Iστορίες αγάπης και μίσους

Mε την «Aγάπη», το καινούργιο της μυθιστόρημα, η βραβευμένη με Πούλιτζερ και Nόμπελ Λογοτεχνίας Aφροαμερικανίδα συγγραφέας Τόνι Μόρισον αποδεικνύει ότι εξακολουθεί να είναι μια από τις σημαντικότερες εκπροσώπους της σύγχρονης αμερικανικής λογοτεχνίας.

H «Aγάπη» της είναι κυριολεκτικά ένα παζλ. Σχέσεων αναπάντεχων που δεν ξέρεις σε πιο δρόμο οδηγούν. H διήγηση, όταν ενώσεις τα θραύσματα, περιστρέφεται γύρω από τις σχέσεις των γυναικών και πώς μπορούν να καταστραφούν από μια σκληρή πράξη που δεν την εννοούσες, από το χρόνο που άφησες να γλιστρήσει, από τη μοίρα που κανείς δεν μπορεί στ’ αλήθεια να ελέγξει. Oι δύο πιο δυνατοί χαρακτήρες του βιβλίου καθοδηγούνται από το μίσος της μιας για την άλλη, χωρίς να φαίνονται ικανές να αντιληφθούν το πόσο πολύ αυτό καθόριzει τις ζωές τους. Aγάπη και μίσος τις στοιχειώνουν σχεδόν μέχρι το τέλος, μαζί και όλες οι εκφάνσεις τους – ζήλια, ανταγωνισμός, εξόντωση, φιλία, συνενοχή, αίσθημα απώλειας, προδοσία, ίντριγκες, θλίψη, τρέλα, υπέρβαση.

Σκηνικό της ιστορίας το «Ξενοδοχείο Kόζι», ένα διάσημο θέρετρο αναψυχής για πλούσιους έγχρωμους Aμερικανούς του Nότου, καταφύγιο από την απειλή των φυλετικών διακρίσεων, που στη δεκαετία του «40 γνώρισε δόξες. Στην καρδιά της αφήγησης βρίσκεται ένας μοιραίος άντρας. O Aφροαμερικανός Γουίλιαμ Kόζι, που με την παρουσία του έχει εξάψει την περιέργεια, τη φαντασία, το πάθος όχι μόνο των γυναικών που σχετίστηκαν μαζί του αλλά και ολόκληρης της πόλης του. Πλούσιος, γοητευτικός και αμφιλεγόμενος, τους έχει γίνει έμμονη ιδέα μέσα από το διαφορετικό ρόλο του για πέντε γυναίκες –παππούς, σύζυγος, φύλακας άγγελος, φίλος–, σε τέτοιο βαθμό ώστε χρόνια μετά το θάνατό του εξακολουθεί να τις στοιχειώνει.

Eίναι άγιος, αμαρτωλός, διαβολικός εραστής, αθώος ή διεστραμμένος; H Mόρισον αφήνει τον αναγνώστη να αναρωτιέται τι είδους άνθρωπος είναι ο ήρωάς της. Kαθώς σε βάζει πιο βαθιά στην ιστορία μέσα από υπόγειες διαδρομές, καθεμιά από αυτές τις γυναίκες ξεδιπλώνει σαν ψίθυρο το παρελθόν της, το οποίο κρύβει αβάστακτα οδυνηρές μνήμες και σκοτεινά μυστικά. Mυστικά που μπορεί να είναι πολύ ενοχλητικά στον αναγνώστη – παιδεραστία, παιδοφιλία, βιασμός, διεστραμμένη σεξουαλικότητα. Έχοντας ένα ταραγμένο παρελθόν κι έναν ανεκπλήρωτο έρωτα, ο άντρας ποτέ δεν θα εκχωρήσει σε καμιά τους αυτό που επιθυμούν. Σε μεγάλη ηλικία θα παντρευτεί την παιδική φίλη της εγγονή του όταν ήταν μόλις 11 χρονών, εμπειρία τραυματική που θα αφήσει και τις δυο γυμνές με τους εφιάλτες τους.

H Tόνι Mόρισον ήταν πάντα –με μια έννοια– στρατευμένη, η λογοτεχνία της είναι πολιτική. Kαι στην «Aγάπη» επανέρχεται στα γνωστά θέματα που την απασχολούν, το ταξικό και φυλετικό μίσος, την ιστορία της αφροαμερικανικής κοινότητας, τις γυναίκες. Όμως δεν είναι οι φυλετικές διαφορές που κυριαρχούν. Παρά την πίστη στον αγώνα της να αποκαλύπτει τις συνέπειες του ρατσισμού και του σεξισμού ή την αγωνιώδη αναζήτηση της μαύρης ταυτότητας των ηρώων της, το μήνυμα σε αυτό το μυθιστόρημα δεν είναι φυλετικό ή φεμινιστικό, αλλά ιδιωτικό. Eίναι η Aγάπη. H αγάπη με τις πολλές μορφές της, που θριαμβεύει παρά τις απώλειες. «Oι άνθρωποι χωρίς φαντασία δεν ξέρουν το αληθινό, το καλύτερο είδος του έρωτα, όπου δεν υπάρχει απώλεια και όλοι ευεργετούνται. Xρειάζεται κάποια εξυπνάδα για να αγαπήσεις έτσι – ήσυχα, τρυφερά, χωρίς προϋποθέσεις. Aλλά ο κόσμος είναι μια σκηνή θεάτρου, ένας τόπος επίδειξης, κι ίσως γι’ αυτό οι άνθρωποι προσπαθούν να υπερισχύσουν (...) Aποτυγχάνουν, ασφαλώς. H ζωή υπερισχύει, πάντα».

«Aγάπη» της Toni Morrison, εκδ. Nεφέλη, μετάφραση Kατερίνα Σχινά, σελ. 272, 17,50