Τουρκία, Ρωσία και ευρωπαϊκή δειλία

Έχω την εντύπωση ότι αν δεν αντιδρούσαν οι ΗΠΑ στην επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία, εμείς οι Ευρωπαίοι θα καθόμασταν στα αβγά μας, σε πρακτικό επίπεδο τουλάχιστον. Στην αρχή, τον περασμένο Φεβρουάριο, κάτι ψέλλισε ο Εμανουέλ Μακρόν και ύστερα, μόλις πρότεινε off the record κάποιον συμβιβασμό εκ μέρους της Ουκρανίας, σιώπησε για να μην το φάνε ζωντανό. Στην Ευρώπη μάς χαρακτηρίζει ατολμία στις πράξεις, επιθετικότητα στα λόγια: το χαρακτηριστικό των θρασύδειλων.

Παρόμοια στάση κρατάμε έναντι της Τουρκίας: όχι μόνο επειδή, ατυχώς, η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ αλλά επειδή δεν θέλουμε μπλεξίματα· η Ελλάδα ας τα βγάλει πέρα μοναχή της. Ή, όπως λένε μερικοί ιθαγενείς πολιτικοί σ’ αυτή τη μακρινή χώρα του Νότου, ας αφήσει τους Τούρκους να πάρουν δυο-τρία νησιά και ας μην το κάνουμε θέμα.

Εκτός από το Πολωνία, που έχει βαρύ παρελθόν και ανοιχτούς λογαριασμούς με τους Ρώσους, τα μέλη της ΕΕ δείχνουν πνεύμα συνεργασίας, υπό την έννοια των δοσιλόγων συνεργατών. Το ίδιο κάνουν με τους ισλαμιστές και με οποιονδήποτε άλλον απειλεί τις ευρωπαϊκές χώρες απέξω κι από το εσωτερικό τους. Το ότι ο Πούτιν αποφάσισε να εισβάλει στην Ουκρανία οφείλεται, εν πολλοίς, στην εκτίμησή του ότι οι ευρωπαϊκές χώρες θα δείξουν μεν ηθική αγανάκτηση αλλά ταυτοχρόνως θα αντιδράσουν ηπίως, με παθητικότητα και ηττοπάθεια: οι Ευρωπαίοι δεν θα μπορούσαν ποτέ να εμπλακούν σε πόλεμο· εκτός του ότι τον σιχαίνονται -και δικαίως μετά από όλα όσα έχουν συμβεί στο ευρωπαϊκό έδαφος- έχουν πολλά να χάσουν. Με πρώτο από όλα την άνεσή τους.

Ωστόσο, έχει έρθει και περάσει ο καιρός για να σκεφτούμε σοβαρά το ζήτημα της ευρωπαϊκής άμυνας και των ευρωπαϊκών συνόρων· του ευρωπαϊκού στρατού και της ευρωπαϊκής περιφρούρησης την οποία μερικοί καταγγέλλουν ως «τείχη». Η ρωσική και η τουρκική επιθετικότητα υπογραμμίζει την ανάγκη αυτών των «τειχών»: η Ευρώπη οφείλει να προασπίσει το έδαφος και τις αξίες της προκειμένου να μη γίνει δικτατορία ή θεοκρατία ή και τα δύο. Σε μια εποχή που αυξάνονται οι στρατιωτικοί εξοπλισμοί, και μάλιστα με αήθη τρόπο, με κριτήριο μονάχα το χρήμα, η Ευρώπη τηρεί υποκριτική στάση ειρηνάκια και επιτρέπει σε δυο καταστροφικούς ηγέτες να ξανασχεδιάζουν ερήμην της τον χάρτη της Ευρώπης. Προς το παρόν, τα άμεσα θύματά τους είναι οι Κούρδοι και οι Ουκρανοί, αλλά στο πρόγραμμα βρίσκονται και οι Έλληνες που τους έλαχε να κατοικήσουν στις εσχατιές της ηπείρου και να μην μπορούν να μετακομίσουν δυτικότερα και βορειότερα.

Η ΕΕ δεν φαίνεται να συνειδητοποιεί το κακό που έχει κάνει η Τουρκία στην Ελλάδα και στην Κύπρο, ούτε εκείνο που εύχεται να κάνει. Μερικοί Ευρωπαίοι ηγέτες επαναλαμβάνουν τις εκκλήσεις για «εγκράτεια» και «ψυχραιμία» λες και οι δύο πλευρές έχουν ίσο μερίδιο δίκιου και άδικου. Όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι μια αλλαγή συμπεριφοράς σήμερα θα είχε καλύτερα αποτελέσματα: απλώς πρέπει να καταλάβουμε και να παραδεχτούμε ότι είναι η πρότερη συμπεριφορά της Ευρώπης που επέτρεψε στον Πούτιν και στον Ερντογάν όσα κάνουν και όσα πρόκειται να κάνουν.