Ιστορίες φόβου

«Stasiland - Ιστορίες πίσω από το Τείχος του Βερολίνου» Anna Funder, μτφ. Τ. Παπαϊωάννου, εκδ. Οκτώ, σελ. 334, € 19,30
Τη δράση της Στάζι και το πώς αυτή επηρέασε τη ζωή και τον ψυχισμό των Ανατολικογερμανών παρουσιάζει με εξονυχιστικές λεπτομέρειες η Αυστραλέζα δημοσιογράφος Άννα Φάντερ στο εξαιρετικά καλογραμμένο βιβλίο της “Stasiland”, το οποίο τιμήθηκε το 2004 με το βραβείο BBC4 Samuel Johnson, ένα από τα σημαντικότερα βραβεία για δοκιμιακά έργα στη Βρετανία. Η Φάντερ αποφάσισε να γράψει για την Ιστορία μέσα από προσωπικές ιστορίες πολιτών της Ανατολικής Γερμανίας, όταν συνειδητοποίησε ότι στην ενοποιημένη πλέον Γερμανία της δεκαετίας του ’90, όσα συνέβησαν στη ΛΔΓ ήταν θέμα-ταμπού. Κανείς δεν ήθελε να ξύσει παλιές πληγές και να αναμετρηθεί με το παρελθόν. Εξάλλου, είναι χαρακτηριστικό ότι προτού το βιβλίο κυκλοφορήσει στα γερμανικά, απορρίφθηκε από 22 εκδότες.

Η Φάντερ διεξήγε μια υποδειγματική έρευνα, συλλέγοντας μαρτυρίες Ανατολικογερμανών πολιτών, στα μέσα της δεκαετίας του ’90, την περίοδο που ζούσε και εργαζόταν στο Βερολίνο. Συνειδητά επέλεξε να δώσει το λόγο στους ανώνυμους πρωταγωνιστές της Ιστορίας, είτε αυτοί βρίσκονταν στην πλευρά των θυμάτων είτε των θυτών, αφήνοντας για τους επαγγελματίες ιστορικούς την ενασχόληση με πρόσωπα όπως ο πρόεδρος της ΛΓΔ Έρικ Χόνεκερ και ο αρχηγός της Στάζι  Έριχ Μίλκε.

Διαβάζοντας τις συγκλονιστικές ιστορίες, δεν μένει αμφιβολία για τον παρανοϊκά απολυταρχικό χαρακτήρα της ΛΓΔ. Όμως η πιο ανατριχιαστική διαπίστωση που προκύπτει από την αφήγηση είναι ότι η ύπαρξη της Στάζι, πέρα από περιορισμούς, απαγορεύσεις, ανακρίσεις, φυλακίσεις και βασανιστήρια, είχε ως αποτέλεσμα το στιγματισμό κάθε κοινωνικής επαφής από ένα γενικευμένο αίσθημα φόβου.

Στις 9 Νοεμβρίου του 1989, οι Δυτικοί είδαν στις τηλεοράσεις τους ένα εξαγριωμένο πλήθος να ορμά στο Τείχος, θέλοντας να περάσει από την άλλη μεριά. Τις επόμενες εβδομάδες, πολίτες από όλη τη χώρα κατέφθαναν με βαριοπούλες και διέλυαν με μανία το σιδηρούν παραπέτασμα, κρατώντας κομμάτια του για σουβενίρ. Το “Stasiland” δίνει μια πειστική απάντηση σε όσους αναρωτιούνται γιατί συνέβησαν όλα αυτά.