«Οδυσσέας» του Τζέιμς Τζόις: Κατεδαφιστικές κριτικές στο Goodreads

Έξαλλες «κριτικές» κλασικών, εγνωσμένης αξίας, πραγματικά μεγάλων και διαχρονικών μυθιστορημάτων, από αναγνώστες στο Goodreads. Σταχυολογούμε ένα ελάχιστο μόνο δείγμα από όσα μπορεί να διαβάσει κανείς αν ανατρέξει στις φαρμακερές κριτικές με ένα αστεράκι. Τις μεταφέρουμε σχεδόν αυτούσιες, μεταφρασμένες από τα αγγλικά. Εμάς μας έκαναν να χαμογελάσουμε. Σήμερα, ο «Οδυσσέας» του Τζέιμς Τζόις. Στα ελληνικά κυκλοφορούν από τον Κέδρο (στην κλασική μετάφραση του Σωκράτη Καψάσκη) και από τον Κάκτο (μτφ.: Ελευθέριος Ανευλαβής).

● ● ●

• Μπα, όχι, δεν θα γράψω τίποτε. Αποφάσισα να κάψω το βιβλίο, μετά πήγα στην τουαλέτα, έπεσα, χτύπησα, και είμαι σίγουρος πως είναι σημάδι από τον Θεό. Δεν θα το κάψω λοιπόν. Απλώς θα το πετάξω στα σκουπίδια. Ναι: δικάστε με.
• Τα μεγάλα βιβλία συνομιλούν με έναν τρόπο μεταξύ τους. Αυτό προσπαθεί απλώς να συνομιλήσει με τον εαυτό του. Πιστέψτε με: δεν τα καταφέρνει.
• Αν πω ότι πρόκειται για ένα βιβλίο όπου διάφοροι αυνανίζονται, θα φανώ τελείως χάχας; Γιατί αυτό συμβαίνει, και συγγνώμη κιόλας.
• Μπορώ να σκεφτώ μερικές χιλιάδες συγγραφείς που γράφουν καλύτερα από τον Τζόις. Μπορώ επίσης να σκεφτώ εκατομμύρια ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ που γράφουν καλύτερα από τον Τζόις. Επίσης, ακόμη κι ΕΓΩ γράφω καλύτερα από τον Τζόις.
• Επειδή κάποια άτομα βάζουν τη μία τυχαία λέξη μετά την άλλη, δεν πάει να πει ότι παράγουν λογοτεχνία. Απλώς, κωλύομαι να πω ΤΙ παράγουν. Αλλά με καταλαβαίνετε.
• Πρέπει να είναι εντελώς ηλίθιος κάποιος για να χάσει τον χρόνο του μ’ αυτό το βιβλίο. Δυστυχώς, αποδείχτηκε ότι εγώ είμαι. Εντελώς ηλίθιος όμως. Και με είχα για πιο σοβαρό.
• Μου κατέστρεψε μια βδομάδα από τη ζωή μου.
• Η ανθρωπότητα προοδεύει. Απόδειξη; Σήμερα δεν θα έβγαινε αυτό το βιβλίο με την καμία.
• Ότι και καλά ΑΥΤΟ είναι μεγάλη λογοτεχνία. Ότι και καλά ΑΥΤΟ είναι ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ. Δεν πάτε καλά ορισμένοι που θα μας βγάλετε και τρελούς.
• Τρελό γέλιο, δεν βγαίνει νόημα, μιλάμε για το απόλυτο χάσιμο. Ο τύπος πρέπει να έπαιρνε τελείως χαλασμένο σταφ.
• Διάβασα 30 σελίδες. Το παράτησα. Νιώθω σαν κάτι τύπους που τους πήγαιναν στην κρεμάλα και, ένα δευτερόλεπτο πριν ανοίξει η καταπακτή κάτω από τα πόδια τους, ερχόταν η χάρη από τον κυβερνήτη της Πολιτείας.
• Πήγα επί τούτω σε μία λέσχη ανάγνωσης για να το διαβάσω και να το συζητήσω, αλλά ο καλύτερος από τους τύπους εκεί πέρα το είχε μόλις σκάσει από το τρελάδικο – το ’βαλα στα πόδια.
• Ναι, ναι, ξέρω, πρωτοπορία και τα λοιπά. Το καταλαβαίνω, έχω βγάλει κι ένα ρημαδοκολέγιο, δεν είμαι χτεσινός. Αλλά, ρε φίλε, είμαστε στον 21ο αιώνα, και ο «Οδυσσέας» είναι πρωτοπορία όσο και το μουρουνέλαιο.
• Φοβάμαι τις κάμπιες, τους αλιγάτορες, κι αυτούς που αγαπούν τον «Οδυσσέα» του Τζόις.
• Τρίζουν τα κόκαλα του Ομήρου.
• Οκέι, ναι, πολύ ωραίο. Εμένα όμως δεν μου άρεσε. ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ;
• Λοιπόοον… Θα σας πω κάτι: ακόμη και σήμερα, ΚΑΝΕΙΣ δεν έχει καταλάβει τι διάολο γίνεται στ’ αλήθεια στο βιβλίο. Έχουν χαθεί απίστευτα πολλές εργατοώρες για να δούμε αν αυτό ή εκείνο έγινε, αν το σκέφτηκε κάποιος ή αν θα ΜΠΟΡΟΥΣΕ να γίνει. Γουάου. Ανατρίχιασα.
• Στο βιβλίο περιγράφεται ΜΙΑ ημέρα. Και είναι κοντά οχτακόσιες σελίδες. Αν εσάς σάς ακούγεται λογικό αυτό, πάσο.
• Υπάρχει κόσμος που παίρνει σοβαρά τέτοιες «λογοτεχνικές» απόπειρες; Σοβαρά τώρα; Και γιατί δεν μας το εξηγούν κι εμάς;
• Χρειάζεσαι, λέει, ΟΔΗΓΟ για να καταλάβεις τι συμβαίνει στο βιβλίο, γιατί είναι όλο ΚΡΥΦΑ ΝΟΗΜΑΤΑ. Άσε μας, κουκλίτσα μου. Εγώ θέλω να διαβάζω χωρίς οδηγούς και πράσινα άλογα. Όπως και όταν οδηγώ το αμάξι μου, δεν θέλω να σκέφτομαι, νά τώρα η βενζίνη κάνει αυτό, και τα πιστόνια το άλλο, και το καρμπιρατέρ το παράλλο. Θέλω να πω, είναι παράλογο όλο αυτό με τους εξυπνάκηδες που μας το παίζουν γνώστες και ειδικοί. Λυπηθείτε μας λίγο.
• Δεν. Συμβαίνει. Τίποτε. Ποτέ. Απλώς ο Τζόις κάνει παιχνιδάκια με τις λέξεις, για να μας πει πόσο λογοπλάστης είναι. Θα μπορούσε να το γράψει και ένα πρόγραμμα σε έναν υπολογιστή. Μιλάμε για τέτοια πατάτα.
• Λένε πως ο «Οδυσσέας» είναι από τα βιβλία που ή τα αγαπάς ή τα μισείς. Μαντέψτε τα δικά μου αισθήματα απέναντί του…
• Πρέπει να υπάρχει μια γωνιά στη δαντική Κόλαση όπου όσοι κοκορεύονταν ότι τους άρεσε ο «Οδυσσέας», ότι τον «λάτρεψαν» κ.ο.κ., θα αναγκάζονται να τον διαβάζουν από το πρωί μέχρι το βράδυ. Αν και ίσως να μην είναι και τόσο σκληρός ο Σατανάς, δεν ξέρω…
• Ευτυχώς που δεν έγραψε και την Ιλιάδα.
• Οι πιο ωραίες λέξεις του βιβλίου είναι οι δέκα τελευταίες. Και βασικά είναι οι μόνες ωραίες. Και οι μόνες που βγάζουν ένα κάποιο νόημα.
• Χρειάζεσαι και τη Στήλη της Ροζέτας για να καταλάβεις τι συμβαίνει. Και, όχι, δεν είναι γραμμένο στα ιερογλυφικά.
• Τι ψωνάρα ο τύπος, ρε φίλε.
• Είδα έναν τύπο στο μετρό που διάβαζε ένα βιβλίο τσέπης. Δεν είδα τον τίτλο του. ΔΕΝ ΕΙΧΕ ΣΗΜΑΣΙΑ. Πήρα θάρρος, πήγα κοντά του και του έδειξα το τούβλο των 800 σελίδων που κρατούσα. «Αλλάζουμε;» του είπα. Αρνήθηκε.
• Αυτό το βιβλίο ήταν απαγορευμένο στην Αμερική, αλλά τελικά κάποιος δικαστής ονόματι Τζον Μ. Γούλσεϊ ήρε την απαγόρευση. Γιατί, κύριε Τζον μου; Ναι, κακό πράγμα η λογοκρισία, αλλά εμείς τι σας φταίμε;
• Ο «Οδυσσέας» είναι μια φυλακή.
• Το μόνο καλό από την ανάγνωση αυτού του τέρατος είναι ότι θα μπορώ να λέω, «Ω, μη μου πεις ότι δεν έχεις διαβάσει τον “Οδυσσέα”!» Και έτσι η κατάρα θα συνεχίζεται. Ζούμε σε έναν εφιάλτη.
• Θα ήθελα να μπορούσα να ξανάφερνα στη ζωή τον Τζόις. Για να τον ξανασκοτώσω.
• Ο Τζόις, λένε, δεν έβγαλε δεκάρα τσακιστή από αυτό το βιβλίο. Σώωωπα!
• Νούμερο 650 από τα 650 βιβλία που έχω διαβάσει στη ζωή μου. Από άποψη ποιότητας.
• Το μόνο του καλό είναι ότι κάπου παίζει και μια γάτα.
• Αν σας πει κανείς ότι του άρεσε και ΔΕΝ είστε βίαιος τύπος, μην του ξαναπείτε καλημέρα. Αν πάλι είστε βίαιος τύπος και σας ενοχλούν το ψέμα και η υποκρισία, ξέρετε τι να κάνετε.
• Σίγουρα κάπου υπάρχει ένα χειρόγραφο του Τζόις που λέει, «Πλάκα έκανα, ρε σεις, ξεκολλάτε». Εύχομαι να βρεθεί μια μέρα, να ηρεμήσουμε.
• Οι Ιρλανδοί έχουν τρομερό χιούμορ. Απλώς πού και πού ξεφεύγουν λιγάκι και το παρακάνουν. Νά, π.χ., κάπου ξέφυγαν με τον IRA – και με αυτό το βιβλίο.
• Τι ξιπασιά να γράφεις ένα μυθιστόρημα που κανείς ποτέ δεν θα καταλάβει.
• Αν βάλεις χίλιες μαϊμούδες να βαράνε χίλιες γραφομηχανές επί χίλια χρόνια, θα βγάλουν κάτι ΠΟΛΥ καλύτερο από δαύτο.
• Είμαι σίγουρος πως, όσο το έγραφε, έλεγε: «Ποπό, τι τσακάλι που είμαι!» Δεν έχω κάτι χειρότερο από αυτό.
• Ότι δείχνει πως υπάρχει ταλέντο από κάτω, ναι. Αλλά μέχρις εκεί. Δεν γίνεσαι συγγραφέας γράφοντας ό,τι σού κατέβει, λυπάμαι. Θέλει δουλίτσα.
• Διάβασα κάπου ότι την Bloomsday πάνε εκεί στα μέρη που λέει στο βιβλίο και μαζεύονται κάνοντας βόλτες και πίνοντας μπίρες. Λογικά ψάχνουν τον Τζόις για να τον πάρουν στο κυνήγι.
• Τρομερό βιβλίο, δεν λέω. Με τη διαφορά ότι κανείς, ποτέ, δεν το μιμήθηκε. Ενώ ακόμη και ο τελευταίος των τελευταίων συγγραφέας έχει μιμητές και επιγόνους, ο Τζόις δεν έχει κανέναν.
• Είμαι σίγουρος πως θα αρέσει σε πολύ κόσμο. Ειδικά σε όσους καταναλώνουν με κάποια συχνότητα παραισθησιογόνα μανιτάρια.
• Αν αυτό έχει την παραμικρή σχέση με την Οδύσσεια, να μου τρυπήσεις τη μύτη.
• Αν διαβάσεις σε ένα βιβλίο τη λέξη «contrasmagnificandjewbangtantiality», να ξέρεις ότι κάνουν πλάκα στον Τζόις. Γιατί στον «Οδυσσέα» ΔΕΝ θα τη διαβάσεις. Και όχι γιατί δεν την έχει. Την έχει. Αλλά γιατί δεν θα φτάσεις ποτέ σε εκείνο το κεφάλαιο: θα έχεις πετάξει το βιβλίο προ πολλού.
• Δεν ξέρω αν υπάρχει πιο μισογύνικο βιβλίο. Ίσως στα αραβικά, από κανέναν μουλά.
• Λένε πως έχει γράψει και χειρότερο απ’ αυτό!
• Ήθελα να ξέρω τι στο καλό έχει αυτό το βιβλίο και το βάζουν πρώτο σε όλες τις λίστες. Γι’ αυτό και αποπειράθηκα να το διαβάσω. Τώρα ξέρω. Κάποια άτομα το παίζουν έξυπνοι και παριστάνουν ότι το απόλαυσαν, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για μια μπαρούφα άνευ προηγουμένου.
• Ας σοβαρευτούμε. Οι «Δουβλινέζοι» είναι καλό βιβλίο. Το «Πορτρέτο ενός καλλιτέχνη σε νεαρή ηλικία» είναι καλό βιβλίο. Ο «Οδυσσέας» είναι κακό βιβλίο. Και το «Finnegans Wake» είναι για τ’ ανάθεμα.