«Η Τουρκία του Ερντογάν»: Πώς η Τουρκία έχασε την ευρωπαϊκή της προοπτική και υπέκυψε στην αυταρχική πολιτική

H Eυρώπη αργεί να συνειδητοποιήσει πολλά από τα φαινόμενα που εκτυλίσσονται γύρω της και μέσα της. Κι όταν τα συνειδητοποιεί, δυσκολεύεται να ξεστομίσει την αλήθεια: ο Γάλλος δημοσιογράφος Etienne Gernelle από το περιοδικό Le Point κάνει λόγο για υπνοβασία· για μια θανάσιμη ευρω-ατλαντική συνήθεια να βαδίζουμε με τα μάτια κλειστά και τα χέρια απλωμένα. Ο Gernelle αναφέρεται ιδιαίτερα στον Ερντογάν, τον οποίον χαρακτηρίζει «χασάπη», έναντι του οποίου η ΕΕ είναι υπερβολικά επιεικής. Απ’ ό,τι φαίνεται, αυτές τις μέρες, ο Ερντογάν εκδικείται, με βομβαρδισμούς κουρδικών στόχων στη Συρία και στο Ιράκ, τους Κούρδους τους οποίους θεωρεί υπεύθυνους για το τρομοκρατικό χτύπημα στην Ισταμπούλ τον περασμένο μήνα. Κανείς δεν μιλάει, φύλλο δεν κουνιέται.

Ο Ερντογάν καλπάζει ελεύθερος. Το 2018 επενέβη στη Συρία εναντίον των Κούρδων –οι Κούρδοι και οι Έλληνες είναι η έμμονη ιδέα του– συνεργάζεται με τους τζιχαντιστές, παραβιάζει τις διεθνείς συμφωνίες, απαιτεί την ακύρωση της Συνθήκης των Σεβρών προκειμένου να βάλει χέρι στα ελληνικά νησιά. Αλλά η ΕΕ κοιμάται: όπως γράφει ο Etienne Gernelle, κατατρομαγμένοι από την απειλή των μεταναστευτικών κυμάτων, οι Ευρωπαίοι κάνουν τα στραβά μάτια μπροστά στις προκλήσεις στο Αιγαίο, στη συνεργασία του Ερντογάν με τους Αδελφούς Μουσουλμάνους, στη στήριξή του στο Αζερμπαϊτζάν εναντίον της Αρμενίας –οι Αρμένιοι είναι μια ακόμα έμμονη ιδέα του Τούρκου προέδρου– και, ενώ η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, δεν θέλει να γίνουν μέλη η Φιλανδία και η Σουηδία. Από την πλευρά της ΕΕ, φόβος και εκκωφαντική σιωπή. Τι κάνει την ύβρη του Ερντογάν τόσο αφοπλιστική;

Το βιβλίο του Βούλγαρου ειδήμονα των Διεθνών Σχέσεων Dimitar Bechev «Η Τουρκία του Ερντογάν» που μόλις κυκλοφόρησε (εκδ. Πατάκη) αφηγείται και ερμηνεύει, βήμα βήμα, πώς η Τουρκία έχασε την ευρωπαϊκή της προοπτική και υπέκυψε ολοκληρωτικά στην αυταρχική πολιτική. Αν και επικεντρώνεται στην εικοσαετία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν –ίσως με υπερβολικές λεπτομέρειες για το ελληνικό κοινό– εμβαθύνει στο παρελθόν και στη φύση της τουρκικής κοινωνίας, η οποία επέτρεψε τη δημιουργία του σημερινού προσωποπαγούς καθεστώτος. Ο Bechev προσπαθεί να καταλάβει τι συνέβη: πώς η Τουρκία απομακρύνθηκε από την Ευρώπη και γύρισε την πλάτη της στη δημοκρατία και στο κοσμικό κράτος; Ποιο ρόλο έπαιξε η οικονομική αστάθεια; Ποιο ρόλο έπαιξε το λεγόμενο «κεμαλικό κατεστημένο» που, αν είναι δυνατόν, φαίνεται ακόμα πιο εθνικιστικό και πολεμοχαρές από τον Ερντογάν; Άραγε φθονεί ο Ερντογάν τη φήμη του Κεμάλ Ατατούρκ και επιδιώκει να ανατρέψει την κληρονομιά του; Έχουν ευθύνη οι δυτικές δυνάμεις γι’ αυτή τη υπερσυντηρητική, ισλαμιστική και αντιδυτική στροφή; Ο Dimitar Bechev ξετυλίγει την τουρκική πολιτική ζωή, τη σκηνή και τα παρασκήνιά της, περιγράφοντας τις σημερινές βλέψεις της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή, τις σχέσεις της με τη Ρωσία και την Ελλάδα – το πώς μετά από πολλές περιπέτειες, δισταγμούς και σκαμπανεβάσματα, εξελίχθηκε σε αντιδημοκρατική και επιθετική χώρα.

Ίσως στα μάτια του Gernelle, o Bechev να φαίνεται υπερβολικά κατανοητικός: όμως τι άλλο μπορούμε να κάνουμε πέραν του να καταλάβουμε τι έχει συμβεί στη γειτονική χώρα και πώς να αποφύγουμε τον πόλεμο;