Το ΕΝΑ του Δημήτρη Ματσούκα κυκλοφορεί από την Κάπα Εκδοτική
Οι αναποδιές μας δυναμώνουν, λένε.
Βλακείες.
Μια βολική ερμηνεία για
τον χρόνο που μας κλέβουν.
Τις βαφτίζουμε δοκιμασίες.
Έξυπνο.
σχεδόν
Απάνθρωπο.
Το ΕΝΑδεν διαβάζεται σαν ένα συνηθισμένο βιβλίο. Είναι μια προσωπική κατάθεση, ένα χειροποίητο έργο όπου η γραφή, η φωτογραφία και η οπτική σύνθεση συνυπάρχουν για να αφηγηθούν όχι μια ιστορία, αλλά μια διαδρομή. Με λόγο πυκνό και επιγραμματικό, ο Δημήτρης Ματσούκας επιστρέφει σε όσα τον διαμόρφωσαν: τη μουσική, την εικόνα, την επικοινωνία, την πολιτική ως στάση ζωής και, πάνω απ' όλα, στις ανθρώπινες σχέσεις.
Αν μια νύχτα, ένα τραγούδι σε «πιάσει
από το λαιμό» και σε αφήσει ξάγρυπνο
σημαίνει πως ακόμα μπορείς να
επανεφέυρεις τον εαυτό σου.
Αν με το ίδιο τραγούδι μπορείς να
κοιμηθείς ίσως και να σημαίνει πως για
κάτι φταις.
Ο Δημήτρης Ματσούκας μιλά για το ΕΝΑ
ΕΝΑ. Δημήτρη, είναι το πρώτο; Θα υπάρξει και Δύο; Ναι, είναι το πρώτο. Δύο όμως δεν θα υπάρξει νομίζω, γιατί το ΕΝΑ δεν είναι αρίθμηση. Είναι κατάσταση. Και δεν μιλάει για την αρχή της, μιλάει για το τέλος της. Είναι ο άνθρωπος μόνος του, αντιμέτωπος με τους Θεούς και τους Δαίμονές του. Εξίσου δύσκολη αναμέτρηση και με τους δύο. Από εκεί ξεκινούν όλα και εκεί καταλήγουν. Αυτό το μικρό βιβλίο δεν το έγραψα για να ανοίξω έναν κύκλο. Το έγραψα για να τον κλείσω. Συνεχίζω να αλλάζω, συνεχίζω να «θέλω» αλλά όσα είχα να πω, τα είπα εδώ. Σε αυτή τη διαδικασία μπήκα γιατί, θα έλεγα πως ήταν η ανάγκη να πω, προς αγαπημένους κυρίως αποδέκτες, όσα δεν κατάφερα ποτέ να εκφράσω στην καθημερινότητα για ασήμαντους φαινομενικά λόγους. Ξέρετε, ένα τηλεφώνημα που σε διακόπτει, ένας ήχος που σε αποσπά… Δεν είναι εύκολο πια να εκφραστείς όπως θέλεις. Κυρίως σε εκείνους που αγαπάς. Και η εποχή μας σφύζει από θορύβους. Πάνω απ' όλα, ήθελα να με γνωρίσει η κόρη μου. Όχι μόνο τώρα. Να μπορεί να με ανακαλύπτει και στο μέλλον. Ακόμα και εν τη απουσία μου.
Δυσκολεύομαι να το πω βιβλίο. Είναι περισσότερο ένα γραπτό έργο τέχνης. Πες μας λίγο γι' αυτό, εσύ πώς το ονομάζεις; Με τιμά ο χαρακτηρισμός. Ας πούμε πως είναι ένα σκαρίφημα που προήλθε από όσα με καθόρισαν. Η πολιτική υπάρχει μέσα μου ως αντίληψη και άποψη και ποτέ ως ενασχόληση. Η μουσική, όμως, είναι κάτι βαθύτερο: το «πατρικό μουσπίτι». Νιώθω μουσικός, πάντα το ένιωθα. Γύρω της απλώνονται και η φωτογραφία, η οπτική επικοινωνία που εμπεριέχει και την γραφιστική και όσα άλλα με συγκινούν. Και επειδή όλα αυτά τα κουβαλάω και με κουβαλάνε χρόνια εξέφρασα αυτό το ας γνωριστούμε καλύτερα με τον πιο σύντομο τρόπο. Τα κατέγραψα. Κάπως συνθηματικά ίσως. Ούτε εγώ το λέω βιβλίο, λοιπόν. Δεν είμαι συγγραφέας. Είναι ολοφάνερο και από τα κείμενα. Το γεγονός πως δεν είμαι συγγραφέας όμως, μου έδωσε μια δυνατότητα που οι συγγραφείς (ευτυχώς!) δεν έχουν: «έκλεψα» αυτό το άλλοθι για να δημιουργήσω κάτι που μπορεί να μπει σε βιβλίο. Πήρα από τη γραφή μόνο ό,τι μου χρειαζόταν. Τη συμπύκνωση, φράσεις που τελειώνουν γρήγορα και δεν προλαβαίνεις να αμυνθείς ή να επιτεθείς. Και δίπλα έβαλα τις φωτογραφίες, γιατί ήθελα να δείξω όχι τι βλέπω, αλλά πώς το βλέπω. Ασπρόμαυρα. Γιατί έτσι τα βλέπω.
Είναι κείμενα, είναι φωτογραφίες, είναι τυπογραφία. Είναι μια χειροποίητη μορφή έκφρασης, ρομαντική και κυνική ταυτοχρόνως. «Για να παραμείνεις άνθρωπος απαιτείται προσπάθεια υπεράνθρωπη». Μικρά ποιήματα, ασπρόμαυρες φωτογραφίες, σπασμένη τυπογραφία. Ένα βιβλίο που το τελειώνεις και το ξαναρχίζεις. Ρομαντικό και κυνικό ταυτοχρόνως. Ναι. Γιατί το ένα χωρίς το άλλο λέει ψέματα. Ο ρομαντισμός σκέτος είναι αφέλεια, ο κυνισμός σκέτος είναι παραίτηση. Το βιβλίο ζει ανάμεσα στα δύο, εκεί που ζούμε κι εμείς. Και αν το τελειώνεις και το ξαναρχίζεις, δεν φταίει το βιβλίο. Φταίει ότι ίσως, κάπου, σε «είδες». Είναι χειροποίητο με την κυριολεκτική έννοια: κάθε κείμενο, κάθε φωτογραφία, κάθε «λάθος» στην τυπογραφία σχεδιάστηκε από εμένα. Ήθελα να φτιάξω κάτι που να σε κοιτάει όσο το κοιτάς. Το «υπεράνθρωπη προσπάθεια για να παραμείνεις άνθρωπος» δεν είναι σύνθημα. Είναι ημερολόγιο.
Επικοινωνία, διαφήμιση, μουσική, λογοτεχνία. Μίλησέ μας λίγο για τον εαυτό σου. Πού γεννήθηκες, πού μένεις τώρα; Η καταγωγή μου είναι από τη Λεπενού. Ένα χωριό μετά το Αγρίνιο, προς Αμφιλοχία. Μεγάλωσα όμως στην Καλλιθέα και ζω στην Αθήνα. Έζησα αρκετά χρόνια στη Νέα Υόρκη, από όπου και επέστρεψα το 2006. Τα υπόλοιπα βιογραφικά είναι λιγότερο ενδιαφέροντα από ό,τι υπόσχονται. Επικοινωνία, διαφήμιση, μουσική, φωτογραφία, βιβλία. Ακούγεται σαν πολλά πράγματα, αλλά είναι ένα: προσπαθώ να πω κάτι που να έχει δύναμη με τον πιο σύντομο τρόπο. Στη διαφήμιση το πληρώνεσαι. Στη μουσική, στη φωτογραφία και στις εκδόσεις βιβλίων το πληρώνεις. Κατά τα άλλα, είναι ακριβώς η ίδια δουλειά. Η γραφή ήταν πάντα εκεί. Πάντα σημείωνα κάτι που σκεφτόμουν, συνήθως συνθηματικά ή πολύ επιγραμματικά. Ήταν όμως πάντα στο περιθώριο της μέρας. Μια μικρή πολυτέλεια. Αυτή η μικρή πολυτέλεια, αυτό το περιθώριο, έγινε το κείμενο.
Στη ζωή σου ήταν πολύ παρούσα η πολιτική. Στο βιβλίο όμως μόνο υπαινικτικά. Περισσότερο ως κριτική ματιά στις ανθρώπινες σχέσεις. «Δεν σας αρέσει η αμαρτία, δεν συγχωρείτε τους αμαρτωλούς και φτιάχνετε νυχτομάγαζα και θεούς. Δεν γαμιέστε, σύντροφοι!» Μας χρειάζεται αυτή η απόσταση; Άλλαξε η εποχή μας; Η πολιτική δεν έφυγε από τη ζωή μου. Άλλαξε διεύθυνση. Κάποτε πίστευα ότι ο κόσμος αλλάζει στις πλατείες. Τώρα ξέρω πως όλα ξεκινούν από μικρά ή μεγάλα δωμάτια. Στο πώς μιλάς σε αυτόν που αγαπάς, στο πώς συγχωρείς, στο πώς δεν συγχωρείς. Γι' αυτό στο ΕΝΑ η πολιτική είναι υπαινικτική. Γιατί η πιο σπουδαία πολιτική πράξη είναι το πώς φερόμαστε ο ένας στον άλλον. Οι κυβερνήσεις δεν «αγαπούν» και τόσο τους πολίτες. Αγαπούν παράφορα όμως τα «κοινά» τους και ως τέτοια θέλουν τους πολίτες τους. Οι πολίτες επιθυμούν οι εκπρόσωποί τους να παράγουν πολιτική, ενώ τα «κοινά» θέλουν θέαμα. Και αυτό του προσφέρουν οι εκπρόσωποι των κυβερνήσεων. Άπλετα. Και εδώ είναι το παράδοξο: κάποιοι καταπληκτικοί άνθρωποι, που ενώ η δουλειά τους είναι να παράγουν θέαμα, εκείνοι, παράγουν πολιτική. Είναι οι σπουδαίοι καλλιτέχνες. Γι' αυτό και είναι λίγοι. Από την άλλη μεριά, οι πολιτικοί παράγουν θέαμα και content. Βλέπετε πόσο παράδοξο είναι αυτό; Το «Δεν γαμιέστε, σύντροφοι!» δεν είναι βρισιά. Είναι παράπονο. Το λες μόνο σε ανθρώπους με τους οποίους πίστεψες κάποτε σε κάτι κοινό. Σε ιδέες και δράσεις για ένα πιο προσωπικό, αλλά και κοινωνικό, update. Δεν μπορώ να μιλήσω αλλιώς για την πολιτική, λοιπόν. Θα σας το έλεγα πολύ απλά: Εγώ, τελικά δεν έχασα τίποτα, αλλά δεν μπορώ να μην παραδεχθώ πως οι «άλλοι» κέρδισαν. Αν άλλαξε η εποχή; Άλλαξε η θέα της. Οι θεοί και τα νυχτομάγαζα έχουν πάντα πελατεία. Αλλάζουν μόνο οι μάνατζερ και οι μαρκίζες. Η υποκρισία, ντυμένη με ενάρετες κοσμοθεωρίες και διασκέδαση, είναι ένα ισχυρό άλλοθι για την ψευτομαγκιά και την ελαφρότητα, από όπου κι αν προέρχονται. Η απόσταση καθαυτή δεν μας χρειάζεται. Η σωστή απόσταση, ναι. Είναι εκείνη που αφήνει χώρο για την -άκρως απαραίτητη- αμφισβήτηση, αλλά κανέναν χώρο για την προσβολή και τη χειραγώγηση ημών ή των άλλων. Έτσι νομίζω.
Ο ίδιος αναφέρεται ως «αθηναιογράφος», και κυρίως ως δημοσιογράφος-συγγραφέας. Το βιβλίο του «Και μη χειρότερα – το φάρμακό σας διά πάσαν νόσον…» είναι γεμάτο με μικρά, αληθινά «φάρμακα διά πάσαν νόσον»
Από τη θεατρική σκηνή στη διδασκαλία, από την Ελλάδα σε πανεπιστήμια και θεατρικές αίθουσες σε ολόκληρο τον κόσμο. Με αφορμή την αγγλόφωνη έκδοση του βιβλίου του «Υποκριτική: Από τη θεωρία στην πράξη».
Στο έργο του Ακριθάκη, ιστορίες που ξεκινούν από τις σελίδες των τετραδίων, σημειωματάριων και ημερολογίων του μεταφέρονται στο χαρτί, τον καμβά, τον «μικρό τύπο» και το βιβλίο.
15°
