκουν τις πιθανότητες μιας επιτυχούς διαμεσολάβησης, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα.

Πάντως, νωρίτερα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε πως η απάντηση της χώρας του στην επιθετικότητα της Χαμάς «θα αλλάξει τη Μέση Ανατολή», προσθέτοντας ότι αυτό «είναι μόνο η αρχή». Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ ανέβασε βίντεο στο Twitter όπου δείχνει τα πλήγματα στην πόλη της Γάζας.

Από τη μεριά της, η Χαμάς δηλώνει τώρα ανοικτή σε διαπραγματεύσεις για εκεχειρία, σύμφωνα με νεότερη ενημέρωση του Reuters και του Al Jazeera. Ο Moussa Abu Marzouk, ανώτερος αξιωματούχος της Χαμάς, δήλωσε ότι η οργάνση είναι ανοιχτή σε συζητήσεις και «όλους τους πολιτικούς διαλόγους» για μια πιθανή εκεχειρία με το Ισραήλ, καθώς «έχει επιτύχει όλους τους στόχους της».

Νωρίτερα, πάντως, στέλεχος της Χαμάς δήλωσε ότι προς το παρόν δεν είναι εφικτή καμία διαπραγμάτευση με το Ισραήλ, καθώς οι εχθροπραξίες συνεχίζονται.

«Η αποστολή μας συνίσταται πλέον στο να εμποδίσουμε τον κατακτητή να συνεχίσει να διαπράττει σφαγές σε βάρος του λαού μας στη Γάζα, όπου στοχοθετούνται ευθέως κατοικίες πολιτών», είπε ο Χόσαμ Μπαντράν, μέλος του Πολιτικού Γραφείου της Χαμάς που εδρεύει στην πρωτεύουσα του Κατάρ.

Ακολουθούν πέντε ερωτήσεις και απαντήσεις για το ποια κράτη θα μπορούσαν να παίξουν τον ρόλο του διαμεσολαβητή.

1. Κατά πόσο το εύρος της σύγκρουσης και το πολιτικό πλαίσιο στο Ισραήλ περιπλέκουν το έργο των πιθανόν μεσολαβητών;

«Το πρωτοφανές μέγεθος της σύγκρουσης ασφαλώς θα απαιτήσει μια διαφορετική μεσολάβηση και παρέμβαση, σε σύγκριση με όλες τις προηγούμενες», εκτιμά ο Χάσνι Αμπίντι, ο διευθυντής του Κέντρου Μελετών και Έρευνας για τον Αραβικό Κόσμο και τη Μεσόγειο, που εδρεύει στη Γενεύη.

«Αμφιβάλλω αν θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε τώρα μια μεσολαβητική προσπάθεια», σχολίασε ο Ντενίς Μποσάρ, σύμβουλος, αρμόδιος για θέματα Μέσης Ανατολής, στο Γαλλικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων (Ifri).

Η επίθεση κατέδειξε τις αδυναμίες των ισραηλινών υπηρεσιών ασφαλείας και πληροφοριών και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου θα θελήσει κατ’ αρχάς, «για λόγους εσωτερικής πολιτικής, να εμφανιστεί ως ισχυρός άνδρας» που θα κερδίσει τον πόλεμο, πρόσθεσε.

Σύμφωνα με την Ανιές Λεβαλουά, την αντιπρόεδρο του Ινστιτούτου Έρευνας και Μελετών της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής (iReMMO), «η σύνθεση της ισραηλινής κυβέρνησης, με την παρουσία των ριζοσπαστών, περιπλέκει τα δεδομένα» και δεν είναι βέβαιο ότι η ακροδεξιά ισραηλινή κυβέρνηση θα αποδεχθεί οποιαδήποτε μεσολάβηση προς το παρόν.

Επιπλέον, δεν αποκλείεται η Χαμάς, «η οποία αισθάνεται επίσης ισχυρή έπειτα από μια τέτοια επιχείρηση», να αρνηθεί μια μεσολάβηση.

Η Λεβαλουά πιστεύει ότι «θα υπάρξει κάποια στιγμή που η Χαμάς θα χρειαστεί να βρει μια διέξοδο, ακόμη και απέναντι στον δικό της πληθυσμό (σ.σ. της Γάζας) που θα πληρώσει το βαρύτερο τίμημα».

Για τον Ντενίς Μποσάρ, το ζήτημα των Ισραηλινών ομήρων θα μπορούσε επίσης να παίξει κάποιον θετικό ρόλο για την έναρξη διαπραγματεύσεων, αλλά για ανθρωπιστικούς λόγους και όχι για πολιτικούς.

2. Γιατί η Αίγυπτος θεωρείται ο «φυσικός» μεσολαβητής;

Στις επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις μεταξύ των δύο πλευρών, η Αίγυπτος αναλάμβανε να μεσολαβήσει – και λόγω της γεωγραφικής της θέσης. «Η Χαμάς διατηρεί καλές σχέσεις με την Αίγυπτο καθώς η μοναδική ανοιχτή χερσαία δίοδος (της Γάζας) είναι με τη χώρα αυτήν, είπε ο Μπουσάρ, υπενθυμίζοντας ότι «στο παρελθόν οι Αμερικανοί παρακάλεσαν άπειρες φορές την Αίγυπτο» να μεσολαβήσει.

Η Αίγυπτος «θα κάνει τα πάντα για να διαδραματίσει αυτόν τον ρόλο επειδή είναι ουσιαστικής σημασίας για την ίδια να εμφανίζεται ως περιφερειακή δύναμη», σημείωσε η Ανιές Λεβαλουά. «Είναι ένας ρόλος τον οποίο μπορεί να αναλάβει σε συνεργασία με άλλες χώρες», όπως με τις ΗΠΑ ή με χώρες της ΕΕ, όπως η Γαλλία που διατηρεί «στενές» σχέσεις με το Κάιρο.

Νωρίτερα εξάλλου, η αιγυπτιακή προεδρία ανέφερε ήδη ότι εντείνει τις επαφές της για «να σταματήσει η κλιμάκωση» της σύγκρουσης.

3. Η δέσμευση των ΗΠΑ υπέρ του Ισραήλ θα μπορούσε να παρεμποδίσει μια πιθανή μεσολάβηση;

Οι ΗΠΑ επαναβεβαίωσαν αμέσως τη στήριξή τους στο Ισραήλ, όμως οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος Τζο Μπάιντεν δεν έχει πολύ καλές σχέσεις με τον Νετανιάχου.

Μέχρι τώρα, η Ουάσινγκτον δεν έδειχνε πρόθυμη να επενδύσει ξανά στο Μεσανατολικό, εξήγησε η Ανιές Λεβαλουά.

«Αναμφίβολα, κάποιοι θα εκφράσουν την επιθυμία για μια αμερικανική μεσολάβηση. Αλλά, ενόψει των προεδρικών εκλογών (του 2024) αυτό είναι δύσκολο», πρόσθεσε.

4. Τι γίνεται με χώρες όπως η Τουρκία;

Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προσέγγισε το Ισραήλ, έπειτα από χρόνια εντάσεων και παράλληλα διατηρεί καλές σχέσεις με τη Χαμάς.

«Η Τουρκία μπορεί έτσι να θέλει να εμφανιστεί ως μεσολαβητής ικανός να συνομιλήσει και με τις δύο πλευρές, αλλά οι πιθανότητες επιτυχίας της είναι περιορισμένες», εξήγησε η Λεβαλουά.

5. Τι ρόλο μπορεί να παίξει το Κατάρ;

«Το Κατάρ συνέβαλε οικονομικά, γεμίζοντας τα ταμεία της Χαμάς», υπενθύμισε ο Χάσνι Αμπίντι, καταβάλλοντας για παράδειγμα τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων στη Γάζα.

«Η Ντόχα χρηματοδοτεί την επιβίωση της Λωρίδας της Γάζας, σε συμφωνία με το Ισραήλ. Ξέρουμε επομένως ότι το Κατάρ έχει τα μέσα για να πιέσει τη Χαμάς», είπε η Λεβαλουά.

Η Ντόχα, η οποία συχνά μεσολαβεί για την απελευθέρωση ομήρων στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, θα μπορούσε κατά συνέπεια να συμμετάσχει σε μια «κοινή προσπάθεια» με την Αίγυπτο, για να αποκατασταθεί η ηρεμία στο Ισραήλ, εκτιμούν οι ειδικοί.