Γυναίκες που πρωταγωνιστούν σε διαφορετικές ιστορίες, και άφησαν το σημάδι τους στον κόσμο
Μερικές ιστορίες είναι πολύ παράξενες, ή πολύ άβολες, για να μη χαθούν. Στην παρούσα στήλη, συγκεντρώνουμε μερικές από αυτές — μερικές από τις γυναίκες που η ιστορία δεν ήξερε πού να τις βάλει, οπότε δεν τις έβαλε πουθενά. Δεν είναι πάντα ηρωίδες. Δεν είναι πάντα αθώες. Αλλά είναι πάντα αληθινές.
Η Dorothy Louise Eady, που έγινε γνωστή ως Omm Sety, γεννήθηκε στις 16 Ιανουαρίου του 1904 στο Μπλάκχιθ του Λονδίνου. Όταν ήταν τριών ετών, συνέβη κάτι που καθόρισε τη ζωή της. Σύμφωνα με την αφήγηση που επαναλαμβάνεται σε όλες τις βιογραφικές πηγές, έπεσε από μια σκάλα στο σπίτι της, έμεινε για λίγο χωρίς σημεία ζωής, και ο γιατρός που κάλεσαν διαπίστωσε τον θάνατό της. Παρ’ όλα αυτά το παιδί εντέλει πήρε μια ξαφνική αναπνοή και σηκώθηκε — αν και φαινομενικά «αλλαγμένο». Άρχισε να κλαίει και να φωνάζει πως έπρεπε να την αφήσουν να φύγει, για να πάει στο σπίτι της. Και όλο αυτό, ξανά και ξανά…
Το πράγμα είχε πια ξεχαστεί, και η ίδια είχε ηρεμήσει, μέχρι τη στιγμή που, δώδεκα χρόνια μετά, οι γονείς της την πήγαν στο Βρετανικό Μουσείο. Εκεί, στις αιγυπτιακές αίθουσες, η Ντόροθι είδε μια απεικόνιση του ναού του Σέτι Α΄ στην Άβυδο. Αμέσως κοκάλωσε και άρχισε να λέει πως εκεί ήταν το σπίτι της, εκεί έπρεπε να πάει. Στους κήπους του ναού…
Από την ημέρα εκείνη και μετά, θα προσκολλούνταν με έναν αφύσικο τρόπο στην αρχαία Αίγυπτο, θα άρχιζε να διαδίδει πως ήταν μετενσάρκωση μιας ιέρειας του ναού, πως το πραγματικό της όνομα ήταν Μπεντρεσίτ, και πως στην προηγούμενη ζωή της διατηρούσε ερωτική σχέση με τον ίδιο τον φαραώ — όμως αυτοκτόνησε από φόβο πως η σχέση τους θα αποκαλυπτόταν. Καθώς πλέον επισκεπτόταν όσο πιο συχνά μπορούσε το μουσείο γνώρισε εκεί τον E. A. Wallis Budge, σημαντική μορφή της αιγυπτιολογίας, που έκανε πέρα τον παράδοξο «ενθουσιασμό» της και όλα αυτά που έλεγε, και την ενθάρρυνε να μελετήσει τα ιερογλυφικά. Της είπε πως θα της άρεσε πολύ μια τέτοια απασχόληση, και θα τη βοηθούσε.
Το ταραγμένο κορίτσι —ήδη υπνοβατούσε, έβλεπε τρομερούς εφιάλτες και είχε μια, το λιγότερο, ανησυχητική συμπεριφορά, που την οδήγησε κατά καιρούς σε σανατόρια…— παράτησε το σχολείο στα δεκαέξι της και άρχισε να παρακολουθεί μαθήματα τέχνης. Μελετούσε κυρίως μόνη της, σχεδίαζε, έγραφε, και αξιοποίησε με επιμονή κάθε δυνατότητα πρόσβασης στην αρχαία αιγυπτιακή ιστορία. Στα είκοσι επτά της εργαζόταν ήδη στο Λονδίνο σε ένα αγγλόφωνο αιγυπτιακό περιοδικό που μαχόταν για την ανεξαρτησία της χώρας, γράφοντας άρθρα και ταυτόχρονα σχεδιάζοντας. Εκεί γνώρισε τον Αιγύπτιο Emam Abdel Meguid, φοιτητή τότε στην Αγγλία. Το 1931 μετακόμισαν στην Αίγυπτο για να παντρευτούν. Όταν έφτασε, γονάτισε, φίλησε το χώμα και δήλωσε ότι είχε επιστρέψει στον τόπο της για να μείνει εκεί για πάντα.
Το ζευγάρι εγκαταστάθηκε στο Κάιρο, και μετά από λίγο καιρό απέκτησαν και έναν γιο. Η Ντόροθι τον ονόμασε (πώς αλλιώς…) Σέτι, και απαίτησε να τη φωνάζουν —σύμφωνα με τη συνήθεια να προσφωνείται μια μητέρα με βάση το όνομα του πρωτότοκου γιου της— Ομμ Σέτι: «Η Μητέρα του Σέτι».
Ο γάμος της δεν έμελλε να κρατήσει πολύ. Το 1935, όταν ο σύζυγός της βρήκε μια καλοπληρωμένη δουλειά στο Ιράκ, η Ομμ Σέτι δεν τον ακολούθησε. Δεν ήταν μια επιλογή χωρίς κόστος αυτή, βέβαια. Από τη μια μέρα στην άλλη βρέθηκε μόνη, οικονομικά ευάλωτη και κοινωνικά εκτεθειμένη σε μια χώρα όπου η θέση μιας ξένης, και δη διαζευγμένης, μητέρας ήταν ήδη δύσκολη.
Μετακόμισε κι εκείνη λίγο αργότερα, στο Nazlat al-Samman, κοντά στις πυραμίδες της Γκίζας. Εκεί γνώρισε τον Αιγύπτιο αρχαιολόγο Selim Hassan, που την προσέλαβε στο Τμήμα Αρχαιοτήτων σαν γραμματέα και σχεδιάστρια. Μέσα σε πολύ μικρό διάστημα, η δουλειά της άφησε άφωνους τους πάντες: επιμελούνταν τα αγγλικά κείμενα, έγραφε άρθρα που υπέγραφαν τρίτοι, σχεδίαζε με ακρίβεια ό,τι τής ζητούνταν, και σιγά-σιγά άρχισε να δημοσιεύει και κείμενα με την υπογραφή της. Είχε ήδη μπει στην αιγυπτιολογία από την πίσω πόρτα, ή έστω από το πλάι, κάνοντας κάθε είδους βοηθητικές εργασίες: γραμματεία, αντιγραφή, σχέδιο, γλωσσική επιμέλεια, καθημερινή τεκμηρίωση και αρχειοθέτηση των ευρημάτων.
Μετά τον θάνατο του Hassan εργάστηκε με τον Ahmed Fakhry στις ανασκαφές του Νταχσούρ. Όταν το πρόγραμμα έληξε, το 1956, της προσφέρθηκαν δύο δρόμοι: μια θέση με καλό μισθό στην υπηρεσία αρχείων στο Κάιρο, ή μια πολύ πιο ταπεινή —και άσχημα αμειβόμενη— θέση απλής σχεδιάστριας στην Άβυδο. Διάλεξε βέβαια την Άβυδο. Αν μη τι άλλο, αυτός ήταν ο τόπος που εξακολουθούσε να θεωρεί κέντρο της ύπαρξής της. Έτσι, εγκαταστάθηκε κοντά στον ναό του Σέτι Α΄, και πέρασε εκεί όλη την υπόλοιπη ζωή της.
Στην Άβυδο η Ομμ Σέτι έγινε, τρόπον τινά, μέρος του τοπίου. Εργάστηκε σαν φύλακας του ναού και σαν ξεναγός, μη σταματώντας ποτέ να σχεδιάζει και να καταγράφει. Μελετούσε αρχαίες επιγραφές, έγραφε κείμενα, επιχειρούσε μεταφράσεις και αποκρυπτογραφήσεις, και βοηθούσε τους νέους αιγυπτιολόγους να κατανοήσουν τον χώρο και να εγκλιματιστούν στην περιοχή. Τα δύο πρώτα χρόνια της εκεί ασχολήθηκε με την καταγραφή τμημάτων από ένα πρόσφατα, τότε, ανασκαμμένο ανακτορικό συγκρότημα συνδεδεμένο με τον ναό του Σέτι Α΄. Η εργασία της ενσωματώθηκε στη μονογραφία του Edouard Ghazouli, που την ευχαρίστησε γενναιόδωρα στο βιβλίο του για τη συμβολή της.
Η καθημερινότητά της δεν είχε μόνο επιστημονική διάσταση, αλλά και τελετουργική. Κάθε πρωί με την ανατολή και κάθε βράδυ με τη δύση του ηλίου, πήγαινε στον ναό για να απαγγείλει προσευχές, τιμώντας τις αρχαίες εορτές σύμφωνα με μια δική της ανασύσταση της αιγυπτιακής θρησκείας. Μάλιστα, μετέτρεψε έναν χώρο του ναού σε προσωπικό της «ιερό».
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πεδία της δουλειάς της ήταν η παρατήρηση των σύγχρονων λαϊκών εθίμων της Αιγύπτου. Κατέγραφε πρακτικές γύρω από τη γονιμότητα, τις θεραπευτικές μεθόδους, τα βότανα, τα πνεύματα, την κακοτυχία και τις τελετουργίες των χωρικών, αναζητώντας πιθανές επιβιώσεις αρχαίων αιγυπτιακών αντιλήψεων. Οι επιτόπιες παρατηρήσεις της για τη σύγχρονη αιγυπτιακή αγροτική ζωή είχαν μεγάλη ακρίβεια, και οι παρατηρήσεις της εκτιμήθηκαν από τους ακαδημαϊκούς ερευνητές.
Το 1964, όταν ήταν πια εξήντα χρονών, βρέθηκε αντιμέτωπη με την υποχρεωτική συνταξιοδότηση από το Τμήμα Αρχαιοτήτων. Της πρότειναν να αναζητήσει μερική απασχόληση στο Κάιρο, εκείνη όμως αρνήθηκε —και πώς αλλιώς—, και εντέλει η υπηρεσία τής επέτρεψε κατ’ εξαίρεση να συνεχίσει τη δουλειά της για πέντε ακόμη χρόνια. Συνταξιοδοτήθηκε το 1969 παίρνοντας μια γλίσχρα σύνταξη, που τη συμπλήρωνε πουλώντας σουβενίρ στους τουρίστες. Πούλησε το σπίτι της για να αντέξει οικονομικά, και μετακόμισε σε ένα απλό, φτωχικό κατάλυμα.
Στα εξήντα οχτώ της υπέστη ένα καρδιακό επεισόδιο και αποδυναμώθηκε πολύ, όμως συνέχισε παρά ταύτα να απασχολείται με αυτά που την ενέπνεαν μέχρι τα τελευταία της. Πέθανε στις 21 Απριλίου 1981 — φυσικά στην Άβυδο. Είχε ετοιμάσει για τον εαυτό της τα σχέδια για έναν τάφο με στοιχεία εμπνευσμένα από τις αρχαιοαιγυπτιακές αντιλήψεις περί μετενσαρκώσεως, όμως οι τοπικές Αρχές δεν επέτρεψαν την ταφή της στον χώρο. Τελικά την έθαψαν σε έναν ανώνυμο τάφο στην έρημο, έξω από ένα κοπτικό κοιμητήριο. Σε κάθε περίπτωση, όχι και τόσο μακριά από το ανάκτορο όπου πίστευε πως είχε περάσει μερικά χρόνια της προηγούμενης ζωής της…
Μια γυναίκα χωρίς διαπιστευτήρια και σπουδές, εντελώς αυτοδίδακτη, μπήκε σε έναν χώρο ανδρικής αυθεντίας και κέρδισε με το σπαθί της τον σεβασμό της ακαδημαϊκής κοινότητας. Δούλεψε επί δεκαετίες, έκανε τη βοηθητική δουλειά ορατή σε ανθρώπους που ώς τότε δεν τα παρατηρούσαν κάτι τέτοια, ένωσε την παρατήρηση με το σχέδιο, και την αρχαιολογία με τη λαογραφία. Η σημασία της βρίσκεται στο έργο που άφησε γύρω από την Άβυδο, στους δεκάδες ειδικούς που τη συμβουλεύονταν, στις παρατηρήσεις που έκανε και κατέγραψε με άκρα επιμέλεια, και στην επιμονή με την οποία υπερασπίστηκε το δικαίωμά της να ζήσει εκεί όπου —για τους δικούς της, παράδοξους λόγους— πίστευε ότι ανήκε.
Υποδέχεται το καλοκαίρι με νυχτερινές περιηγήσεις Από νυχτερινές περιηγήσεις και performances μέχρι μουσικές συναντήσεις, family activities και ένα διαφορετικό summer cam
Η σκέψη του Κορνήλιου Καστοριάδη υπενθυμίζει ότι οι κοινωνίες δεν είναι παθητικοί αποδέκτες της ιστορίας. Δημιουργούν οι ίδιες τους θεσμούς και τα νοήματά τους.
17°
