Το κουίρ βιβλίο της εβδομάδας: «Ορλάντο» της Βιρτζίνια Γουλφ, ένα γοητευτικό ερωτικό γράμμα

Για να μπει βιβλίο σε αυτή τη στήλη σημαίνει ότι με κάποιον τρόπο, σε κάποιον βαθμό διαφέρει από τις μέινστριμ κατηγοριοποιήσεις. Μπορεί να είναι μια αναπάντεχη ιστορία της θηλυκότητας ή μια γλυκιά ανάγνωση της αρρενωπότητας. Μπορεί να είναι βιβλίο από στρέιτ cis συγγραφέα με εξαιρετικούς κουηρ χαρακτήρες ή συλλογή κάποιου non-binary συγγραφέα. Οτιδήποτε εκπλήσσει και σπάει τα στερεότυπα, οτιδήποτε απελευθερώνει από ετικέτες, χωράει σε αυτή τη στήλη.

Όπως ο/η Ορλάντο, ο/η πρωταγωνιστής του πασίγνωστου ομώνυμου βιβλίου της Βιρτζίνια Γουλφ, ένας ελισαβετιανός αριστοκράτης που, ξεκινώντας από νεαρός εραστής της ίδιας της βασίλισσας Ελισάβετ Α’, θα καταλήξει –300 χρόνια αργότερα– μια ερωτοχτυπημένη 36χρονη γυναίκα που παρακολουθεί τον σύζυγό της να βουτάει από ένα αεροπλάνο τον Οκτώβριο του 1928, έχοντας εντωμεταξύ ζήσει δεκάδες έρωτες με γυναίκες (πόρνες, βασίλισσες, πριγκίπισσες) και άνδρες, έχοντας βρεθεί (ως ποιητής/τρια, ο ίδιος/α) στο πλάι μεγάλων ποιητών όπως ο Ντράιντεν κι ο Πόουπ, έχοντας χορέψει σε μαγευτικά πανηγύρια στον παγωμένο από άκρη εις άκρη Τάμεση, θητεύσει ως πρέσβης της Αγγλίας στην Υψηλή Πύλη, επισκεφθεί τα μέρη μας ως μέλος μιας περιπλανώμενης κομπανίας τσιγγάνων που ψάχνουν έναν μεταφυσικό μυστικισμό που δεν ταιριάζει στην αισθησιακή της φύση, και σπάσει, εν τέλει τα δεσμά της στείρας ηθικολογίας του 18ου και 19ου αιώνα, ντυνόμενη πότε ως γυναίκα και πότε ως άνδρας.

Το «Ορλάντο» είναι αφιερωμένο στην ερωμένη της Βιρτζίνια Γουλφ, την cross-dressing, best-selling συγγραφέα Βίτα Σάκβιλ Γουέστ (αν αναρωτιέστε γιατί κρατώ τους αγγλόφωνους όρους: γιατί όχι; Εδώ παρουσιάζουμε ένα πλάσμα που αλλάζει φύλο, ταυτότητα φύλου, σεξουαλικό προσδιορισμό, χώρες, επαγγέλματα και γλώσσες συνεχώς – δεν θα μιλήσουμε για όλα αυτά σε παραπάνω από μία γλώσσες;) Λέγεται ότι είναι «το μακρύτερο και γοητευτικότερο ερωτικό γράμμα στην ιστορία της λογοτεχνίας». H σχέση τους –καθ’ όλα δημόσια, καθώς ήταν και οι δύο παντρεμένες με άνδρες τους οποίους αγαπούσαν, με πολύ διαφορετικό τρόπο η κάθε μία, και με τους οποίους είχαν ανοιχτούς γάμους– έδωσε και στις δύο φτερά: στη Βίτα (που ερωτεύτηκε τη Βιρτζίνια σχεδόν κεραυνοβόλα) την ευκαιρία να εκδοθεί από το νεαρό εκδοτικό οίκο των Γουλφ, τον θρυλικό Hogarth Press, και στη Βιρτζίνια την ασφάλεια, την υποστήριξη και την ώθηση που της επέτρεψε να γράψει την «Κυρία Νταλογουέη», το «Στον φάρο», «Τα κύματα» και φυσικά το «Ορλάντο: Μια βιογραφία» (εκδ. Gutenberg).

Όμως δεν είναι μόνο ο/η Ορλάντο κουίρ στο βιβλίο της Βιρτζίνια Γουλφ (που κατοικείται έτσι κι αλλιώς και από άλλους ανδρόγυνους και παρενδυτικούς χαρακτήρες). Κουίρ είναι οι χώροι: ο Ορλάντο κατοικεί σ’ ένα σπίτι με 365 δωμάτια και 52 σκάλες, η φύση είναι ένας τεράστιος πολυμορφικός καθεδρικός, ο Τάμεσης παγώνει και αλλάζει λειτουργία· κουίρ, πάνω απ’ όλα, όμως, είναι και ο χρόνος. Ο/η Ορλάντο παραμένει ένας νεαρός/ή ταξιδιώτης στον χρόνο, που πέφτει κατά καιρούς σε παράξενους λήθαργους που διαρκούν μέρες και τον/την μεταμορφώνουν, και βιώνει την αίσθηση της ροής του χρόνου με τέτοιον περίεργο τρόπο που οι Τάιμς της Νέας Υόρκης έγραψαν στην τότε κριτική τους για το βιβλίο, ότι αποτελεί λογοτεχνική μεταφορά της θεωρίας της σχετικότητας του Αϊνστάιν.

Ένα είναι σίγουρο, όπως η εμπειρία της ζωής και οι αναμνήσεις δεν ακολουθούν την γραμμική οδό στην οποία συνεχώς υποκρινόμαστε ότι ρέει ο χρόνος (σκεφτείτε μόνο πώς θυμάστε τη ζωή σας: ποτέ γραμμικά, πάντα επεισοδιακά) και όπως κανείς μας δεν είναι για το σύνολο της ζωής του ο ίδιος άνθρωπος (λόγω ακριβώς αυτού του κατακερματισμού της ζωής σε επεισόδια), έτσι κι ο/η Ορλάντο δεν είναι «ένας και απλός, αλλά πολύπλοκος και πολλοί μαζί», όπως θα έγραφε αργότερα η Βιρτζίνια Γουλφ στα «Κύματα»: «I am not one and simple, but complex and many». Aren’ t we all?