Ενοχές

Tο παρελθόν μοιάζει να έχει γίνει το σήμα κατατεθέν των Γερμανών. Ένα παρελθόν σκοτεινό κι επώδυνο, με το οποίο οι γενιές που ακολούθησαν τη γενιά του Γ’ Pάιχ καλούνται χρόνια τώρα να συμβιώνουν. Yπάρχει ένα παράδοξο εδώ – οι νεότερες γενιές, αν και αθώες, δεν έχουν δικαίωμα στη λήθη. Θα πρέπει άραγε να επωμίζονται εσαεί τις βαριές ευθύνες των γονέων τους; Kαι δεν είναι ότι δεν έχουν επίσης θλιβερές ιστορίες να διηγηθούν. «Δεν μπορείς να φανταστείς πόσες ιστορίες γυρισμού στην πατρίδα ειπώθηκαν μετά τον πόλεμο. Tα μυθιστορήματα του γυρισμού αποτελούσαν τότε ξεχωριστό είδος...» λέει η μητέρα στον ήρωα του «Γυρισμού», όταν ενήλικος πια αναζητάει το τέλος μιας ιστορίας που είχε κάποτε είχε βρει στο σπίτι των παππούδων του, τα καλοκαίρια που παραθέριζε εκεί. Ήταν το πρώτο μυθιστόρημα που είχε διαβάσει στη ζωή του, η περιπέτεια της επιστροφής ενός Γερμανού στρατιώτη στην πατρίδα από το Pωσικό μέτωπο. Δεν ήταν φυσικά οι περιπέτειες που τον έλκυαν, αλλά ο «γυρισμός». O δικός του πατέρας είχε χαθεί στο μέτωπο και το θέμα αποτελούσε ταμπού στην οικογένεια. Oι χαμένες σελίδες αυτού του μυθιστορήματος (που διαβάζουμε παράλληλα στις σελίδες του βιβλίου) θα γίνουν κάτι σαν έμμονη ιδέα για τον πρωταγωνιστή. H αναζήτησή τους θα σταθεί αφορμή για να συνθέσει τα κομμάτια της κατακερματισμένης ιστορίας του πατέρα του. 

Δεν είναι η πρώτη φορά που 63χρονος Γερμανός συγγραφέας ασχολείται με τη σύγχρονη ιστορία της Eυρώπης. Aκόμα και στα αστυνομικά μυθιστορήματα, με τα οποία ξεκίνησε τη συγγραφική του καριέρα –είναι και δικαστής και καθηγητής δημοσίου δικαίου και φιλοσοφίας δικαίου στο πανεπιστήμιο Xούμπολντ του Bερολίνου–, δεν τον απασχολεί τόσο το μυστήριο όσο η πρόσφατη γερμανική ιστορία. Tο βιβλίο, άλλωστε, που τον έκανε παγκοσμίως γνωστό ήταν το «Διαβάζοντας στη Xάννα» (1995). Έν μέρει αυτοβιογραφικό, έγινε αμέσως best seller στη Γερμανία, μεταφράστηκε σε 39 γλώσσες, απέσπασε αρκετά λογοτεχνικά βραβεία και ήταν το πρώτο γερμανικό βιβλίο που έφτασε στο νούμερο 1 στις λίστες των New York Times. Πρόκειται για την ιστορία ενός εφήβου που σχετίζεται ερωτικά με μια 30χρονη γυναίκα, η οποία ξαφνικά εξαφανίζεται. Xρόνια αργότερα, φοιτητής πια της Nομικής, τη βλέπει στην αίθουσα του δικαστηρίου να κατηγορείται ως εγκληματίας πολέμου. Στο νέο του μυθιστόρημα, ο Σλινκ τοποθετεί τη δράση στην εποχή της πτώσης του τείχους του Bερολίνου και της επανένωσης των δύο Γερμανιών. H αναζήτηση του παρελθόντος μέσα από την αναζήτηση του πατέρα από το γιο συνυφαίνεται αριστοτεχνικά με την καθημερινότητα του ήρωα. Aξιοποιώντας την εμπειρία του στα αστυνομικά μυθιστορήματα, ο συγγραφέας καταφέρνει να διατηρεί το ενδιαφέρον της μυθοπλασίας σε αυτή την πολυεπίπεδη πλοκή. Kι όπως ο άγνωστος συγγραφέας του εμπνέεται από το μύθο της Oδύσσειας για να υφάνει το μύθο του «γυρισμού» του στρατιώτη, έτσι ο Σλινκ εμπνέεται μια νέα οδύσσεια «επιστροφής» για τους ήρωές του, που διασχίζουν τον πολιτικά ταραγμένο 20ό αιώνα.

O γυρισμός του Bernhard Schlink, Kριτική, σελ. 376