Ιστορία και Κινηματογράφος: Εξιστορώντας στην οθόνη

 Το βιβλίο «Ιστορία και Κινηματογράφος: Εξιστορώντας στην οθόνη» της Ελευθερίας Θανούλη (εκδόσεις Πεδίο) είναι αφιερωμένο στον Γερμανό καθηγητή Κινηματογραφικών Σπουδών Thomas Elsaesser. Oι αφιερώσεις, οι αναφορές σε θεωρητικούς και δασκάλους, συμπληρώνουν την ταυτότητα των βιβλίων. Το «Ιστορία και Κινηματογράφος: Εξιστορώντας στην οθόνη» πραγματεύεται τους τρόπους αναπαράστασης της ιστορίας στον κινηματογράφο, ένα θέμα που έχει αποτελέσει αντικείμενο μελέτης και πλούσιας βιβλιογραφίας: Πώς οι κινούμενες εικόνες αφηγούνται την ιστορία της ανθρωπότητας; Τι ρόλο παίζει το μοντάζ; Υπάρχει «αντικειμενική» αποτύπωση των γεγονότων; Πώς ο κινηματογράφος, από τα «επίκαιρα» μέχρι τα πολλά είδη μυθοπλασίας, διαμορφώνουν την ιστορική συνείδηση; Η Ελευθερία Θανούλη, καθηγήτρια Θεωρίας Κινηματογράφου στο ΑΠΘ, εστιάζει στη σχέση μεταξύ της γραπτής και της κινηματογραφικής ιστορίας, καθώς και στην κυριαρχία του κινηματογράφου στην ιστοριογραφία κατά τον 20ό και τον 21ο αιώνα.

Ιστορία και Κινηματογράφος: Το βιβλίο της Ελευθερίας Θανούλη

Η διαπίστωση και η έρευνα γύρω από το πώς ο κινηματογράφος μπόρεσε να αναδιαμορφώσει και να επαναπροσδιορίσει τις βασικές μορφικές, φιλοσοφικές και ιδεολογικές πρακτικές της ακαδημαϊκής ιστοριογραφίας του 19ου αιώνα δεν είναι καινούργια: ήδη από τα μέσα του 20ού αιώνα, αναπτύχθηκε η θεωρία του κινηματογράφου ως κοινωνικού ντοκουμέντου, είτε πρόκειται για ταινίες τεκμηρίωσης, είτε για ταινίες μυθοπλασίας. Αλλά το πεδίο της έρευνας είναι ευρύ και τα ερωτήματα που προσπαθούμε να απαντήσουμε πολλαπλασιάζονται: μπορούμε να μάθουμε την «αλήθεια» για το παρελθόν; Μήπως αυτό που κάνουμε ξανά και ξανά είναι η ανακατασκευή του; Ποια είναι η συμβολή του κινηματογράφου στην «επίσημη» ιστοριογραφία; Μπορούμε να εμπιστευτούμε τον κινηματογράφο ως τεκμήριο της ιστορίας; Μπορούμε άραγε να εμπιστευτούμε τη λογοτεχνία για κάτι τέτοιο; Ποιες είναι οι δομικές, οι φιλοσοφικές, διαφορές ανάμεσα στις αφηγήσεις με εικόνες και σε εκείνες με λέξεις; Το βιβλίο είναι μια σοβαρή και εμπεριστατωμένη ακαδημαϊκή μελέτη για τις σχέσεις κινηματογράφου και πραγματικότητας, με πλήθος αναφορών σε παλαιότερους (Κρακάουερ, Μαρκ Φερρό, Χέιντεν Γουάιτ, Ρολάν Μπαρτ) και λίγο νεότερους θεωρητικούς (Ρόμπερτ Ρόζενστοουν) τόσο στον χώρο του κινηματογράφου όσο και ευρύτερα της επιστήμης της ιστορίας.

Στην Ελλάδα έχουμε μείνει πίσω στην έρευνα και στην αποτίμηση των σχέσεων του κινηματογράφου με την ιστορία, και ίσως αναγνωρίζουμε ως παράγοντες της ιστορίας μόνο τις ιστορικές και τις βιογραφικές ταινίες. Η υπόθεση είναι πολύ πιο περίπλοκη: υπεισέρχονται ζητήματα ανασύστασης παλαιότερων εποχών, ζητήματα προπαγάνδας, νοσταλγίας, τρέχουσας πολιτικής σκοπιμότητας, εξωραϊσμού του παρελθόντος. Το βιβλίο της Ελευθερίας Θανούλη δεν απευθύνεται στο κινηματογραφόφιλο κοινό του Σαββατοκύριακου, αλλά μάλλον στους ιστορικούς και μάλιστα σ’ εκείνους που έχουν κατανοήσει τη σπουδαιότητα του κινηματογράφου τόσο στην καταγραφή της ιστορίας όσο και στη διδαχή της.