Η βιογραφία του Νίτσε: Είμαι δυναμίτης!

Για πολλούς νέους του 20ού αιώνα η φιλοσοφία του Νίτσε ήταν απαγορευμένη, επικίνδυνη, εκστατική και ακατανόητη. Ο Νίτσε ήταν ο άνθρωπος που είχε ξεστομίσει ότι ο Θεός είναι νεκρός κι ότι μάλλον τον είχαμε σκοτώσει. Σ’ αυτή την καινούργια βιογραφία, με τίτλο «Δεν είμαι άνθρωπος, είμαι δυναμίτης», η Αγγλονορβηγίδα συγγραφέας Sue Prideaux, αν και αφηγείται τη ζωή του με πολλές συναρπαστικές λεπτομέρειες, του επιτρέπει να παραμείνει ένα αίνιγμα: καθώς την ενδιαφέρει περισσότερο ο άνθρωπος παρά η φιλοσοφία του, το βιβλίο θα μπορούσε να γλιστρήσει στο κουτσομπολιό – αλλά δεν γλιστράει. Η Prideaux αναρωτιέται ποια ήταν η σχέση του Νίτσε με το σεξ – μια ερώτηση που θα μπορούσε να κάνει και για τον Kίρκεγκορ, στον οποίο η συγγραφέας αναφέρεται συχνά: πράγματι, λένε ότι η παραφροσύνη στα τελευταία χρόνια της ζωής Νίτσε του οφειλόταν στη σύφιλη, αλλά φαίνεται ότι περνούσε τον καιρό του παίζοντας πιάνο, όχι επισκεπτόμενος πορνεία. Γνωρίζουμε ότι ήταν ερωτευμένος με την Κόζιμα, τη σύζυγο του Βάγκνερ –ο Ρίχαρτ Βάγκνερ ήταν το είδωλό του, ένα είδωλο που έπρεπε να συντρίψει– και πιθανώς με τη Λου Αντρέα Σαλομέ, μια γυναίκα με φοβερή υπεροψία. Αλλά ο έρωτας στον 19ο αιώνα δεν ήταν ο έρωτας όπως τον προσλαμβάνουμε σήμερα: τα τρίγωνα στα οποία συμμετείχε ο γερμανός φιλόσοφος ήταν πνευματικά και βασανιστικά – η ρήση του «όταν πηγαίνετε στις γυναίκες, μην ξεχνάτε το μαστίγιο» πρέπει να θεωρηθεί μαζοχιστική, όχι σαδιστική.

Στο βιβλίο μαθαίνουμε για τα φιλολογικά του γούστα – ήταν θαυμαστής ενός ξεχασμένου σήμερα βρετανού συγγραφέα, του Walter Savage Landor, ο οποίος συνέγραψε φανταστικές συνομιλίες μεταξύ ιστορικών προσώπων, πράγμα που κάνει την Prideaux να φανταστεί έναν τέτοιο διάλογο μεταξύ του Νίτσε και του Kίρκεγκορ γύρω από θρησκευτική πίστη, την αμφιβολία, την τρέλα και το σεξ. Ο εναλλακτικός αντίπαλος συζητητής θα ήταν ο Φρόιντ. Η βιογραφία της Prideaux τοποθετεί τον Νίτσε στην εποχή του και στο κέντρο των επιρροών και των εμπειριών του: την απώλεια του πατέρα του στην πρώιμη παιδική ηλικία, την έμμονη ιδέα της πατρικής φιγούρας, τη σχέση στοργής με την αδελφή του την Ελίζαμπετ, τη θρησκευτική αμφιβολία που τον κατέτρωγε από την ηλικία των δεκαέξι ετών. Είναι η πρώτη βιογραφία του Νίτσε που επιμένει τόσο στον ρόλο της Ελίζαμπετ στη διαμόρφωση της πρσωπικότητας του Νίτσε: η Prideaux τη ζωγραφίζει μάλλον δόλια και χειριστική, σαν να χαίρεται που στο τέλος ο αδελφός της έγινε ανήμπορος και εξαρτημένος από τις φροντίδες της.

Σύμφωνα με την Prideaux, η θέληση για ισχύ δεν είναι έργο του Νίτσε – όπως ο Kίρκεγκορ, ήταν πολύ πιο έμμεσος, πολύ πιο έξυπνος στοχαστής από αυτό που προβάλλουν όσοι τον ταυτίζουν με τον γερμανικό εθνικισμό. Οι εξάρσεις της αυτοπεποίθησης, όπως και η όλη φιλοδοξία για τον Υπεράνθρωπο δεν είναι πολιτική: ο Νίτσε γυρίζει στον τάφο του με όσα του αποδίδουν. Τι ανακαλύπτει ο σημερινός αναγνώστης από αυτή τη βιογραφία: την παράξενη ικανότητα για χαρά, είτε πρόκειται για τη θέα από τις Άλπεις, είτε για τον διονυσιακό χορό, είτε για τη μουσική του γερμανικού ρομαντισμού στην οποία θέλησε να συμμετάσχει ως δημιουργός. Δεν έχει διασωθεί καμιά από τις μουσικές του συνθέσεις: εξάλλου, ο Βάγκνερ τις περιφρονούσε. «Είμαι δυναμίτης» έλεγε ο Νίτσε για τον εαυτό του και η φράση αποτελεί τον υπότιτλο αυτής της βιογραφίας. Είναι μια υπέροχη εικόνα για έναν μάλλον αδύνατο χαρακτήρα.

Η Prideaux έχει γράψει βιογραφίες του Έντβαρντ Μουνχ και του Αυγούστου Στρίντμπεργκ και έχει τιμηθεί με το βραβείο Ηawthornden. Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη σε μετάφραση Νίνας Μπούρη.