Πέθανε ο Άμος Πόε, ο πρωτοπόρος του No Wave κινηματογράφου της Νέας Υόρκης
Ο Άμος Πόε, ο άνθρωπος που θεωρείται νονός του No Wave κινηματογράφου στη Νέα Υόρκη –του ωμού, πειραματικού και απολύτως DIY ρεύματος που γεννήθηκε παράλληλα με το πανκ και το post-punk του East Village– πέθανε στις 25 Δεκεμβρίου στο σπίτι του στο Μανχάταν. Ήταν 76 ετών. Αιτία θανάτου ήταν ο καρκίνος του παχέος εντέρου, όπως γνωστοποίησε η σύζυγός του, Κλόντια Σάμερς.
Στις αρχές της δεκαετίας του ’70, ο Πόε ήταν ήδη φανατικός σινεφίλ, επηρεασμένος από το γαλλικό Νέο Κύμα και τις ταινίες του Άντι Γουόρχολ. Το 1972 εγκατέλειψε το State University of New York στο Μπάφαλο και οδήγησε μέχρι τη Νέα Υόρκη με ένα αγροτικό φορτηγάκι, αποφασισμένος να φτιάξει ταινίες έξω από κάθε κανόνα. Είχε ήδη γυρίσει πειραματικά φιλμ, ανάμεσά τους και μια ιδιότυπη «επανεκτέλεση» του Citizen Kane του Όρσον Γουέλς, τραβηγμένη κατευθείαν από την οθόνη προβολής.
Την πρώτη κιόλας εβδομάδα στο Μανχάταν –με ενοίκιο 71 δολάρια στο St. Marks Place και δουλειά σε στούντιο πορνό– γύρισε ταινίες όπως το Banana on Asphalt, όπου απλώς πετούσε μια μπανάνα στον δρόμο και κατέγραφε πώς τη συνέθλιβε η κυκλοφορία. Αυτό το πνεύμα αυθορμητισμού και πρόχειρης πρόκλησης θα χαρακτήριζε όλο το έργο του.
Στο East Village των 70s, μια μικρή κοινότητα από μουσικούς, καλλιτέχνες και σκηνοθέτες δημιουργούσε παράλληλα με το πανκ. Ο Πόε σύχναζε στο CBGB, γνώρισε τον Ρίτσαρντ Χελ και άρχισε να κινηματογραφεί χωρίς ήχο συναυλίες και πρόβες καλλιτεχνών όπως η Πάτι Σμιθ, οι Ramones, η Blondie και ο Ντέιβιντ Μπερν.
Μαζί με τον μουσικό και κινηματογραφιστή Ίβαν Κραλ μοντάρισαν, σχεδόν άυπνοι, το The Blank Generation. Με ασύγχρονο ήχο, τραχύ μοντάζ και ελάχιστα μέσα, η ταινία έγινε ντοκουμέντο της σκηνής και καθιέρωσε τον Πόε ως υπόγειο auteur. Προβλήθηκε σε midnight screenings και έγραψε ιστορία ως μια από τις πιο αυθεντικές καταγραφές του πανκ Νέας Υόρκης.
Ακολούθησαν ημι-αφηγηματικές ταινίες όπως το Unmade Beds, ένας παιχνιδιάρικος φόρος τιμής στο Breathless του Ζαν-Λικ Γκοντάρ, με συμμετοχές της Ντέμπι Χάρι και άλλων μορφών της σκηνής. Αν και οι πρώτες προβολές ήταν σχεδόν άδειες, οι ταινίες ταξίδεψαν στην Ευρώπη και έκαναν τον Πόε cult φιγούρα.
Η αισθητική του –πρόχειρη, αντιεπαγγελματική και συνειδητά ατελής– επηρέασε νεότερους σκηνοθέτες όπως τον Τζιμ Τζάρμους, ο οποίος τον περιέγραφε ως μέντορα. Ο ίδιος ο Πόε απολάμβανε τις επιθετικές κριτικές· όταν οι New York Times χαρακτήρισαν μια ταινία του «κινηματογραφικό ισοδύναμο παιδικών μουτζουρωμάτων», τύπωσε τη φράση στην αφίσα.
Παρά τις προσπάθειες για πιο «κανονική» καριέρα, η εμπορική επιτυχία δεν ήρθε ποτέ. Ταινίες όπως το Rocket Gibraltar και το Triple Bogey on a Par 5 Hole εκτιμήθηκαν κριτικά αλλά δεν βρήκαν διανομή. Ο Πόε έζησε συχνά με οικονομικές δυσκολίες, δίδαξε κινηματογράφο στο Tisch School of the Arts του NYU και αργότερα στο Brooklyn College, μεταδίδοντας στους φοιτητές του την πίστη ότι «το εκτός εστίασης είναι συχνά πιο ενδιαφέρον».
Γεννημένος στο Τελ Αβίβ το 1949 ως Άμος Πόργκες, άλλαξε το επώνυμό του σε Πόε γιατί «ακουγόταν πιο ωραίο». Παντρεύτηκε τρεις φορές και απέκτησε τρία παιδιά. Το 2021, το The Blank Generation αναγνωρίστηκε από το Rolling Stone ως μία από τις σημαντικότερες πανκ ταινίες όλων των εποχών.
«Αυτό που ήθελα πραγματικά», είχε πει, «ήταν να ξεκινήσω ένα δικό μας Νέο Κύμα. Αν πέντε ή δέκα άνθρωποι άρχιζαν να κάνουν τέτοιες ταινίες στην ίδια γειτονιά, κάποια στιγμή η κουλτούρα θα αναγκαζόταν να προσέξει».
Πρόκειται για έναν απολαυστικό συνδυασμό χιούμορ και συγκίνησης, με το κουίρ στοιχείο να εμφανίζεται σε κάθε σεκάνς και να δένει υποδειγματικά με το μέινστριμ.
Η μητρότητα σε γκορ αισθητική και με στοιχεία μεταφυσικού τρόμου –που φτάνει στα όρια του body horror– σε ένα φιλμ που παρακολουθείται με άνεση λόγω της ατμόσφαιράς του
13°
