Οι ήρωες της Γιώτας Γουβέλη χορεύουν τανγκό στη Σμύρνη

Τη Σμύρνη δεν τη χορταίνεις όσα βιβλία και να έχεις διαβάσει. Πόσο μάλλον όταν πλοκή, περιγραφές, χαρακτήρες ενορχηστρώνονται αριστοτεχνικά στους μαγικούς ήχους του τανγκό μιας άλλης εποχής, γεμάτης δράμα και μεγαλείο. Ατμόσφαιρα, έρωτας, ιστορία είναι οι τρεις πυλώνες πάνω στους οποίους η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη χτίζει ένα μυθιστορηματικό σύμπαν που σε τυλίγει στη μαγεία του, στο νέο της βιβλίο «Για ένα τανγκό στη Σμύρνη» (εκδ. Διόπτρα). Ζεις μαζί με τη Λευκιώ τον σαρωτικό έρωτα των δεκαπέντε της χρόνων, ενώ παγιδεύεται στα δίχτυα μιας σπαρακτικής περιπέτειας, όμοιας με την περιπέτεια ενός ολόκληρου έθνους στα αιματοβαμμένα χώματα της Μικρασίας. Αγωνιάς μαζί με τον νεαρό Αναστάση που συνθλίβεται μέσα στις δολοπλοκίες του οικογενειακού του περιβάλλοντος, εξοργίζεσαι με τον άτεγκτο λοχαγό Βίκτωρα Δουμάνη ο οποίος βάζει τις αρχές του πάνω από την αγάπη, υποκλίνεσαι στο απλοϊκό μεγαλείο της πιστής Αφέντρας που ξέρει να μετρά αξίες και όχι κοινωνικούς καθωσπρεπισμούς. Ο αγώνας των αδερφών Ρεμπάση για να υπερασπιστούν ένα κομματάκι γης που τους ανήκει ενάντια στην αδηφάγα αλαζονεία του μεγαλοτσιφλικά σε κάνει να αμφισβητείς την ηθική της δικαιοσύνης. Ο κάθε ήρωας, ακόμα και ο πιο μικρός, έχει υπόσταση, οντότητα, ζωντάνια, ο αναγνώστης τον βλέπει μπροστά του, τον ακούει, τον συμμερίζεται, ζει μαζί του το πάθος και το δράμα του.

Όλα ξεκινούν την άνοιξη του 1917, σε κάποιο χωριό κοντά στο Μεσολόγγι. Η Λευκιώ έχει καταφύγει εκεί μαζί με τη μητέρα της μετά τις θηριωδίες των Νεότουρκων στον τόπο που γεννήθηκε, στο Σερέκιοϊ της Μικρασίας. Ο πατέρας της έχει συρθεί αιχμάλωτος στα βάθη της Ανατολής και οι δυο γυναίκες κάνουν κουράγιο ελπίζοντας στον γυρισμό του. Όπως προσδοκούν τη λύτρωσή τους από τους Τούρκους όλοι οι συμπατριώτες τους πίσω στη Σμύρνη, στη Μενεμένη, στην Πέργαμο… Αλλά στην δεκαπεντάχρονη καρδιά της Λευκιώς κυρίαρχος είναι ο έρωτας για τον γιο του τσιφλικά της περιοχής, τον νεαρό Αναστάση. Όταν όμως το κακό συμμαχήσει με τη μοίρα, τα δυο παιδιά θα συρθούν σε ένα οδυνηρό οδοιπορικό αγωνίας και θανάσιμης απειλής, σύμβολο μέσα στο μυθιστόρημα του οδοιπορικού ενός έθνους που κατέληξε στο έπος της Μικρασιατικής εκστρατείας και στη μεγαλύτερη εθνική τραγωδία της νεώτερης ιστορίας μας.

Συγκλονιστική η σκηνή του τανγκό στην Ελληνική Λέσχη της Σμύρνης. Νεανικές καρδιές που πάλλονται από λαχτάρα μέσα στη μυστηριακή ατμόσφαιρα μιας βραδιάς Αποκριάς: «Εκείνη, με την πυρετώδη της έξαψη να ανεβαίνει ολοένα και περισσότερο, έκανε μια στροφή, κι άλλη μια, και… βρέθηκε γραπωμένη σε μια αγκαλιά. Δυο θεϊκά χέρια, μια γνώριμη μυρωδιά, η μυρωδιά του έρωτα που είχε ποτίσει για πάντα την ψυχή της». Μυσταγωγία ψυχών μέσα στον χαμηλοτάβανο ναό της Αγίας Φωτεινής: «Τα ψιθυρίσματά τους αιωρούνταν στον βαρύ αέρα του ναού που μύριζε λιβάνι και λιωμένο κερί, έγλειφαν τα λεπτοδουλεμένα αγιοσκαλίσματα του άμβωνα μπροστά τους και τρύπωναν μέσα από το βαρύτιμο ξυλόγλυπτο τέμπλο στο ιερό, να μεταλάβουν αγιασμό και άφεση αμαρτιών». Ξέχειλη από μίσος και πάθος η αναμέτρηση των αντίζηλων στο ματωμένο πεδίο της μάχης: «Κοιτάχτηκαν με αφρισμένο μίσος, τα ρουθούνια τους φούσκωναν και ξεφούσκωναν σαν ταύρων που ξερνούν φωτιές και καπνό». Εικόνες του χωριού γεμάτες ομορφιά και φτωχική ακτινοβολία: «Εκείνη τη νύχτα το χωριό ξαγρυπνούσε. Το ασθενικό φως της λαδόλαμπας δεν έσβηνε από τα παράθυρα των ταπεινών σπιτιών που περίμεναν τη μαγική εκείνη ώρα που αλλάζει ο χρόνος και εισακούονται οι ευχές». Η ονειρική Σμύρνη όπως ξεπροβάλει στο πλησίασμα του βαποριού: «Να, ξεχώριζαν τώρα οι τρούλοι κι οι μιναρέδες να τρυπούν τον αέρα… πάνω απ’ όλους ο χρυσός σταυρός στο μαρμαρένιο καμπαναριό της Αγίας Φωτεινής που λαμποκοπούσε κι άστραφτε στο παγερό φως της μέρας». Ανάλαφρη η περιγραφή της μαργιόλας Σμυρνιάς: «Νοικοκυρεμένη, με εμφάνιση περιποιημένη πάντα, κατσαρό μαλλί πιασμένο σ’ έναν τσαχπίνικο κότσο, μπλούζες όλο σκέρτσο με κορδόνια να συγκρατούν το πλούσιο ντεκολτέ της και το απαραίτητο ξώφτερνο πασουμάκι βρέξει χιονίσει».

Οι ήρωες πολυδιάστατοι, οι πράξεις τους απόλυτα συνεπείς με το ψυχογραφικό προφίλ που τους έχει αποδώσει η συγγραφέας, η οποία είναι ολοφάνερο πως, πέρα από τα ιστορικά γεγονότα που τους πλαισιώνουν, έχτισε την πλοκή και τη δράση του μυθιστορήματός της πάνω στους χαρακτήρες της.

Κλείνοντας το βιβλίο, ζεις ακόμα μαζί τους, έχουν πάρει τη θέση τους στην καρδιά σου όπως γίνεται με τους ήρωες αγαπημένων μυθιστορημάτων που έχουν διάρκεια στο χρόνο και στη μνήμη των ανθρώπων. Ακόμα και τα ονόματά τους εντυπώνονται ανεξίτηλα στον νου: Λευκιώ, Αφέντρα, Βίκτωρας, Σταυρόγιαννος, Αναστάσης, Καλογρίβαινα, Σουλτάνα, Σύρμω… Ο καθένας τους ένας ανθρώπινος τύπος με σάρκα και οστά.

«Για ένα τανγκό στη Σμύρνη», ένα μυθιστόρημα που σε κρατάει και που παρακολουθώντας βήμα-βήμα το δράμα των ηρώων του αλλά και ολόκληρου του ελληνισμού εκείνες τις κοσμογονικές ημέρες δόξας, προδοσίας και σπαραγμού. Μια πραγματική αναγνωστική εμπειρία.