Γουστάβο Ροδρίγες: Ένα απόγευμα με τον σούπερ σταρ περουβιανό συγγραφέα

«Θα παρουσιάσεις το “Και οι επτά ήταν υπέροχοι” του Περουβιανού συγγραφέα Γουστάβο Ροδρίγες; Μετά θα ακολουθήσει ένα δροσιστικό tinto de verano για να γιορτάσουμε τη δεύτερη συνεχόμενη χρονιά του ΛΕΑ (Λογοτεχνία Εν Αθήναις)». Δέχτηκα την πρόταση του βιβλιοπώλη Ευριπίδη Κωνσταντινίδη. Κι έτσι λίγες μέρες μετά, νά ’μαστε παρέα με τον Ροδρίγες να μιλάμε για το βιβλίο του. Αφορά «μια σίριαλ κίλερ που σκοτώνει από αγάπη», έτσι παρουσίασε την ηρωίδα του, μη διστάζοντας να κάνει σπόιλερ επί των τεκταινόμενων εντός. Τη λένε Ευφρασία Βέλα και είναι μια φτωχή κοπέλα στη Λίμα του Περού, που εργάζεται ως φροντίστρια μοναχικών ηλικιωμένων, ανήμπορων να ανταπεξέλθουν στην καθημερινότητα. Όπως η Δόνια Κάρμεν και ο γιατρός Τζακ Χάρισον. Ωστόσο, η σχέση μαζί τους θα ξεφύγει από το στεγνό επαγγελματικό πλαίσιο και θα γίνει ανθρώπινη, φιλική, τρυφερή. Η Ευφρασία Βέλα συνδέεται μαζί τους, τους νοιάζεται, τους συμπονά, όπως άλλωστε κάνει και με τους άλλους 7 ηλικιωμένους τρόφιμους σε ένα ευηπόληπτο γηροκομείου της Λίμα. Γιατί η φήμη της ως φροντίστριας, την καθιστά περιζήτητη εργαζόμενη στον συγκεκριμένο κλάδο παροχής υπηρεσιών στοργής και προστασίας. Μόνο που εκτός από το νοιάξιμο, είναι και κάτι ακόμα που την κάνει ελκυστική.

Συγκινητικό και τραγικό συνάμα, το «Και οι 7 ήταν υπέροχοι» του Ροδρίγες είναι ένα μυθιστόρημα που θα μπορούσε να έχει σάουντρακ τους Rolling Stones του Mother’s little helper… What a drug it is getting old / Πόσο κρίμα να γερνάς. Θας μπορούσε όμως να είναι και το Help the aged των Pulp (κατά μια διεστραμμένη αντίληψη του τι πάει να πει βοήθεια σε ηλικιωμένο). Ή να συνοψίζεται στη ρήση του Φίλιπ Ροθ, «Τα γηρατειά δεν είναι μάχη, τα γηρατειά είναι σφαγείο». Τραγικό και κωμικό, κάνει μια υβριδική αφήγηση κατηγορίας «tragicomedy».

Και πάμε παρακάτω: «Πώς και της έδωσες τον πρωταγωνιστικό ρόλο;», ρωτώ τον Γουστάβο ενώπιον της κατάμεστης από κόσμο παρουσίασης. Μας βάζει κατευθείαν στο εργαστήρι/παρασκήνιο του βιβλίου: «Εμπνεύστηκα το μυθιστόρημα στην κηδεία του πεθερού μου, αυτός είναι ο γιατρός Τζακ Χάρισον τον οποίο όχι μόνο τον βάζω να πρωταγωνιστεί αλλά του αφιερώνω και την έκδοση. Ήταν ένας υπέροχος άνθρωπος και εκείνη τη μαύρη μέρα της ταφής συγκινήθηκα ακόμα περισσότερο όταν είδα τον τρυφερό αποχαιρετισμό που του επιφύλαξαν οι εξίσου υπερήλικες εναπομείναντες φίλοι και φίλες του. Έτσι αποφάσισα να γράψω κάτι για όλους αυτούς τους ανθρώπους που έζησαν και γλέντησαν τα νιάτα τους και τώρα απλώς βλέπουν τον χρόνο να περνά, κατασκοπεύοντας τη ζωή να κυλά πίσω από τις γρίλιες. Όπως κάνει η Δόνια Κάρμεν, που και αυτήν τη φροντίζει η Ευφρασία. Την Ευφρασία πάλι, την εμπνεύστηκα από την τροφό που με μεγάλωσε. Έτσι μάνι μάνι γεννήθηκαν οι τρεις πρώτοι χαρακτήρες του βιβλίου μου και μετά προέκυψαν και άλλοι υπέροχοι επτά».

Μόνο που οι ηλικιωμένοι ήρωες του βιβλίου του Ροδρίγες δεν είναι τόσο ανήμποροι και μοιρολάτρες όσο άλλοι υπερηλικιωμένοι στη θέση τους. Έτσι η Πόλιο, ο Τίο Μιγκελίτο, ο Ουμπάλδο και οι υπόλοιποι «πελάτες» της Ευφρασίας, μαζί με τη Δόνια Κάρμεν και τον Τζακ Χάρισον, οδηγούν τη φροντίστρια να πάρει πολύ δύσκολες αποφάσεις. Πολύ δύσκολες αποφάσεις. Για τη ζωή τους αλλά και για τη ζωή της.

Ξεκινώντας να διαβάζετε το βιβλίο, θα βρείτε να σας υποδέχεται ο Πετράρχης, ο οποίος κατά κάποιο τρόπο, από την πρώτη σελίδα κιόλας, κάνει το σπόιλερ πολύ πιο γρήγορα από όσο το έκανε ο Γουστάβο: Ένας ένδοξος θάνατος (λέει ο Πετράρχης) τιμά μια ολάκερη ζωή. Ή όπως γράφει στις μέσα σελίδες ο φίλος Ροδρίγες, «…Το μόνο που τους απέμενε ήταν να γίνει κατανοητό ότι στην ηλικία τους η αποχώρηση με αξιοπρέπεια και ο έλεγχος των περιστάσεων ήταν το μοναδικό προνόμιο που μπορούν να έχουν οι ηλικιωμένοι και οι απελπισμένοι εν μέσω των συμφορών τους». Έτσι, η Ευφρασία Βέλα καλείται να πάρει δύσκολες αποφάσεις, μαύρες αποφάσεις, ασχέτως αν το όνομά της στα αρχαία ελληνικά σημαίνει χαρά, ευθυμία, αγαλλίαση και ψυχική τέρψη.

Στις 19 Ιανουαρίου του 2023, στη Μαδρίτη, μια επιτροπή υπό την προεδρία της Κλαούντια Πινέιρο, που πέρσι τη γνωρίσαμε από κοντά χάρις στην ίδια διοργάνωση, αποφάσισε να απονείμει στο μυθιστόρημα το βραβείο Alfaguara, καθώς ο Ροδρίγες «έγραψε μια ιλαροτραγωδία που αντικατοπτρίζει μια από τις μεγαλύτερες διαμάχες της εποχής μας. Είμαστε κοινωνίες όλο και πιο μακρόβιες αλλά και όλο πιο εχθρικές προς τους ηλικιωμένους. Ένα παράδοξο που ο συγγραφέας το προσεγγίζει με δεξιοτεχνία και χιούμορ, σε ένα βιβλίο που οι πρωταγωνιστές νοιάζονται, φροντίζουν ο ένας τον άλλον και υπερασπίζονται το δικαίωμα του να πεθαίνεις με γαλήνη και αξιοπρέπεια». Και όλα να συμβαίνουν υπό τους ήχους των Abba, των Beach Boys, του David Brubeck και του Neil Young, ενώ ανάμεσα στις μουσικές του βιβλίου παρεμβάλλονται ο Αρθούρος Ρεμπό, η Τζέιν Φόντα του «Μπαρμπαρέλα» (μια γυναίκα από άλλο πλανήτη που κάνει σεξ ακομπλεξάριστη, νομίζω την ερωτεύτηκα λίγο), η Εμμανουέλα, οι «Ματωμένες γροθιές» του καράτε και άλλες μεγάλες στιγμές της ποπ, ροκ και σινεφίλ κουλτούρας.

«Ξέρετε, όταν ξεκίνησα να γράφω ως νέος συγγραφέας ήθελα να σαγηνέψω τα σοβαρά κοινά που συχνάζουν σε βιβλιοθήκες και εντρυφούν στη λογοτεχνία και τον βαρύ κανόνα της. Στην πορεία απελευθερώθηκα και έπαψα να αρνούμαι ή να καταπιέζω την αισθηματική αγωγή μου, που δεν στηρίζεται μόνο στα κλασικά μυθιστορήματα αλλά και στην ποπ κουλτούρα, που με μεγάλωσε και συνεχίζει να με ενθουσιάζει». Η μεγάλη έκπληξη είναι που ανάμεσα σε όλες αυτές τις ποπ αναφορές και τα συγκείμενα, ξάφνου εμφανίζεται και ο Γιώργος Σεφέρης του «Επί Σκηνής», Γ’ απόσπασμα από τα «Τρία Κρυφά Ποιήματα»: «Έσυραν τα μαχαίρια απ’ τα θηκάρια/ κι έψαχναν πού να σε χτυπήσουν/ Τότε μονάχα φώναξες: «Ας έρθει να κοιμηθεί όποιος θέλει/ μήπως δεν είμαι η θάλασσα;»

Αυτά για τους «Υπέροχους επτά», την Ευφρασία Βέλα, τη Λίμα την πόλη του που πρωταγωνιστεί μαζί με τους δρόμους, το μετρό, τους λόφους και τη θάλασσά της, το Περού, τη ζωή, τον θάνατο, την ανασκόπηση των περασμένων ένδοξων στιγμών και την αντίφαση ανάμεσα στην ηδονή των νιάτων και την πλήξη που μαζί με τον πόνο έρχονται με το γήρας.

Κι όπως στο γουέστερν «Και οι 7 ήταν υπέροχοι» του Τζον Στάρτζες ή στο αρχετυπικό φιλμ «Οι 7 Σαμουράι» του Κουροσάβα, οι πρωταγωνιστές πολεμιστές ετοιμάζονται για την ύστατη μάχη, έτσι και οι πρωταγωνιστές του Ροδρίγες: αποφασίζουν να πορευθούν αλληλέγγυοι και πλάτη ο ένας με τον άλλο «προτιμώντας να τους θυμούνται καλύτερα σαν αγριεμένες θάλασσες που τρομάζουν τους φάρους, παρά σαν ακύμαντες λιμνούλες σε κήπους οριεντάλ».

Λίγο μετά την παρουσίαση, και αφού ανακάλυψα πως το κοκτέιλ tinto de verano είναι κρασί μιξ με γκαζόζα, μαζί με τον βιβλιοπώλη Ευριπίδη Κωνσταντινίδη, τον Γουστάβο και τη γλυκιά του σύντροφο Κάρολ Χάρισον, περπατούμε από το βιβλιοπωλείο της Μητροπόλεως για το Ντορέ. Η Κάρολ και ο Γουστάβο ενθουσιάζονται με τη θέα των καραβιών στη θάλασσα, τον Όλυμπο απέναντι, το δροσερό αεράκι και τα… ντολμαδάκια! Στο εστιατόριο «Πύργος», καθώς οι οθόνες είναι συντονισμένες στο εναρκτήριο παιχνίδι του Μουντιάλ, Μεξικό εναντίον Νότιας Αφρικής, η Κάρολ και ο Γουστάβο τιμώντας τη θεσσαλονικιώτικη κουζίνα, μου εξομολογούνται πως εκτός από τον Σεφέρη και τον Καβάφη, αγαπούν και εκείνη την Ελλάδα που σήκωσε το Euro 2004. Ανταποδίδω την εθνική φιλοφρόνηση, λέγοντας πόσο πολύ αγαπώ το Περού όχι μόνο για τη Nikei κουζίνα ή τον Μάριο Βάργκας Λιόσα και το εμβληματικό «Η Πόλη και τα σκυλιά», μα και για τον Τεόφιλο Κουμπίγιας. Παικτάρε γκράντε ο Κουμπίγιας, όπως και όλη εκείνη η μυθική ποδοσφαιρική ομάδα τους στο Μουντιάλ του ’78. Στοίχειωσαν το παιδικό μου καλοκαίρι στον Κάλαμο Αθηνών, όταν μαζί με όλη την κατασκήνωση βλέπαμε να σολάρουν μια μπάλα διαστημική. Την άλλη μέρα το ζεύγος πέταξε για το Ντουμπρόβνικ.

Για την ιστορία, ο Γουστάβο Ροδρίγες (Λίμα, 1968) είναι διάσημος αρθρογράφος και κειμενογράφος στη χώρα του κι έχει διακριθεί επανειλημμένως για το συγγραφικό του έργο. Υπήρξε φιναλίστ του Βραβείου Μυθιστορήματος Premio Herralde de Novela και του βραβείου Planeta-Casamerica και το 2023 απέσπασε το βραβείο Alfaguara για τους «Επτά». Το βιβλίο του «Περουβιανές Μεταφράσεις» διδάσκεται σε διάφορα πανεπιστήμια της χώρας του. Είναι συνιδρυτής του Proyecto Recreo, μιας πρωτοβουλίας για τη διάδοση της ανάγνωσης στα σχολεία του Περού.