67ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης: Ξαρχάκος, Γραμματικός, Λάσε και η γοητεία της ερήμου

Η μεγάλη γιορτή αρχίζει σήμερα, Πέμπτη 5 Νοεμβρίου, με την τελετή έναρξης στο Ολύμπιον της Πλατείας Αριστοτέλους.

Τι θα δούμε στο 67ο Φεστιβάλ κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

Η ταινία που ανοίγει την αυλαία του φετινού φεστιβάλ Θεσσαλονίκης είναι ο «Μινώταυρος» του Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ («Επιστροφή», «Λεβιάθαν», «Χωρίς αγάπη»). Ο Ρώσος σκηνοθέτης επιστρέφει στο σινεμά μετά από επταετή απουσία και ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας κατά τη διάρκεια της πανδημίας, που τον καθήλωσε για 18 ολόκληρους μήνες στο κρεβάτι. Ο βραβευμένος με το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής στο τελευταίο Φεστιβάλ των Καννών «Μινώταυρος» αφηγείται την ιστορία μιας ευκατάστατης τριμελούς οικογένειας Ρώσων, η ζωή της οποίας γίνεται άνω κάτω μετά το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία.

Η ταινία της τελετής λήξης του φεστιβάλ είναι η μεγάλη νικήτρια της φετινής Μόστρα, η «Άγνωστη γυναίκα» της Δανέζας σκηνοθέτριας με αιγυπτιακή καταγωγή Μάι ελ-Τούκι. Το φιλμ βασίζεται σε αυθεντικά περιστατικά από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και σχετίζεται με τη δημόσια διαπόμπευση των γυναικών που είχαν συνεργαστεί με τους Γερμανούς στη Δανία του 1945. Στη Θεσσαλονίκη θα βρεθεί η πρωταγωνίστρια της «Άγνωστης γυναίκας», Ματίλντε Αρσέλ, που απέσπασε στη Βενετία το βραβείο της καλύτερης ηθοποιού.

Επίσης ένας σπουδαίος καλλιτέχνης που θα επισκεφτεί το φεστιβάλ είναι ο πολυβραβευμένος Τούρκος σκηνοθέτης Εμίν Αλπέρ, ο οποίος θα παρουσιάσει όλες τις ταινίες του: από το εκρηκτικό ντεμπούτο του «Πέρα απ’ τον λόφο» μέχρι τη νέα του ταινία «Λύτρωση», που απέσπασε την Αργυρή Άρκτο στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου.

Ακόμη, στη Θεσσαλονίκη θα ταξιδέψουν η Βρετανίδα συγγραφέας, σκηνοθέτρια και θεωρητικός του σινεμά Λόρα Μάλβεϊ, ο Τουρκογερμανός σκηνοθέτης Φατίχ Ακίν, που θα παρουσιάσει την τελευταία ταινία του «Ghostsong» (ένα ρομαντικό δράμα φαντασίας που βασίζεται σε τουρκικό μύθο), η ανεξάρτητη Αμερικανίδα σκηνοθέτρια Σάρα Ντράιβερ, η διάσημη Δανέζα ηθοποιός Τρίνε Ντίρχολμ («Η βασίλισσα της καρδιάς»), ο μοντέρ Γιώργος Μαυροψαρίδης, ο Δανός ηθοποιός Κλες Μπανγκ, αλλά και ο Χριστόφορος Παπακαλιάτης, ο οποίος θα είναι ο ambassador της Αγοράς.

Η γοητεία της ερήμου με τις επιλογές του Λάσε

Το μεγάλο αφιέρωμα του φεστιβάλ είναι το «Καλώς ήρθατε στην έρημο». Ο Γαλικιανός σκηνοθέτης και σεναριογράφος Όλιβερ Λάσε («Sirãt») επέλεξε τις 17 ταινίες του αφιερώματος. Κλασικά αριστουργήματα σαν τον «Λόρενς της Αραβίας» του Ντέιβιντ Λιν ή το «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι ενώνονται με λιγότερο γνωστά αλλά εξίσου σημαντικά φιλμ (το «Γυμνό νησί» του Ιάπωνα Κανέτο Σίντο περιγράφει την περιπέτεια επιβίωσης μιας οικογένειας που ζει απομονωμένη σε ένα νησί, ενώ το μακρινό (1971) υβριδικό ντοκιμαντέρ του Βέρνερ Χέρτσογκ «Fata Morgana», που γυρίστηκε μεταξύ άλλων στην έρημο της Σαχάρα, έχει τη μορφή ενός παραισθησιογόνου τριπ) στο αφιέρωμα, που περιλαμβάνει ακόμη τα φιλμ «Ο Σίμων της ερήμου» του Λουίς Μπουνιουέλ, το «Wake in Fright» του Τεντ Κότσεφ, την «Περιπλάνηση» του Νίκολας Ρεγκ, τους αξεπέραστους «Λεγεωνάριους» της Κλερ Ντενί, τον «Ξένοιαστο καβαλάρη» του Ντένις Χόπερ, το ντοκιμαντέρ «Highway» του Σεργκέι Ντβορτσεβόι, το μυστικιστικό «Mimosas» του Όλιβερ Λάσε, το «Zabriskie Point», που είναι η μοναδική αγγλόφωνη ταινία του Μικελάντζελο Αντονιόνι κ.ά.

Επίσης το MOMUS-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών θα φιλοξενήσει ένα οπτικοακουστικό installation του Όλιβερ Λάσε (πρόκειται για μια παραγωγή του Μουσείου Reina Sofía που έκανε θραύση στη Μαδρίτη), ενώ ο σκηνοθέτης θα επισκεφτεί τη Θεσσαλονίκη για να παρουσιάσει επίσης ένα open talk για τους σινεφίλ. Ταυτόχρονα, στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης το Φυλάκιο μεταμορφώνεται σε περιβάλλον ερήμου για να φιλοξενήσει την πολυμεσική έκθεση-εμπειρία με τίτλο «Δεν θα μας βρουν;» (Will they find us not?), σε curation του καλλιτεχνικού διευθυντή του φεστιβάλ Ορέστη Ανδρεαδάκη.

Βαλκανικά θρίλερ, Έλληνες δημιουργοί

Εξαιρετικό ενδιαφέρον όμως παρουσιάζει και το αφιέρωμα «Βαλκανικός τρόμος» της διευρυμένης ενότητας Survey Expanded του τμήματος Meet the Neighbors. Μέσα από 8 ταινίες («Το κακό», «Τ.Τ. Syndrome», «Ειδύλλιο», «Γίνε η γάτα μου», «Μετά θάνατον», «Δωδεκάμερον», «Jinn: Evil Eye», «You won’t be alone») ανακαλύπτουμε το πρόσωπο του φολκλορικού τρόμου που ταυτίζεται με μύθους, φαντάσματα και ανατριχιαστικές ιστορίες από τα Βαλκάνια.

Το ελληνικό σινεμά έχει φυσικά τη δική του ξεχωριστή παρουσία στη φετινή διοργάνωση, καθώς συνολικά 26 μεγάλου μήκους ελληνικές ταινίες θα προβληθούν, με τρεις από αυτές να διεκδικούν τον Χρυσό Αλέξανδρο στο Διεθνές Διαγωνιστικό: «Ένας ολόκληρος άνθρωπος σχεδόν» του Ευθύμη Kosemund-Σανίδη, «Μια μέρα στη ζωή της Τζο: Κεφάλαιο Φαίδρα» της Ζακλίν Λέντζου και «Τιτανικός ωκεανός» της Κωνσταντίνας Κοτζαμάνη. Ακόμη στο Meet the Neighbors διαγωνίζονται η «Απόφαση της Έλενας» του Στέφανου Τσιβόπουλου και το «Ξανασταυρώνεται» του Θοδωρή Παπαδουλάκη, ενώ στο Film Forward θα προβληθούν τα «Σωματίδια της σκόνης» του Αργύρη Γερμανίδη και το «Δέντρο του Ιούδα» του Χρήστου Χουλιάρα.

Ακόμη θα παιχτούν η αποκατεστημένη «Εύα» της Μαρίας Πλυτά και το «Χαρούμενο ξεκίνημα» του Ντίνου Δημόπουλου, μία από τις όχι και τόσο προβεβλημένες ταινίες του σκηνοθέτη, από την εποχή της συνεργασίας του με τη Φίνος Φιλμ. Τέλος, σε avant-première θα παιχτεί η νέα ταινία του Αλέξη Αλεξίου «Θάλασσα από γυαλί», που κάνει την πρεμιέρα της στις ελληνικές αίθουσες αμέσως μετά το φεστιβάλ.

Η βράβευση των Σταύρου Ξαρχάκου και Νίκου Γραμματικού

Φυσικά τα φλας θα ανάψουν για τη βράβευση με ειδικό Χρυσό Αλέξανδρο του συνθέτη, μαέστρου και ενορχηστρωτή Σταύρου Ξαρχάκου για την προσφορά του στον πολιτισμό. Στο πλαίσιο της τιμητικής βράβευσης θα προβληθεί το «Ρεμπέτικο» του Κώστα Φέρρη.

Από τις πιο ξεχωριστές στιγμές της φετινής διοργάνωσης θα είναι επίσης η απονομή τιμητικού Χρυσού Αλέξανδρου στον σκηνοθέτη Νίκο Γραμματικό, του οποίου θα προβληθούν όλες οι ταινίες. Μη χάσετε εκτός από τους «Απόντες», τα «Νυχτολούλουδα», τον «Βασιλιά» αλλά και την ιδιοσυγκρασιακή και εντελώς προσωπική «Μήδεια». Το Πρώτο Πλάνο είναι αφιερωμένο στον σκηνοθέτη από τη Σαλαμίνα, ενώ θα παρουσιαστεί και το βιβλίο «Απόντες, μια προφορική ιστορία» του Θεοδόση Μίχου, βασισμένο σε ιστορίες συντελεστών της ταινίας, το οποίο θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Αντίποδες.

Επίσης, με αφορμή την έκθεση «Λάζλο-Μόχολι Νάγκι Light Play» στο MOMus-Μουσείο Φωτογραφίας, το φεστιβάλ έχει οργανώσει ένα spotlight στο Bauhaus, ενώ το τμήμα Δαμάζοντας τον Χρόνο αποτελεί μια ωδή στο slow cinema και τη βραδύτητα, που έχουν εξυμνήσει κάποιοι σκηνοθέτες στις ταινίες τους, οι οποίες θα προβληθούν στην ανακαινισμένη αίθουσα «Τάκης Κανελλόπουλος».

Τέλος, η «Όπερα» του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου είναι μια μικρού μήκους θρυλική ταινία που είχε γυριστεί το 1975 και θεωρούνταν για χρόνια χαμένη, αλλά η κόπια της βρέθηκε πρόσφατα και θα προβληθεί για πρώτη φορά στη Θεσσαλονίκη.