Η πιο ανατρεπτική εκδοχή των Παραμυθιών του Χόφμαν που έχουμε δει από την ΕΛΣ  

Μας είχε προϊδεάσει κάπως όταν δήλωνε πως τα Παραμύθια του Χόφμαν, η φανταστική όπερα του Ζακ Όφενμπαχ που αγαπήθηκε από το κοινό για τον μελωδικό της πλούτο και το φαντασμαγορικό θέαμα που προσφέρει, για εκείνον είναι «μια κάθοδος στην κόλαση και τους εφιάλτες ενός καλλιτέχνη που παραπαίει». Να όμως που στην πολυαναμενόμενη συμπαραγωγή της Λυρικής με το Θέατρο Λα Μονναί των Βρυξελλών, ο ιδιοφυής Κρύστοφ Βαρλικόφσκι κατάφερε και πάλι να μας εκπλήξει. 

Η δημοφιλέστερη σοβαρή όπερα του βασιλιά της κωμικής οπερέτας είναι εμπνευσμένη από τη ζωή και την προσωπικότητα του Γερμανού συγγραφέα και συνθέτη Ε.Τ.Α. Χόφμαν ενός από  τους σπουδαιότερους εκπροσώπους του ρομαντισμού. Στο -ομολογουμένως περίπλοκο- λιμπρέτο του Ζυλ Μπαρμπιέ ο Χόφμαν χρίζεται πρωταγωνιστής και έχοντας πάντα δίπλα του τη Μούσα με τη μορφή του νεαρού Νικλάους, αφηγείται πότε με πνευματώδη διάθεση και πότε με μελαγχολία τους ανέφικτους έρωτές του για την Ολυμπία, μια άψυχη κούκλα, την Αντωνία μια σοβαρά άρρωστη τραγουδίστρια και την Τζουλιέττα μια εταίρα: τρεις διαφορετικές μορφές που συνθέτουν τη μια και μοναδική γυναίκα με την οποία είναι τρελά ερωτευμένος ο Χόφμαν, την πριμαντόνα Στέλλα. Σε κάθε μια από τις αφηγήσεις του, ο Λιντόρφ, ο «κακός» της ιστορίας –μοιρασμένος κι αυτός στις προσωπικότητες του Κοππελιύς, του Δρ Μιράκλ και του Νταπερτούττο - δυναμιτίζει τον έρωτά του και τον αφήνει πάντα σε απόγνωση...

Παραμύθια του Χόφμαν: Η σκηνοθεσία του Βαρλικόφσκι

Στην παράσταση που παρακολουθήσαμε, ο Βαρλικόφσκι, μετατρέπει τις ιστορίες αυτές σε τρεις σκηνές κινηματογράφησης, αποτίνοντας, όπως και σε πολλά από τα προηγούμενα έργα του, φόρο τιμής στο αγαπημένο του μέσο, τον κινηματογράφο. Αποκαλύπτει έτσι έμμεσα ένα σύμπαν που κατοικείται από τσακισμένα άτομα, ένα «παράδεισο» εθισμών και χαμένων ψευδαισθήσεων. Κάθε πράξη της όπερας είναι και ένα γύρισμα, ένα θέατρο μέσα στο θέατρο -ακόμα και τα μέλη της χορωδίας μεταμφιέζονται σε θεατές, που έρχονται τακτικά και κάθονται σε θέσεις παρόμοιες με τις δικές μας, σαν να μας καθρεφτίζουν. Με τη βοήθεια της ταλαντούχου σκηνογράφου και ενδυματολόγου Μαλγκορζάτα Στσέσνιακ, ο Βαρλικόφσκι μας βάζει στα παρασκήνια ενός vintage στούντιο των 60’ς για να μας δείξει πως η ζωή γι’ αυτούς που κάνουν ταινίες, μόλις  κλείσουν τα μικρόφωνα και σβήσει το κόκκινο φωτάκι του “on air”, δεν έχει τίποτα το λαμπερό.

Ο Χόφμαν του, ένας ξεπεσμένος, αλκοολικός καλλιτέχνης, είναι ο σκηνοθέτης της δικής του αποτυχημένης μοίρας, ένας Πυγμαλίωνας χωρίς τα είδωλά του. Αντίθετα η Στέλλα, ο έρωτάς του, είναι μια διάσημη σταρ. Εμφανίζεται σε μια γιγαντοοθόνη, ως Μπέτι Ελμς, μια στερεοτυπική μορφή του Χόλιγουντ – σαν άλλη Τζούντι Γκάρλαντ από την θρυλική ταινία του Κιούκορ, A Star is Born. Για να την κρατά κοντά του, ο Χόφμαν της προσφέρει τους ρόλους που φαντασιώνεται, της Ολυμπίας, της Αντωνίας, της Τζουλιέττα. Όμως εκείνη διαρκώς ξεφεύγει, χειραφετείται, δίνεται σε άλλους δημιουργούς, γνωρίζει θριάμβους κι εκείνος μόνος και θλιβερός βουλιάζει στην απελπισία-είναι χαρακτηριστική μια εμβόλιμη σκηνή λίγο πριν το φινάλε, όπου στην τελετή απονομής των Όσκαρ, η Στέλλα/ Μπέτι Ελμς παραλαμβάνει το αγαλματίδιό της και ο Χόφμαν προκαλεί σκάνδαλο, εκλιπαρώντας να του δοθεί άλλη μια ευκαιρία.

Η σκηνοθεσία του Βαρλικόφσκι λειτουργεί τόσο καλά επειδή καταφέρνει να φτάσει στην ουσία του έργου δημιουργώντας μια αναγνωρίσιμη και άκρως συναρπαστική ατμόσφαιρα. Αυτό όμως που κάνει την παράσταση τόσο ξεχωριστή είναι το ταλέντο του να αποσπά από το καστ του μαγευτικές ερμηνείες-έμαθα ότι παρόλο που έχει τη φήμη δύσκολου συνεργάτη, που ζητάει πολλά, οι τραγουδιστές τον λάτρεψαν...

Ο ανερχόμενος Βρετανός τενόρος Άνταμ Σμιθ στο ρόλο του Χόφμαν, με την λαμπερή, γεμάτη λυρική δύναμη φωνή του και την εντυπωσιακή σκηνική παρουσία,  φώτισε τις πιο σκοτεινές και συναισθηματικές πτυχές του χαρακτήρα του, ανέδειξε την ευθραυστότητά του, την απελπισμένη ανάγκη του να κερδίσει τη γυναίκα που τον στοιχειώνει. Σκιαγράφησε έναν καλλιτέχνη εμμονικό από την αρχή ως το τέλος, σκιά του περήφανου επαγγελματία που ήταν κάποτε, έναν άνθρωπο απόλυτα συντετριμμένο. Με μια κουβέντα απολαυστικός.

Η αληθινή αποκάλυψη όμως ήταν η Αμερικανίδα σοπράνο Νικόλ Σεβαλιέ, η Στέλλα, η Ολυμπία, η Αντωνία, η Τζουλιέττα της παράστασης! Με μια απίστευτη ικανότητα να δημιουργεί πολύ διακριτές φωνητικές προσωπικότητες, έκανε κάθε ρόλο δικό της, περνώντας με άνεση και πειστικότητα από τον ένα χαρακτήρα στον άλλο. Αψεγάδιαστη, με ακρίβεια στον συγχρονισμό και μεγάλη αίσθηση του χιούμορ μεταμορφώθηκε σε ρομπότ του σεξ με ροζ φορεματάκι και ως Ολυμπία τραγούδησε ξεκαρδιστικά την περίφημη άρια της κούκλας, "Les oiseaux dans la charmille", με φωνή σοπράνο κολορατούρας. Λίγο αργότερα, ως Αντωνία ξεδίπλωσε με εσωτερικότητα και πάθος όλα τα λυρικά της ηχοχρώματα, για να σκιαγραφήσει τη γυναίκα που δεν μπορεί παρά να τα δώσει όλα, ακόμα και τη ζωή της,  στην τέχνη της, ενώ στον δραματικό ρόλο της Τζουλιέττα, αναδύθηκε η σαγηνευτική, γεμάτη αισθησιασμό φωνή μιας μέτζο-σοπράνο για να ερμηνεύσει στο άνοιγμα της τέταρτης πράξης, μαζί με τη Μούσα/Νικλάους την ονειρική βαρκαρόλα "Belle Nuit, ô nuit d'amour".

Ο καταιγισμός χειροκροτημάτων και τα μπράβο που συνόδεψαν την υπόκλισή της στο τέλος της παράστασης απλώς επισφράγισαν τον θρίαμβό της. Δεν ήταν όμως μόνο οι επιτυχημένες μετακλήσεις της Λυρικής που κέρδισαν τις εντυπώσεις μας. Δίπλα τους στάθηκαν δύο σπουδαίοι Έλληνες καλλιτέχνες σε δύο ρόλους -κλειδιά: η μεσόφωνος Μαίρη -Έλεν Νέζη σε καταπληκτική φόρμα, με βελούδινη γεμάτη βάθος φωνή έπλασε μια τολμηρή εκδοχή της Μούσας-Νικλάους, ερωτική, προκλητική και απόλυτα θηλυκή. Ο μπάσος Τάσος Αποστόλου, με την επιβλητική του παρουσία και τον ζεστό, βαθύ τόνο της φωνής του ερμήνευσε έξοχα όλους τους «κακούς» του έργου, τον Λιντόρφ, τον  Κοππελιύς, τον Δρ. Μιράκλ και τον Νταπερτούττο. Τους αξίζει ένα μεγάλο μπράβο.

Από το υπόλοιπο καστ έλαμψαν με τις ερμηνείες τους σε πολλαπλούς ρόλους, ο πληθωρικός Κρέσπερ/Λούθηρος του Χριστόφορου Σταμπόγλη, ο απολαυστικός υπηρέτης-τεχνικός ήχου του Χρήστου Κεχρή με τη ράστα περούκα και η  πλατινέ ξανθιά με τη γούνινη ετόλ Φωνή από τον Τάφο της Μαργαρίτας Συγγενιώτου ... 

Η ορχήστρα της ΕΛΣ τέλος, με τον ακούραστο Λουκά Καρυτινό στο πόντιουμ έχοντας διαβάσει σωστά τα διαφορετικά μουσικά στιλ που συνυπάρχουν στην παρτιτούρα του Όφενμπαχ με τις συνεχείς εναλλαγές λυρισμού, δραματικότητας και χιούμορ, μας πρόσφερε ένα ήχο απαλό, διαυγή, λαμπερό, τον ιδανικό ήχο για αυτό το μαγευτικό έργο. 

Με μια κουβέντα: Αν έχετε, ή καταφέρετε να βρείτε εισιτήρια (όλες οι παραστάσεις είναι sold out) θα παρακολουθήσετε μια συναρπαστική παράσταση που θα συζητάτε για καιρό.