Θα γίνει το Πουέρτο Ρίκο η 51η αμερικανική πολιτεία;

Ο Ricardo Rosselló, ο κυβερνήτης του Πουέρτο Ρίκο που αναγκάστηκε να παραιτηθεί μετά από πολυήμερες διαδηλώσεις το καλοκαίρι του 2019, είναι μέλος μιας ομάδας πίεσης υπέρ της ένωσης του νησιού της Καραϊβικής με τις ΗΠΑ. Το εν λόγω λόμπι χρηματοδοτούν οι Πορτορικανοί φορολογούμενοι και οι λαϊκές διαμαρτυρίες συνεχίζονται: πώς ένας έκπτωτος ηγέτης γίνεται παράγοντας μιας τόσο σημαντικής απόφασης; Και πώς ένας Πορτορικανός πολιτικός προσπαθεί να επηρεάσει τους Πορτορικανούς χωρίς καν να μένει καν στο νησί; Ο Rosselló έχει εγκατασταθεί στη Βιρτζίνια απ’ όπου συμμετέχει στη λεγόμενη Statehood Commission: το αίτημα της ένωσης με τις ΗΠΑ δεν είναι καινούργιο, αλλά η προεδρία του Τζο Μπάιντεν έχει ενθαρρύνει τους ενωτικούς.

Ο σημερινός κυβερνήτης Pedro Pierluisi, που υπήρξε πρόεδρος της Επιτροπής από το 2009 μέχρι το 2017 και συμμετέχει στο αμερικανικό Κογκρέσο χωρίς δικαίωμα ψήφου, καθώς και η σημερινή πρόεδρος Jenniffer González είναι οι πιο δυνατές φωνές υπέρ της ένωσης. Ωστόσο, στο δημοψήφισμα που έγινε to 2017 η προσέλευση, μόνο 27%, ήταν τόσο μικρή ώστε η ψηφοφορία ακυρώθηκε. Έχουν γίνει επτά δημοψηφίσματα για το αν οι Πορτορικανοί θέλουν να ενωθούν με τις ΗΠΑ: στο πρώτο, το 1967, επικράτησε το όχι· στα υπόλοιπα σημειώθηκε τεράστια αποχή και σχεδόν ίσα ποσοστά ναι και όχι. Από την πλευρά των ΗΠΑ την ιδέα προωθεί δημοκρατικός ο εκπρόσωπος της Φλόριντα στο Κογκρέσο Darren Soto ο οποίος φαίνεται σήμερα πιο αισιόδοξος από ποτέ: για πρώτη φορά από τη δεκαετία του 1960, ένα δημοψήφισμα, εκείνο του Νοεμβρίου 2020, έφερε ένα καθαρότερο αποτέλεσμα ― το 52% των ψηφοφόρων είπαν ναι στην ένωση.

«Είμαστε ήδη μέρος των ΗΠΑ» είπε ο Pierluisi σε συνέντευξή του στο CBSN. «Αν ενωθούμε, θα έχουμε τα ίδια δικαιώματα με τους Αμερικανούς πολίτες. Θα ψηφίζουμε για τον Αμερικανό πρόεδρο, θα στέλνουμε εκπροσώπους στο Κογκρέσο και θα απολαμβάνουμε τα ομοσπονδιακά προγράμματα. Έχουμε ήδη αργήσει πολύ να πάρουμε τη σωστή απόφαση». Αλλά όσοι διαφωνούν με την ένωση λένε ότι για να ληφθεί μια τόσο σοβαρή απόφαση χρειάζεται μεγαλύτερη συμμετοχή των Πορτορικανών και σαρωτικό ποσοστό «ναι». Εξάλλου υπάρχουν άλλες δύο εναλλακτικές οι οποίες δεν συμπεριλαμβάνονταν στα ερωτήματα των δημοψηφισμάτων: η ανεξαρτησία του Πουέρτο Ρίκο και η παραμονή του στο καθεστώς της αμερικανικής κοινοπολιτείας.

Σαν Χουάν © Wei Zeng / Unsplash

Στο μεταξύ, τον περασμένο Μάρτιο μέλη του αμερικανικού κογκρέσου―η Nydia Velázquez, η Alexandria Ocasio-Cortez και ο Bob Menendez― πρότειναν ένα σχέδιο «αυτοδιάθεσης» του Πουέρτο Ρίκο που προβλέπει ένα ακόμη δημοψήφισμα με τρεις επιλογές και μια προεκλογική εκστρατεία που να εξηγεί αναλυτικά στους Πορτορικανούς τι θα σήμαινε η ένωσή τους με τις ΗΠΑ. Για παράδειγμα, θα είναι υποχρεωμένοι να πληρώνουν ομοσπονδιακούς φόρους από τους οποίους εξαιρούνται σήμερα. Από την πλευρά του, ο Pierluisi είπε στο CBS News το αυτονόητο: οι ομοσπονδιακοί φόροι θα επιστρέφουν σε επενδύσεις στο Πουέρτο Ρίκο και η μεταχείριση του νησιού θα είναι σαν εκείνη οποιασδήποτε άλλης αμερικανικής πολιτείας.

Οι πατριώτες-εθνικιστές, με επικεφαλής τον Juan Dalmau, απέσπασαν το 14% των φήφων στις εκλογές του 2020: δεν φαίνεται μεγάλο ποσοστό αλλά είναι το μεγαλύτερο που έχει πάρει ποτέ ένα κόμμα υπέρ της ανεξαρτησίας. Οι υπέρμαχοι της ανεξαρτησίας πιστεύουν ότι μόνο έτσι το Πουέρτο Ρίκο θα προσελκύσει κεφάλαια από όλο τον κόσμο και θα γίνει γέφυρα μεταξύ των ΗΠΑ και της Λατινικής Αμερικής. Αυτό είναι αδύνατο στο καθεστώς της προσάρτησης στις ΗΠΑ. Ο Dalmau λέει πως «το νησί έχει υποφέρει από την πολιτική κουλτούρα της εξάρτησης κι ότι η ιστορία του είναι μια σειρά διώξεων, περιθωριοποίησης και πολιτικών δολοφονιών: σ’ αυτή την ιστορία οφείλεται η επιθυμία των μισών περίπου Πορτορικανών να ενωθούν με τις ΗΠΑ».

Στην πραγματικότητα, η υπόθεση της ένωσης δεν προχωρεί γιατί οι περισσότεροι Πορτορικανοί φοβούνται οποιαδήποτε αλλαγή και προτιμούν να παραμείνει η σημερινή σχέση με τις ΗΠΑ κατά την οποία η αμερικανική κυβέρνηση ελέγχει τον προϋπολογισμό του Πουέρτο Ρίκο δημιουργώντας καθεστώς αποικίας. Αυτή η ειδική σχέση τύπου «κοινοπολιτείας» τοποθετεί στο Πουέρτο Ρίκο από νομική και οικονομική άποψη στη θέση του «υπερπόντιου εδάφους» μολονότι υπάρχει τοπική κυβέρνηση. Αν το νησί γίνει η 51η πολιτεία δεν θα επικρατεί η σημερινή υποκρισία, λένε τα μέλη του ενωτικού λόμπι. Οι αποφάσεις ήδη παίρνονται από το αμερικανικό Κογκρέσο, χωρίς οι Πορτορικανοί να είναι Αμερικανοί πολίτες. Ας γίνουν λοιπόν Αμερικανοί πολίτες: κανείς δεν θα χάσει από αυτό. Το ντοκιμαντέρ «Fighting for Paradise: Puerto Rico’s Future» του CBSNews δίνει τον λόγο στους εκπροσώπους όλων των κομμάτων στο Πουέρτο Ρίκο κι αν υπάρχει κάτι στο οποίο συμφωνούν όλοι είναι ότι πρέπει να δοθεί οριστική απάντηση στο ερώτημα: «Δεν μπορούμε να κάνουμε δημοψηφίσματα επί άλλα 120 χρόνια» λέει ο Charlie Rodriguez από το Δημοκρατικό Κόμμα του νησιού. «Κάποια στιγμή πρέπει να ζυγίσουμε τα υπέρ και τα κατά. Αν μείνουμε μόνοι θα εξελιχθούμε σε τόπο διακοπών και σε φορολογικό παράδεισο του διεθνούς κεφαλαίου. Αν γίνουμε η 51η πολιτεία θα χάσουμε αυτό που θεωρούμε ανεξαρτησία. Αλλά ας πάρουμε επιτέλους μιαν απόφαση».